حق برادر
حسنی احمدی
معلی‌بن‌خنس رو به مولایش صادق کرد و پرسید: مسلمان چه حقی بر برادر مسلمان خود دارد. صادق آل محمد پاسخ داد: مسلمان بر برادر خود هفت حق واجب دارد که اگر یکی را ضایع نماید از ولایت خدا و طاعت او خارج است ای معلی تو مورد علاقه من هستی می‌ترسم بگویم و بعد از دانستن انجام ندهی. معلی پاسخ داد: از خداوند نیرو می‌خواهم در انجام وظایف. تفضیل آن‌ها چیست؟
صادق آرام و شمره شروع به سخن کرد:
کوچک‌ترین آن حقوق این است که هرچه برای خود می‌خواهی برای او نیز همان را بخواهی و آنچه را که برای خود دوست نداری برای او هم دوست نداشته باشی.
دوم آنکه باعث خشم و ناراحتی او نشوی و در پی جلب رضایت برادی ایمانی خود باشی و از فرمانش پبروی کنی.
سوم آنکه با جان و زبان و دست و پای خود او را کمک نماییو
چهارم آنکه راهنمای او باشی و چون آیینه باعث برطرف کردن عیوب او گردی.
پنجم آنکه مبادا او را به گرسنگی با تشنگی و بی‌پوشاکی بگذاری در صورتی که شکم تو آکنده از غذا و بدنت پوشیده از لباس باشد.
ششم، اگر تو خدمتگزار و نوكر دارى و او كسى را ندارد براى شستن لباس و درست نمودن غذا و ساير كارهاى خانه، خدمتگزار خود را بفرستى تا كارهاى او را انجام دهد.
هفتم اینکه سوگند او را بپذيرى و تصديق كنى، در هنگام مريضى به عيادتش بروى. بر جنازه‌اش نماز بگذارى و اگر فهميدى احتياجى دارد قبل از آنكه درخواست كند خواسته‌اش را برآورى. چنانچه به اين دستورات عمل كنى دوستى و رابطه‌اى كه لازم است بين دو مسلمان وجود داشته باشد برقرار كرده‌اى و پيوند ايمانى را رعايت نموده‌اى.
سخنان صادق آل محمد پایان بافت معلی متفکر به سخنان مولایش می‌اندیشید و از خدا می‌خواست تا او را یاری کند.
منبع: بحارالانوار جلد 16 صفحه 66
پاسخ به شبهات
شبهه
با توجه به روایات در دین اسلام شما باید در دنیا بلا و مصیبت و گرفتاری تحمل کنید تا عزیز خدا باشید مگر خدا ارحم‌الراحمین نیست پس بلا برای چه چرا اسلام دینی دنیا گریز است که قصد دارد دنیای انسان را تباه کند چرا دینی غم‌انگیز است چرا برای مؤمنین وعده پاداش یا حداقل آسایش در دنیا را نداده است و با مؤمنین اینگونه خشن برخورد می‌کند
پاسخ
چگونه می‌توان گفت که اسلام به دنیای مؤمنین توجهی ندارد و دنیایی پر از بلا و مصیبت را برای آن‌ها ترسیم می‌کند در حالی‌که نعمت‌های دنیوی را از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی معرفی می‌کند.
پیامبر گرامی فرمود؛
«دو نعمت دینوی است که مردم به آن توجه ندارند و شکر آن را به جا نمی‌آورند و آن دو امنیت و سلامتی است.»
و فرمود؛
«دو خصلت است که بسیاری از مردم فریفته آن دو شده‌اند و توجه به بزرگی آن ندارند که آن دو صحت و سلامتی و فراغ و آسایش دنیوی است»
الخصال جلد 1 صفحه 19
پیامبر گرامی فرمود؛
«به‌جای بلا از خداوند عافیت و سلامتی را بخواهید.»
