بی‌خبر از تو
مریم ابراهیمی شهرآباد
قسمت اول:
دستم را روی شیارهای اسمش می‌کشم که هک شده است بر روی این سنگ مرمر بی‌روح که شده است مانع وصل من و او، در دلم صدایش می‌زنم: «بی‌بی جان دلم برایت تنگ شده». خبیر از دور من را می‌بیند، محسن از جایش بلند می‌شود و می‌گوید: «محبوب من میرم تو ماشین حوصله این پیرمرده رو ندارم.» خبیر قدم‌هایش را تند کرده و مابین قبرها حالت دو می‌گیرد، اگر من می‌خواستم با آن سرعت از بین قبرها رد شوم قطعا تمرکزم بر هم می‌ریخت و پایم می‌لغزید و درون یکی از آن گودال‌های تنگ و تاریک عمیق می‌افتادم. تصورش هم برایم سخت است و وحشتناک. یاد حدیث حضرت علی می‌افتم که این قبرها هر روز صاحبان خودشان را صدا می‌زنند.
نگاهم را دور قبرستان می‌چرخانم، قسمتی که قبرهای منتظر حفر کرده‌اند. در دلم می‌گویم: «من صاحب کدوم یک از شمام؟» خبیر دیگر رسیده‌است نفسی تازه می‌کند و با همان زبان آذری شیرینش می‌گوید: «سلام» جواب سلامش را می‌دهم. وجودش انگار مرحمی است بر تنهایی‌ایم در این سکوت و خلوت. می‌نشیند کنار قبر. می‌پرسد: «تنها اومدی؟» و بعد بدون گرفتن جواب احوال منصوره را می‌پرسد، به منصوره غبطه می‌خورم اینکه زیرکی کرد و نگذاشت کس دیگری قبر طبقه بالای بی‌بی را بخرد. پیش خرید کرد خانه‌ی ابدیش را. الان او می‌داند قبرش کجاست.
معمولا عصرهای شنبه می‌آیم بقیع. شلوغی قبرستان را دوست ندارم مخصوصا خیراتی که برای اموات می‌دهند. حس بدی دارم نسبت به اینکه دستم را در کیسه شکلات کودکی کنم یا از جعبه کیک و بیسکوییت دست زن و مردی کیک وبیسکوییت بردارم و بگوییم: «خدا بیامرزد». دلم می‌سوزد برای امواتشان، برای وقتی زنده بودند آیا آن موقع هم کسی بود که بخواهد کامشان را شیرین کند. همیشه همینم مستعد برای هجوم افکار ناامیدی و افسردگی. خبیر نمی‌گذارد غرق شوم بیرونم می‌کشد از بین همه خاطرات تلخ و گزنده، می‌گوید: «صبح قبرو شستم» بعد با عجله از جایش بلند می‌شود، بطری نوشابه‌ای را از یکی از حفره‌های دهن باز کرده در دل زمین بیرون می‌آورد و می‌رود سمت شیرآب. قدم‌هایش را دنبال می‌کنم.
روبرویم یک باغچه باریک و طولانی است موازی با خیابان وسط قبرستان، درختان سرو و کاج در امتداد هم کاشته شده‌اند. خبیر کنار باغچه می‌نشیند و بطری نوشابه را زیر شیر آب می‌گیرد. از دور لبخند روی صورت پرچین و چروکش پیداست. چهره پر مهری دارد.
