نکات تربیتی برای ایجاد خوشبختی در کودکان
سبز سبزم، ریشه دارم
مریم کمالی نژاد
شاید قبول این نکته که در دنیای پر از دغدغه امروز هم می‌توان کودکان شاد و موفق تربیت کرد، سخت باشد. ممکن است با خودتان بگویید: وقتی خودم حالم خوب نیست، هزار و یک مسئله در زندگی‌ام وجود دارد، چطور می‌توانم کودک شادی تربیت کنم. یا اینکه معتقد باشید پرورش کودکی که از لحظه لذت ببرد و شاد باشد و سریع راضی شود، بسیار کار سختی است.
اغلب ما گمان می‌کنیم کودک شاد، یعنی کودکی که مدام می‌خندد، همه‌چیز برایش مهیاست، اتاقی پر از انواع تکنولوژی و اسباب‌بازی در اختیارش است، هرگز از والدینش بابت درخواست چیزی، نه نمی‌شنود. در خانه ویلایی زندگی می‌کند که حیاط پر دارودرخت و مساحت زیادی برای بازی و دوچرخه سواری دارد. این بخشی از داستان است. البته که نمی‌توان نقش امکانات و رفاه را در پرورش کودکان شاد، نادیده گرفت، اما این تمام چیزی نیست که برای تربیت کودک خوشحال و راضی، لازم داریم.
بچه‌های خوشبخت مجموعه مهارت‌هایی دارند که به آن‌ها امکان این را می‌دهد که در درازمدت از زندگی لذت ببرند. قرار نیست که در لحظه، شاد باشند، بلکه با فراگرفتن عادات سالم و مادام‌العمر، یاد می‌گیرند که چطور درونشان را شناخته و رشد کنند و احساس خوشبختی کنند.
با ما همراه باشید تا ده روش برای تربیت بچه‌های خوشبخت را با هم مرور کنیم.
زندگی در طبیعیتی که هست
قرار نیست حتما برای فعالیت‌های بدنی و زندگی در طبیعت، خانه‌ای بزرگ داشته باشید با حیاطی پر از درخت. ممکن است کودکانی باشند با چنین امکاناتی اما مهارت بازی کردن در فضای باز را کسی به آن‌ها نیاموخته باشد.
دویدن روی چمن، بالا رفتن از درختان، نشستن روی تاب و خاک‌بازی کردن، روحیه کودک را تقویت می‌کند. این‌ها کارهایی است که والدین درباره‌شان نگرانی‌های حساب شده دارند؛ دویدن کودک روی چمن و بالا رفتنش از درخت ممکن است خطرناک باشد، بازی کردن با خاک، برای سلامتی‌اش مضر است و...! به همین خاطر کودک را در فضای باز هم به بازی‌های نشستنی، مطالعه کردن و یا وقت گذراندن با بزرگ‌ترها تشویق می‌کنیم که جلوی چشممان باشند و ازشان مراقبت کنیم.
فراموش نکنید که بازی در فضای باز مهارت‌های اجتماعی کودکان را بهبود می‌بخشد. مطالعات نشان می‌دهد کودکانی که بیشتر زمان بازی‌شان را در فضای باز می‌گذرانند همدلی، تعامل و خویشتن‌داری‌شان افزایش پیدا می‌کند. پژوهش دیگری ثابت کرد کودکانی که مهارت‌های اجتماعی بالاتری دارند دو برابر بیش از دیگران امکان دارد به دانشگاه بروند و کمتر سراغ مصرف مواد رفته و از چاقی و خشونت هم دورترند.
بنابراین کودکانتان را به‌طور مستمر و برنامه‌ریزی شده، هر روز یا یک روز در میان، به دوچرخه‌سواری و تعامل با دیگر کودکان در فضای باز و بازی کردن تهییج کنید.
مهارت قدرشناسی
«قدردانی کردن» برای افراد، کوچک یا بزرگ، بسیار حیاتی است. ممکن است چندان به آن اهمیت ندهیم، یا جایگاهش را در تربیتمان با گفتن «به مادربزرگ بگو ممنون» یا «از دوستت تشکر کن» تنزل بدهیم. اما اجبار به تشکر کردن، به «مهارت قدرشناسی» منتهی نمی‌شود.
اما چرا قدرشناسی در احساس خوشبختی اثر دارد؟ مطالعاتی در سال 2012 انجام شد که نشان می‌داد افراد قدرشناس روابط بهتری با دیگران دارند و این می‌تواند برای داشتن یک زندگی شاد، امری اساسی باشد. بهترین و نزدیک‌ترین راه برای تربیت کودک قدرشناس این است که شما الگوی قدردان خوبی برای او باشید. چقدر آدم شکرگزاری هستید؟ زمانی که دور میز شام با کودک و همسرتان نشسته‌اید، بیشتر درباره چه مسائلی حرف می‌زنید؟ مشکلات و دغدغه‌ها و کمبودها یا داشته‌ها و امکانات؟ چقدر از خداوند و مخلوقاتش سپاس‌گذاری می‌کنید؟
مهارت قدرشناسی به افراد این قدرت را می‌دهد که به‌جای تمرکز بر کمبودها و نکات منفی زندگی، که ناگزیرند و برای همه وجود دارند، به نکات مثبت و توانمندی‌هایش دقت کند.