معانی‌الاخبار صفحه 230
علی‌علیه‌السلام فرمود؛
«از خزائن رحمت الهی چیزهایی را بطلب که کسی جز خدا قادر به اعطای آن نیست مانند فزونی عمر و سلامتی تن و وسعت رزق»
نهج‌البلاغه نامه 31
بنابراین می‌بینیم که اسلام دنیای پر نعمت و خالی از مصیبت و گرفتاری را از جمله نعمت‌های بزرگ الهی می‌داند که بندگان توانایی شکر آن را ندارند.
البته توجه به این نکته لازم است که در مواردی، آسایش و رفاه دنیوی سبب طغیان و سرکشی بعضی از بندگان بی‌ظرفیت می‌شود، اگر بلاها و مصیبت‌ها در زندگی این دسته از بندگان نباشد، به‌تدریج ممکن است حق و حقیقت و آخرت و پرودگار را فراموش کنند و غرق در لذات و نعمات دنیوی شوند، خداوند به‌واسطه رحمتش آن‌ها را در دنیا گرفتار می‌کند و در برابر صبر بر آن گرفتاری به آن‌ها پاداش می‌دهد، تا از مسیر صلاح منحرف نشوند چنان‌که می‌فرماید؛
«ما شما را با بدی‌ها و نیکی‌ها آزمایش می‌کنیم» انبیاء 35
در حدیث قدسی آمده است که خداوند می‌فرماید؛
«بعضی از بندگان من افرادی هستند که اصلاح امر آن‌ها جز به غنا و گستردگی زندگی و صحت بدن نمی‌شود، ازاین‌رو امر دین آن‌ها را به‌وسیله آن اصلاح می‌کنم، و بعضی از بندگانم هستند که امر دین آن‌ها جز با نیاز و مسکنت و بیماری اصلاح نمی‌شود، لذا امر دین آن‌ها را با آن اصلاح می‌کنم و آنان را به‌وسیله آن می‌آزمایم.»
الکافی جلد 2 صفحه 60
البته خداوند پیامبران و امامان و مؤمنین خالص را نیز در دنیا گرفتار می‌کند بدون آنکه از آنان کم‌ظرفیتی یا گناهی مشاهده کند، و در برابر آن مصائب به آن‌ها پاداش می‌دهد، بدان جهت آنان را گرفتار می‌کند تا آنان در صبر و استقامت و شکر بر مصائب الگو برای سایر مصیبت‌زدگان باشند و مصیبت‌زدگان با مشاهده مصائب آن‌ها، مصیبت خود را بزرگ قلمداد نکنند و بر آن صبر پیشه سازند.
برخی از مصائب و گرفتاری‌های افراد نیز در دنیا ناشی از گناهانشان است که سبب می‌شود نعمت‌های الهی از آن‌ها دور شود و آنان گرفتار و مصیبت‌زده شوند چنان‌که امام‌صادق‌علیه‌السلام فرمود؛
«بنده زمانی که گناه کند و کاری نکند که گناهاش بخشیده شود، خداوند او را به حزن و بیماری و گرفتاری مبتلا می‌کند تا کفاره گناهانش باشد»
امالی صدوق صفحه 294
درمان دردها
شیخ حسین انصاریان
امیرالمؤمنین فرمودند: «وَ وَقَفُوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَي الْعِلْمِ النَّافِعِ لَهُمْ» (نهج‌البلاغه، خطبه 193) عاشقان خدا گوششان را وقف دانش مفید کردند. شکمتان را به طرف لقمه حلال جهت بدهید. شهوتتان را به طرف ازدواج مشروع جهت بدهید. اما اگر شکم را به طرف ربا، دزدی، رشوه، خیانت در جنس مردم، اختلاس، ربودن بیت‌المال، جهت بدهی تو از طریق شکم خودت را به طرف جهنم جهت دادی. سمت تو به سوی جهنم است. شهوت تو به نکاح و ازدواج درست