با آن هیکل نحیف و قد کوتاهش خودش را خم می‌کند روی قبرِ بی‌بی، چادرم را جمع می‌کنم که آب رویش نریزد. کف دستش را قسمت بالای سنگ قبر می‌کشد و همزمان آب گل‌آلود از زیر دستش بیرون می‌زند. سعی می‌کند آب‌ها را از دو طرف سنگ قبر بیرون براند. بلند شعری را می‌خواند. می‌پرسم: «چی می‌خونی خبیر» جواب می‌دهد: «چقدر بچه‌هایی که برای مُردن زاییده شدن و چقدر خونه‌هایی که برای خراب شدن ساخته.» با لبخندی حرفش را تأیید می‌کنم قسمت پایین نوشته‌های روی قبر را نشانش می‌دهم و به شوخی می‌گویم: «خبیر از اینجا به بعد برای منصوره هست نمی‌خواد بشوری» پیرمرد لبخندی می‌زند دوباره عرفانی صحبت می‌کند و می‌گوید: «منصوره و حاج‌آقا کارشون درسته اونا روی پل خونه نساختن، دنیا پل برای گذره کی روی پل خونه می‌سازه؟»
صحبت‌هایش مرا به شک می‌اندازد که نکند خبیر درس‌خوانده است و در دانشگاه عاشق دختری شده و جواب رد شنیده برای همین مجنون شده و دنیا را ترک کرده و به این قبرستان ساکت و خلوت پناه آورده. یاد شهریار می‌افتم، که رشته پزشکی را رها کرد و برای رسیدن به معشوقش ذره ذره در اشعارش ذوب شد.
می‌پرسم: «خبیر درسم خوندی؟» لبخندی می‌زند که پشتش یک دنیا معنی است. اولین معنی‌ایی که به ذهن من خطور می‌کند این است که چه سؤال مسخره‌ای پرسیدم. خبیر برای چند لحظه در صورتم خیره می‌شود و بعد انگار می‌خواهد نکته مهمی بگوید کمی مکث می‌کند و ادامه می‌دهد: «سواد یعنی سیاهی و علم یعنی آگاهی» حرفش مثل یک تیر مستقیم بر قلبم می‌نشیند و ذوق شنیدنش لبخندی می‌شود روی لبم، با حرکت سر تأیید می‌کنم که موافق این حرفت هستم. دوباره برایم سؤال می‌شود که این پیرمرد با این شکل و شمایل این جملات حکیمانه را از کجا بلد است.
خودش انگار متوجه سوالم شده باشد می‌گوید: «همه چیز که به درس خوندن نیست دخترم.» دست می‌کند در جیب پیراهنش. لکه‌هایی شوره روی لباس مشکی‌اش افکارم را بر هم می‌ریزد، یادم می‌رود چه سؤالی می‌خواستم ازش بپرسم سکوت می‌کنم و به این فکر که در این هوای داغ یک لیوان شربت خنک چه خوش به مذاق پیرمرد بنشیند.
می‌گویم: «خبیر دهه محرم کجا روضه میری؟» در ذهنم می‌گذرد که چه خوب ماه محرم است و خبیر می‌رود روضه و غذای نذری می‌گیرد و حداقل در این ده روز یک شام و ناهار درست حسابی می‌خورد. قلبم احساسی می‌شود زیر لب می‌گویم: «قربونت برم امام‌حسین که تو ماه عزات از غنی و فقیر همه رو مهمون سفره کرمت می‌کنی» می‌گوید: «کجا بهتر از اینجا» متوجه حرفش نمی‌شوم. گاهی می‌زند به خط عرفان از مرگ و خدا و خلوت و بندگی می‌گوید که من مخاطب حرف‌هایش نیستم و منصوره و حاج‌آقا بهتر درک می‌کنند که او چه می‌گوید. خودش هم فهمیده این‌ها را باید برای که بگوید.
