خطوطی برای زودرنجها
یاسمین رضوی
زودرنجها چه کسانی هستند؟ آنهایی که سطح تحریکپذیریشان نسبت به دیگران بیشتر است. یعنی زود ناراحت و یا عصبانی، غمگین و در خودفرورفته میشوند.
افراد زودرنج هم زندگی برای خوشان سختتر است، هم اطرافیانشان از این روحیه آزار دیده و از اطرافشان پراکنده میشوند.
مریم میگوید نزدیکترین دوستش یکی از زودرنجترین آدمهای زمین است. او بارها و بارها تصمیم گرفته که رابطهاش را با این دوستش کم و یا حتی قطع کند. از مریم میپرسم، چه چیزی درباره دوستش وجود دارد که بیشتر او را آزار میدهد؟ و او پاسخ میدهد: در کنار او که هستم مدام معذبم، همهاش باید حواسم باشد چیزی نگویم که بهش بر بخورد و ناراحتش کند. دوستی مان فرسایشی شده و با اینکه سالهاست دوستیم، این اواخر ارتباطمان هر روز دارد کم و کمتر میشود. بدتر اینکه احساس میکنم خودم هم سطح تحریکپذیریام بسیار پایین آمده و هر چیزی ناراحتم میکند.
در این نوشتار میخواهیم درباره زورنجی صحبت کنیم، اگر زودرنجید یا با یکی از آنها سروکار دارید، این نوشته حتما به دردتان خواهد خورد.
همیشه زودرنج
زودرنجی چیزی است که هرکدام از ما بالأخره یکبار در زندگیمان تجربهاش کردهایم. یعنی اینطور نیست که فردی تمام عمرش زودرنج باشد و دیگران همیشه و همه جا اینطور نباشند. عوامل مختلفی ممکن است خلق و خوی ما را تحتتأثیر قرار دهد. از گرسنگی و گرما گرفته تا مشکلات ارتباطی و عاطفی.
ممکن است رئیس خوشبرخورد و مهربان و قدرتمند شما، یک روز به شکل غریبی تحریکپذیر باشد. آنقدر که تمام کارمندان بین شان پچپچ بیفتد که «معلوم نیست چی شده که با همه دعوا دارد» بنابراین هر آدمی ممکن است گاهی تحملش کم شود و این چیزی است که هرکدام از ما را میتواند درگیر کند.
چرا تحریکپذیر میشویم؟
آدمی که زودرنج شده و تحملش پایین آمده، بیش از آنکه دست خودش باشد، تحتتأثیر هورمونهایش قرار دارد. هورمون استرس ترشح شده و ما وارد فاز جنگ و گریز شدهایم، چیزی که اجدادمان هنگامی که در ورودی غار با یک خرس روبرو میشدند، انجام میدادند. کوچکترین صدا و یا حرکتی میتواند ما را از کوره به در ببرد و باعث واکنش نشان دادن شود.
عواملی که باعث تحریکپذیری میشود عبارتند از:
دلایل روانشناختی: فشار، اضطراب، اوتیسم
اختلالات بهداشت روانی: افسردگی، دوقطبی، روانپریشی
دلایل جسمی: کمخوابی، قند خون پایین، عفونت گوش، دنداندرد، برخی از علائم دیابت، تنگی نفس، آنفولانزا
شرایط پزشکی که باعث تغییر هورمونها میشوند مثل: یائسگی یا پیاماس (سندروم پیش از قاعدگی) سندروم تخمدان پلیکیستیک، پرکاری تیروئید، دیابت
علائم تحریکپذیری
علاوه بر رفتارها و احساساتی که در هنگام تحریکپذیری و زودرنج شدن ممکن است انجام دهید، علائم دیگری هم وجود دارد، مثل؛
عرق کردن، تپش قلب، تندتند نفس کشیدن، سرگیجه، عصبانیت، تب، سردرد، گرگرفتگی، قاعدگی نامنظم، کاهش میل جنسی و ریزش مو
چه کنم؟
با این حال چند راهکار وجود دارد که میتوانید هنگامیکه سطح تحملتان پایین آمده، تحریکپذیر و زودرنج شدهاید انجام دهید؛
1ـ علت را کشف کنید
اولین و مؤثرترین قدم این است که بفهمید چه چیزی باعث شده تحملتان کم شود و زودرنج شوید. بالأخره شما موقعیتهای مختلفی را در زندگی تجربه کردهاید. اگر رانندگی کرده باشید میدانید که گاهی عاقل و مهربان و یاریدهنده هستید، آرامید و با آرامش و احترام و قانونپذیری رانندگی میکند و اگر کسی خلاف قانون رفتاری را انجام داد، جلوتان پیچید و... بدون دعوا راه انداختن یا استفاده از کلمات نامناسب، او را بدرقه نمیکنید. اما گاهی هم اینطور نیست، کوچکترین رفتار بقیه رانندهها، حتی عادیترینهایش را به خودتان میگیرید و اعصابتان خراب میشود. بررسی کنید وقتی حالت دوم برایتان رخ میدهد چه زمانهایی است؛ ممکن است یک منبع بسیار ساده داشته باشد. مثلا گرمتان باشد، یا گرسنه شده باشید، یا اینکه صبح پیامی ناراحتکننده از کسی دریافت کرده باشید. به هر حال قدم اول این است که منبع تحریکپذیریتان را شناسایی کنید.
