اعدام با توپ

عاطفه میرافضل

روشی برای اعدام بود که در آن محکوم را به دهانه توپ می‌بستند و با شلیک توپ اعدامش می‌کردند.

سابقه اعدام با توپ به قرن شانزدهم میلادی می‌رسد و تا اوایل قرن بیستم از آن استفاده می‌شد. در این رابطه مپراتوری پرتغال پیشتاز بود و از سال ۱۵۰۹؛ در طول قرن‌های شانزدهم و هفدهم، در سراسر سرزمین‌هایی که مصادره کرده بود این روش را برای مردمان بومی آن مناطق به کار می‌بست. اما از نظر تاریخی روش اعدام با توپ بیشتر با دولت استعماری راج بریتانیا شناخته می‌شود. حاکمان بریتانیایی، اعدام با توپ را از نیمه دوم قرن هجدهم در هند به کار گرفتند و به‌ویژه پس از شورش‌های سال ۱۸۵۷، برای مجازات شورشیان، و نیز سربازان فراری بومی آنان را به دهانه توپ می‌بستند.

گزارش‌های موجود حاکی از رونق روش اعدام با توپ در ایران دوره قاجار تا زمان انقلاب مشروطه است. ضعف نظامی و انتظامی حکومت قاجار در دهه‌های آخر حکومت این سلسله باعث شده‌بود که دولتمردان به تنبیه‌های عبرت‌انگیز روی بیاورند.

مهدی‌قلی هدایت داستان یکی از خان‌های گیلان به نام عمیدالسلطنه (معروف به سردار امجد) را روایت می‌کند که در سال ۱۸۹۸ با پرداخت رشوه به ولیعهد از اعدام با توپ جان سالم به ‌در برد. در کتاب معروف «خاطرات و خطرات» نوشته است:

عمیدالسلطان تالش قتل‌ها کرده بود. بنا شد او را دم توپ بگذارند. گذاردند. به گونه‌ای بسته بودند که تیر توپ آزاری به او نرساند. گفتند معجزه را حضرت عباس کرده، ولی معجزه را پنج هزار تومان کرده بود که به امیرنظام و ولیعهد محمدعلی‌میرزا رسید.

جالب‌تر اینکه مظفرالدین شاه که از پرداخت رشوه اطلاعی نداشت هم نجات معجزه‌وار عمیدالسلطان را باور کرد و از وی به خاطر قضاوتش حلالیت طلبید. و معلوم نیست با این ارج و قربی که اعدامی نزد شاه یافت بعدتر چه بلاهایی بر سر روستاییانی آورد که از وی نزد شاه شکایت کرده بودند.