کتاب دعایش را باز می‌کند و مشغول خواندن سوره جمعه می‌شود. هر روز هفته که بیایی برای خبیر جمعه است. انگار کل هفته را منتظر روز جمعه است. جمعه می‌خواند با اعراب‌هایی که گاهی چشمش نمی‌تواند تشخیص دهد و غلط می‌خواند. سرش را به عقب برمی‌گرداند مثل اینکه منتظر کسی باشد، دور و اطراف قبرستان را دید می‌زند برمی‌گردد و با لبخندی من را نگاه می‌کند و دوباره سرش را می‌چرخاند و پشتش را می‌بیند. رد نگاه خبیر را دنبال می‌کنم و می‌گویم: «منصوره امروز نمیاد، سرکاره الان. جمعه‌ها و پنج‌شنبه‌ها اون میاد. «سرش را برمی‌گرداند و می‌گوید: «نه منتظر منصوره نیستم، اما این خواهرت خیلی خانم خوبیه» حلما یادش داده منصوره را به اسم کوچک صدا کند، کلا دختر شوخ‌طبعی است، خاله می‌گوید اگر یک روز حلما در خانه نباشد دلم می‌گیرد.
اشک در چشم‌های خبیر دویده‌است کلمات را ترکی می‌گوید متوجه نمی‌شوم، می‌پرسم: «مگه منصوره چه کار کرده» جوابی نمی‌دهد. دستم را در جیب مانتوم فرو می‌برم. فقط موبایلم هست و دسته کلید و کارت بانکی. می‌گویم: «خبیر شماره کارت داری بهم بدی؟» از لای قرآن دستش برگه کوچکی را پیدا می‌کند و می‌دهد به من. اعداد کج‌وکوله کنار هم نوشته شده است؛ صفحه آپ گوشی را باز می‌کنم و عددها را یکی‌یکی وارد می‌کنم، نمی‌پرسد چقدر واریز کردی من هم چیزی نمی‌گویم.
می‌پرسم: «خبیر زن و بچه هم داری؟» انگار نمک روی زخمش ریخته باشم جوابی نمی‌دهد. قطرات اشک از گوشه چشمش سرازیر می‌شوند. از سؤالم پشیمان می‌شوم می‌خواهم بحث را عوض کنم نمی‌دانم چه بپرسم به ذهنم می‌رسد که بگویم: «خبیر کی اومدی قم؟» می‌گوید هشت سال ساله پیش. انگار وجه اشتراکی پیدا کرده باشم می‌خواهم حال و هوایش عوض شود با خنده می‌گوییم: «سالی که من ازدواج کردم.»
هم‌صحبت خوبیست پیرمرد در این عصر شنبه دلگیر. از بعد از رفتن بی‌بی همه عصرها برای من دلگیر است از شنبه بگیر تا جمعه. می‌پرسد: «پس خیلی سال نیست که ازدواج کردی؟» جواب می‌دهم: «بله بیست سال و ۵ ماهم بود» خودم خنده‌ام می‌گیرد از اینکه این‌قدر دقیق سن ازدواجم را گفتم.
نمی‌دانم چرا دوست دارد درباره‌ی خانواده‌ام با من صحبت کند. می‌پرسد شما کجایی هستید؟ می‌گوییم: «مادرم یزدی بود و پدرم زاده مشهد بزرگ شده تهران و ساکن قم ولی اصالتا یزدی.» نگاهش را سمت قبر پدرم می‌چرخاند و می‌گوید: «خدا رحمت کنه، مادرت بعد از رفتن پدرت زیاد طاقت نیاورد انگار» از دور محسن را می‌بینم که سرخاک پدرم نشسته. برق شادی در چشمان خبیر می‌دود. هنوز مشغول نگاه کردن محسن است.
۵ سال پیش روز فوت پدرم خبیر را برای اولین‌بار دیدم، یک پیرمرد دورگرد ژنده پوشی بود که همه فکر می‌کردند به رسم گدایی می‌آید قبرستان. بی‌بی که می‌دیدش می‌گفت: «پیرمرد گناه داره هر وقت میرید سرخاک باباتون یه چیزی برای این بندخدا هم ببرید.» خود بی‌بی کم می‌آمد بقیع، از وقتی چشمش را به‌خاطر قندش تخلیه کردند خانه‌نشین شد. حلما و منصوره و مهدی با خبیر رفیق شده بودند. من نمی‌دانستم اما خبیر گفت که منصوره همراه حاج‌آقا زیاد به او سر می‌زنند.