2ـ تغذیه سالم
باید بدانید که تغذیه بسیار بر روی خلقوخوی ما اثر دارد. یکی از اثرگذارترین چیزهایی که اخلاق ما را تحتتأثیر قرار میدهد کافئین است. اگر اهل قهوه خوردن هستید یا چای زیاد مینوشید، باید بدانید که ممکن است هرکدام از اینها باعث تحریکپذیریتان شوند. درباره تغذیه و اثر آن بر خلقوخو حرف بسیار است، اگر در این زمینه کنجکاو هستید، میتوانید دربارهاش بیشتر مطالعه کنید.
3ـ با خودتان صادق باشید
گاهی ما باورمان نمیشود یا نمیخواهیم بپذیریم که با زودرنجی و پایین آمدن سطح تحملمان یک منبع بسیار ساده دارد. شرمآور است که بپذیریم اینکه امروز از فرزندمان باختیم، حالمان را گرفته است یا پیام مادرمان که گفته منتظر است تا برویم بهش سر بزنیم در حالیکه کلی کار سرمان ریخته، ذهنمان را تحتتأثیر قرار داده است. در مورد علت پایین آمدن سطح تحمل و زودرنج شدن با خودتان صادق باشید.
4ـ به خودتان محبت کنید
بهجای اینکه ناخودآگاه خودتان را سرزنش کنید که ای وای چرا چقدر تحملم کم شده و رفتارم ناامیدکننده به نظر میرسد؛ برای آرام کردن خودتان، احساساتتان را بپذیرید. خودتان را در آغوش بگیرید و نسبت به خودتان عطوف و مهربان باشید.
5ـ من خوبم
به همکاری که امروز مدام برافروخته شده و داد کشیده است، میگویم به نظر میرسد چندان روبهراه نباشی؛ او عصبانیتر فریاد میکشد: خوبم، بداخلاق نیستم.
این زمانی است که فرد نمیخواهد شرایط را بپذیرید. لازم نیست به دیگران اعتراف کنید که چرا تحمل تان کم شده. کافی است برای احساسی که دارید نامیانتخاب کرده و سطح آن را مشخص کنید. با این کار فشار روانی شرایط کم میشود. مثلا بگویید: الان در سطح 3 زودرنجی هستم و اگر آرام نشوم ممکن است به سطح 10 برسم. بهخاطر آورید که سطح 3 زودرنجی صرفا یک عامل ساده دارد که میتوانید با رسیدگی چند دقیقهای به آن مشکلش را برطرف کرده و حالتان خوب شود.
6ـ یک آزمایش ساده
اگر مدام و بهطور منظم تحتتأثیر هستید و احساس زودرنجی میکنید و دیگران هم بهتان این را میگویند، شاید یک علت جسمی و یا هورمونی داشته باشد. به پزشک مراجعه کنید و آزمایش خون و هورمون بدهید، چه بسا که موضوع بسیار سادهتر از آنچه فکر میکنید حل شود.
7ـ ورزش کنید
فراموش نکنید که تحرک داشتن و ورزش کردن چقدر میتواند در درمان تحریکپذیری یاری دهنده باشد. تا آن را تجربه نکنید متوجهاش نمیشوید. پس از یکجانشینی دست بکشید و ساعتی را برای ورزش کردن در خانه یا بیرون از خانه در نظر بگیرید.
8ـ مدیریت استرس
خوب است که روشهای مدیریت استرس را بیاموزید. دراینباره پیش از این بسیار صحبت کردهایم.