کودک را رها نکنید
ممکن است گمان کنید که اگر کودک این امکان را داشته باشد که تمام وقتش را به بازی بگذراند و خودش برای وقت‌گذرانی‌هایش تصمیم بگیرد و هر کاری دلش می‌خواهد بکند، بیشتر احساس خوشبختی می‌کند. طبعا در نگاه اول کودکی که مشغول بازی با گوشی موبایل است در مقایسه با کودک دیگری که مشغول انجام تکالیف است، خوشبخت‌تر به نظر می‌رسد. اما در واقعیت چنین نیست. کودکانی که بر یک تکلیف تمرکز می‌کنند و به‌طور مرتب آن را انجام می‌دهند، در درازمدت بیشتر از دیگران احساس خوشبختی دارند. پس کودک را به حال خود رها نکنید. انتظاراتی که از کودکتان دارید را صریح و شفاف برایش بگویید: «انتظار دارم روزی یک ساعت برای تمرین موسیقی وقت بگذاری» و هرگز از انتظاراتان کوتاه نیاید و شرایط را برای انجام دادنش فراهم کنید. در عین حال کودک را مجبور به انجام کارهایی که علاقه‌ای به آن ندارند نکنید و یا از آن‌ها انتظار کامل بودن نداشته باشید.
کنترل احساسات یا خویشتن‌داری
من این غذا رو نمی‌خورم، برام پیتزا بخر! من یه دونه بستنی دیگه می‌خوام! امروز نمی‌خوام درس بخونم خسته‌ام!
راه آمدن با خواسته‌های کودکان و بی‌حوصلگی و تنبلی و زیاده‌خواهی‌های آن‌ها، در نگاه اول ممکن است به معنای خوشبختی آن‌ها تعبیر شود. اما در واقع باعث می‌شود که کودک خویشتن‌داری و کنترل نفس و احساساتش را نیاموزد. اینکه نتوانیم خودمان را کنترل کنیم در درازمدت به ما آسیب می‌زند. کودکان باید کنترل کردن خودشان را از سنین کم تمرین کند.
برای اینکه به کودکتان خویشتن‌داری را بیاموزید، روش‌های زیادی وجود دارد؛
می‌تواند سبدی در نظر بگیرید و از همه اعضای خانواده بخواهید که وسایل الکترونیکی‌شان را یک ساعت قبل از خواب درون آن بگذراند و تا صبح سراغش را نگیرند.
برخی از غذاهای ناسالم اما خوشمزه‌ای که کودک به آن‌ها علاقه دارد را با محدودیت در اختیارش قرار دهید و اجازه ندهید مدام و همیشگی به آن‌ها دسترسی داشته باشد.
برای هر کاری که در این زمینه انجام می‌دهید لازم است که چرایی رفتارتان را برای کودکتان توضیح دهید.
وعده‌های غذایی مشترک
در جامعه ایرانی و خانواده‌محوری که ما در آن رشد کرده‌ایم، برگزاری وعده‌های غذایی مشترک که همگی دور میز یا سفره جمع شویم و با هم غذا بخوریم و گفتگو کنیم، امری عادی و مهم است. اما در میان خانواده‌های امروزی شاید چنین نباشد. هرکسی ساعتی از راه می‌رسد و همان لحظه می‌خواهد غذایش را بخورد و استراحت کند و نمی‌تواند منتشر بقیه افراد بماند یا به هر دلیلی دیگر ممکن است چنین چیزی را از دست بدهیم. اما می‌توانید حداقل در طول روز یک وعده را برنامه‌ریزی کنید که کل خانواده کنار هم باشید و با هم غذا بخورید.
کودکانی که با والدینشان غذا می‌خورند کمتر دچار اضافه وزن و یا اختلالات خوردن می‌شوند.
شادی همیشگی
فراموش نکنید که نه کودکان و نه هیچ انسان دیگری در هر سن‌وسالی نیاز نیست همیشه شاد باشد. اصلا چنین چیزی شدنی نیست. همه ما انسان‌ها به تجربه احساسات ناراحت‌کننده، مثل غم، استرس، خشم، ناامیدی و... هم نیاز داریم.
زمانی که کودکتان احساس ناخوشایندی دارد، لازم نیست به هر روشی که شده احساسات کودک را انکار کرده یا سریعا به شادمانی برگردانید. اجازه دهید کودک احساسش را به‌خوبی لمس کند. به او اطمینان بدهید که متوجه‌اید چقدر دردناک، ناراحت‌کننده، ناامیدکننده، غمگین و... است و شما این را می‌فهمید.
وظیفه شما این نیست که دائما کاری کنید که کودک احساس خوشبختی کند، بلکه شما باید به کودک مهارت‌هایی را بیاموزید که بتواند احساساتش را مدیریت کند. در این صورت او در درازمدت فرد سالم تری است و احساس خوشبختی بیشتری خواهد داشت.
بازی دسته‌جمعی یا ورزش خانوادگی
یک پیاده‌روی ساده دسته‌جمعی و خانوادگی شبانه، یا انجام یک بازی خانوادگی حتی به سادگی اسم و فامیل بازی کردن، به کودکان بسیار احساس خوشحالی و خوشبختی می‌دهد.
نوع فعالیت مهم نیست. مهم این است که شما با هم در حال یک فعالیت مشترک هستید.
محیط سالم
بهترین و البته مهم ترین کاری که برای پرورش یک کودک خوشبخت می‌توانید انجام دهید این است که محیط خانه را برای او دوست‌داشتنی بکنید. از دعوا و بگومگو کردن جلوی کودک پرهیز کنید. به کودک بفهمایند که بی‌قید‌وشرط مورد علاقه شما و دوست‌داشتنی است. ثابت کنید که همیشه او را حمایت خواهید کرد حتی در شرایط سخت زندگی.