محسن حس خوبی به خبیر ندارد می‌گوید: «شماها رو ساده گیر آورده هروقت میرید بقیع سرکیستون می‌کنه.» حرف محسن را نه رد می‌کنم نه تأیید نه حس بدی به خبیر دارم و نه حس خوبی. حلما و مهدی و منصوره وقتی می‌آیند بقیع بیشتر با خبیر گپ و شوخی دارند. خبیر می‌گوید: «شما نسبت به خواهر و برادرت آروم‌تری. چرا همش تنها میای؟» جوابی ندارم بدهم، انگار می‌خواهد خودم سرصحبت را باز کنم و بگویم که شوهرم تو را به‌خاطر فقرت قبول ندارد و می‌گوید اهل سرکیسه کردن مردمی.
یک بار که محسن این جمله را جلوی منصوره و حاج‌آقا گفت، حاج‌آقا جواب داد: «آقا محسن آخه تو اون قبرستون سوت‌وکور کی رفت‌وآمد داره که این بنده‌خدا بخواد سرکیسه‌ش کنه، این‌قدر راحت به بهش برچسب نزن.» یاد داستان پیامبر و آن اعرابی و مرد فقیر می‌افتم دلم می‌خواهد به خبیر بگویم شوهرم می‌ترسد از فقرِ تو به او چیزی برسد برای همین تا تو می‌آیی او می‌رود. جواب خبیر را نمی‌دهم. پیرمرد متوجه می‌شود که دلم نمی‌خواهد چیزی بگویم. از لای قرآنش عکسی را بیرون می‌آورد، خیره نگاهش می‌کند، انگار این عکس شعله‌ای می‌شود بر جان نحیفش و چنان زبانه می‌کشد که از جا بلندش می‌کند بی‌صدا اشک می‌ریزد. قدم‌هایش دیگر تند نیست. آرام و با متانت می‌رود سمت امامزاده جمال غریب.
عرق از سر و کله‌ام شُره می‌کند. احساس می‌کنم روسری من هم مثل پیراهن خبیر شوره بسته است. ماشین محسن را نمی‌بینم، جوری از دست خبیر فرار کرده که انگار پیرمرد می‌خواهد جانش را بگیرد. خیابان قبرستان را بالا می‌روم. به آب‌سردکن که می‌رسم راهم را کج می‌کنم بین قبرها. این آب‌سردکن را نشانه گذاشته‌ام برای پیدا کردن قبر پدر. سنگ مرمر سفید خیس است. آب جمع شده در اسم حاج‌عباس را با نوک انگشت بیرون می‌ریزم و زیر لب ۷ اناانزلنا می‌خوانم.
نگاهم دور و اطراف می‌چرخد که شاید خبیر را ببینم. اما نبود. صدای بوق ماشین می‌شنوم می‌دانم که محسن است جز من کس دیگری در قبرستان نیست. از جایم بلند می‌شوم و می‌روم سمت ماشین. در را باز می‌کنم و می‌نشینم. می‌گویم: «محسن چرا هربار این بندخدا میاد تو میزاری میری گناه داره پیرمرد» با اوقات تلخی می‌گوید: «ازش خوشم نمیاد، فهمیده که دستش برام رو شده» با تعجب می‌پرسم: «چی؟ دستش برات رو شده؟» نگاهم می‌کند و قبل از اینکه ماشین را روی دنده بگذارد می‌گوید: «آره بابا اینا قیافشون برای من و تو گداست وگرنه بیا ببین چه حسابای بانکی که ندارن.» چشمانم را گرد می‌کنم و می‌گویم: «آخه این بدبخت چه پولی داره که بخواد بیاد حساب باز کنه؟» پایش را روی گاز می‌گذارد جواب می‌دهد: «اومده بود بانکمون حساب باز کنه، خودم دیدمش» لبخند تمسخرآمیزی می‌زنم و می‌گویم: «وا مگه هرکی میاد بانک حساب باز کنه پولداره؟» انگار در بن‌بستی گیر کرده باشد با بی‌حوصله‌گی می‌گوید: «تو و خونوادت ساده‌اید مخصوصا اون آبجی منصوره‌ت و شوهرش» از در قبرستان می‌خواهیم بیرون برویم.
