آرامستان دولاب

عاطفه میرافضل

سال ۱۸۵۵ میلادی خیاط در کوزه افتاد؛ دکتر لویی آندره ارنست کلوکه؛ پزشک مخصوص دربار قاجار و طبیب ویژه محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار ازدنیا رفت و منطقه ای از محله دولاب تهران برای خاک‌سپاری او انتخاب شد. همین اتفاق فتح بابی شد تا گورستان ارامنه تهران در این منطقه شکل بگیرد. پیکر دکتر کلوکه را در سال ۱۸۵۵ در زمینی در محله دولاب تهران در نزدیکی گورستان ارمنیان خاک کردند و آرامگاهی گنبددار بر آن ساختند.

آرامستان دولاب یکی از گورستان‌های مرتبط با دین مسیحیت در جنوب شرقی تهران است. این گورستان پیش‌تر در محدوده زمین‌های کشاورزی روستای قدیمی دولاب در شرق تهران قرار گرفته بود، اما اکنون، میان محله‌ای مسکونی به همین نام جای دارد.

این گورستان با مساحت بیش از ۷۵ هزار متر مربع شامل بخش‌های مربوط به اقلیت‌های مختلفی چون، ارامنه، روس‌ها، گرجی‌ها و یونانی‌ها) به نام ارتدکس شرقی)، کاتولیک رومی، کاتولیک ارمنی، آشوری‌ها ولهستانی‌هاست که در آن شماری از آوارگان لهستانی جنگ جهانی دوم که از اردوگاه‌های کار اجباری استالین و از راه انزلی به تهران آمده بودند در دل خاک جا گرفته اند.

بخش ارامنه این آرامستان، یکی از قدیمی‌ترین آرامستانهای ارامنه تهران است که مساحت آن بالغ بر ۴۷ هزار متر مربع بوده، سنگ قبرهای این آرامستان نقوشی ویژه و معماری منحصر به فردی دارند. کلیسای کوچکی نیز به نام «مادور» در محوطه این آرامستان قرار دارد
مالکیت و مدیریت گورستان دولاب،علاوه بر خلیفه‌گری ارامنه تهران در اختیار برخی سفارتخانه‌های خارجی است؛ زیرا در آنجا افرادی با ملیت‌های گوناگون روسی، گرجی، فرانسوی، یونانی و لهستانی به خاک سپرده شده‌اند.

گورستان دولاب در اتوبان شهید محلاتی (آهنگ)، خیابان دهم فرودین و پشت گلخانه‌های خیابان پاسدار گمنام از جنوب واقع شده‌است.

آخرین تدفین‌ این گورستان در سال ۱۳۷۵ خورشیدی صورت گرفته است. علاوه بر دکتر کلوکه، نام آشناترین مشاهیر دفن شده در این آرامستان عبارتند از

* آرام گارونه؛ اولین کارگردان، شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار ارمنی
* اوانس اوگانیانس؛ اولین کارگردان سینمای ایران و همچنین بانی اولین مدرسه بازیگری در ایران

* ولادیسلاو هورودکی، معمار اهل لهستان

* آنتوان سوروگین؛ عکاس گرجی و روس‌تبار حاضر در ایران عصر قاجار

گمانه‌زنی‌هایی برای مرمت و حفظ این گنجینه تاریخی توسط سازمان میراث فرهنگی، شورای خلیفه‌گری ارامنه و شورای شهر تهران انجام شده است تا این مجموعه از تخریب و فراموشی نجات پیدا کرده در کنار دیگر بناهای تاریخی ماندگار بماند.