خبیر روی پله‌ی جلوی امامزاده نشسته است. تا ماشین ما را می‌بیند از جایش بلند می‌شود دست روی سینه می‌گذارد و از دور به محسن سلام می‌کند. محسن بی‌توجه به خبیر پُر گاز از بقیع بیرون می‌آید می‌پیچد درخیابان. از این رفتارش ناراحت می‌شوم و می‌گویم: «جواب سلام واجبه، پیرمرد بخاطر تو از جاش بلند شد» گره بین دو ابروی محسن بیشتر و کورتر می‌شود جوریکه انگار خبیر دشمن خونی‌اش باشد با تلخی می‌گوید: «میشه خواهش کنم دیگه ادامه ندی؟» سکوت می‌کنم نگاهم به زمین‌های خالی اطراف قبرستان دوخته می‌شود گنبد فیروزه‌ای مسجد جمکران حال دلم را خوب می‌کند نگاهم را می‌دوزم به گلدسته‌هایش.
محسن زیر لب با خودش حرف می‌زند: «هر وقت میام بقیع حالم بد میشه پیرمرد خرفت مدام دور و بر ماشین من می‌گرده کمین میزاره برام انگار، تا ما رو می‌بینه بدو بدو میاد مثل جنی‌ای که موش رو آتیش بزنی» از واگویه‌هایش هم خنده‌ام می‌گیرد و هم لجم. اما راست می‌گوید وقتی می‌رویم قبرستان خبیر خیلی نگاهش می‌کند، من در نگاه خبیر عشق می‌بینم و محبت اما محسن می‌گوید توَهم داستان نوشتنت تو را رمانتیک کرده وگرنه مشخص است که این پیرمرد اهل سرکیسه کردن است و حسابهای بانکی‌اش پُر. به ذهنم می‌رسد به محسن بگوییم: «حالا که این‌قدر وضع خبیر خوبه بگیم از اون حسابهای بانکیش یکم به ما قرض بده بلکه یه خونه بزرگ‌تر بخریم» نمی‌گویم می‌دانم گفتنم مساوی است با خیره نگاه کردن و کورتر شدن گره صورتش و نهایت اینکه با قهر و تلخی بگوید: «داری من رو مسخره می‌کنی؟»
چقدر خوب است وقتی به عواقب حرف‌هایم فکر می‌کنم چیزی نمی‌گویم و سکوت می‌کنم و می‌گذارم محسن در تصورات خودش غرق شود و من فکر می‌کنم به عکس لای قرآن خبیر که هر بار دیدنش اشک‌های پیرمرد را سرازیر می‌کند.
به محسن می‌گویم: «برویم خانه منصوره» قبول می‌کند، می‌پیچد در خیابان جمهوری، هر دو سکوت کرده‌ایم. من به خبیر فکر می‌کنم، گاهی لباس‌هایش جلوی چشمم می‌آید و گاهی صورتش. رسیده‌ایم، محسن می‌گوید: «پیاده شو می‌خوام پارک کنم.»
آیفن را می‌زنم مثل اینکه حاج‌آقا تنها خانه است. محسن پشت سرم ایستاده و انگار حاج‌آقا را از آیفن می‌بیند دست روی سینه‌اش می‌گذارد و می‌گوید: «سلام» همان پشت آیفن می‌پرسم: «منصوره نیست؟» حاج‌آقا جواب سلام محسن را می‌دهد در را باز می‌کند و می‌گویید: «با نورا رفتن بیرون بیایید بالا الان میان.»
پله‌ها را بالا می‌رویم. حاج‌آقا در طبقه‌ی هم‌کف را باز می‌کند و بیرون می‌آید، پیراهن و شلوار سفیدی پوشیده و عبا روی دوشش است. سلام می‌کند و خوشامد می‌گوید، وارد هال می‌شویم نسیم خنک کولر گازی صورتم را نوازش می‌دهد. می‌نشینم روی مبل، کنار اپن.
حاج‌آقا همراه محسن داخل می‌آید و دوباره خوشامد می‌گوید. می‌رود در آشپزخانه پارچ شربت را از یخچال بیرون می‌آورد. درکابینت را بازمی‌کند و دو لیوان می‌گذارد توی سینی ضمن شربت ریختن به محسن می‌گوید: «چه خبر آقا؟» محسن به شوخی می‌گوید: «والا ما از دو ساعت پیش تا الان در جهان مردگان بودیم «بقیع» را غلیظ می‌گوید. ادامه می‌دهد: «تازه رسیدیم جهان زنده‌ها» حاج‌آقا لبخندی می‌زند و از آشپزخانه بیرون می‌آید سینی شربت را روی عسلی می‌گذارد و می‌گوید: «خبیر رو هم دیدید؟» می‌دانم که محسن خوشش نمی‌آید به این سؤال جواب دهد، من می‌گویم: «بله حاج‌آقا، یک ساعتی هم اومد کنار قبر بی‌بی نشست و صحبت‌های عرفانی برام زد.»
لبخند می‌زنم، محسن همچنان عبوس است. اسم خبیر که می‌آید حالش بد می‌شود. حاج‌آقا در تأیید حرف من می‌گوید: «پیرمرده اهل دل و باصفاییه. من و منصوره هم که میریم میاد پیشمون سر قبر می‌شینه.» انگار کشف جدیدی کرده باشد با هیجان می‌گوید: «خیلی ارادت شدیدی به آقا فخر داره، اصلا برای همین رفته بقیع و شده متولی امامزاده» یک لحظه هنگ می‌کنم و با تعجب می‌پرسم: «متولی امامزاده؟» حاج‌آقا به پشتی مبل تکیه می‌دهد و می‌گوید: «آره» در ادامه می‌گوید: «قبر حاج‌آقا فخر شده مونس و همدمش تو اون قبرستون درندشت. شب‌ها هم میره اتاق پشت امامزاده می‌خوابه.» داستان زندگی خبیر برایم جذاب شده به این فکر می‌کنم شاید بتوانم بنویسمش. کنجکاوتر از قبل می‌گویم: «شما از زندگیش خبر دارید؟» گره‌های بین دو ابروی محسن دیگر باز شده. در نگاهش حس می‌کنم که او هم دوست دارد درباره خبیر بداند.
حاج‌آقا خم می‌شود یک لیوان شربت دست محسن می‌دهد و به من هم تعارف می‌کند که شربتم را بردارم. خم می‌شوم و سینی را جلو می‌کشم و لیوان شربت را برمی‌دارم. مزه آلبالو دهانم را خوش طعم می‌کند. دلم می‌رود پیش خبیر که در آن آفتاب داغ قبرستان عرق‌زنان خم می‌شود و پوست شکلات و کیک و بطری نوشابه از روی زمین جمع می‌کند. یاد پوسترهای تبلیغاتی دهه محرم می‌افتم رفتگری با لباس نارنجی جارو به دست خم شده است و ظرف‌های یک بار مصرف غذاهای نذری را جمع می‌کند، عین جمله را یادم نمی‌آید اما خلاصه‌اش این بود که آشغال ریختن ما باعث خم شدن دیگری نشود. حواسم از صحبت‌های حاج‌آقا پرت شده دقت می‌کنم که گوش دهم و بیشتر با زندگی خبیر آشنا شوم...
ادامه دارد...