جهت بده، جهت ندهی بخواهی به طرف گناه کبیره دیگر جهت بدهی، بدان با شهوت داری تولید آتش دوزخ را می‌کنی. عسل درمان دردهاست. «فِيهِ شِفاءٌ لِلنَّاس» (نحل/69) یک شفاء و یک درمان دیگر هم خدا می‌گوید که بالاتر از عسل است. اگر عسل درد معده را درمان کند. اگر ضعف اعصاب را درمان کند اما یک درمان‌کننده دیگری را معرفی کرده که همه دردهای دنیا و آخرت را درمان می‌کند. «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً» (اسراء / 82) این درمان‌کننده‌ی دردها و ضعف‌ها و کمبودهاست. همین قرآن است که چوپان گمنام بیابانی را درمان کرد و ابوذر شد. غلام سیاه رومی حبشی را درمان کرد شد صهیب، غلام قد کوتاه بد صدای مو مجعد را درمان کرد شد بلال، چقدر این درمان بلال را مثل باقی دوستانش پاک بالا آورد که صدیقه کبری در این سه ماه، هر روز صبح و ظهر و شب، از کنار مسجد پیغمبر اذان می‌شنید، ارزشی برای آن اذان و گلو و زبان و دهان قائل نبود. هیچ اثری روی زهرا نداشت. چون این اذان تأیید حکومت غاصب و ستمکار است.
*********
توصیه به خواندن دعای عَظُمَ الْبَلاءُ و انجام توبه و انابه
در خلوتمان با خدا، تضرعاتمان، توبه‌مان، نمازهایمان، عباداتمان، مخصوصا (در) دعای شریف «عَظُمَ الْبَلاءُ وَ بَرِحَ الْخَفَاءُ» ـ این‌ها را بخوانیم ـ از خدا بخواهیم برساند صاحب کار را، با او باشیم. حالا اگر رساند که رساند؛ اگر نرساند، دور نرویم از او؛ از رضای او دور نرویم. او می‌بیند، او می‌داند؛ حرف‌هایی که ما به همدیگر می‌زنیم را او جلوتر (می‌شنود)؛ «عَيْنُ اللَّهِ النَّاظِرَة وَ أُذُنُهُ الْوَاعِيَة؛ [امام] چشم بینای خدا و گوش شنوای الهی است». او جلوتر از ما، حرف همدیگر را می‌شنود. بلکه خودمان که حرف می‌زنیم، این صدا که از لب به گوش می‌آید فاصله‌ای دارد، او جلوتر از این فاصله حرف خودمان را می‌شنود. (زودتر) از خودمان، کلام خودمان را (می‌شنود). آن‌وقت ما می‌توانیم کاری کنیم که او نفهمد؟! می‌توانیم کاری کنیم که او نداند؟!
نمی‌توانیم اعمال خودمان را از خدا مخفی کنیم. (او) قادر است، ناظر است، علیم است، حکیم است. تا با او نسازیم، کارمان درست نمی‌شود. حالا چه کار کنیم؟ خودمان از خودمان بترسیم؛ فضلا از دیگران (چه رسد به دیگران). خودمان از خودمان در حفاظ باشیم؛ خوب و به‌قاعده ملتفت (و متوجه) باشیم که از (طرف) خودمان اغوا نشویم، از خودمان تهدید نشویم، از خودمان تطمیع نشویم! وقتی که همه این مطالب احراز شد، بین خودمان و خدا در خلوت‌ها، از تضرعات و از انابه و از توبه و از طلب توفیق به توبه دست برنداریم.
******
اولین چیزی که خدا از آن تقدیر می‌کند
حجت الاسلام و المسلمین پناهیان
هرچه بیشتر به‌خاطر خدا صبر کنیم، خدا بیشتر به‌خاطر ما عجله خواهد کرد و هرچه بیشتر در سختی‌ها لبخند بزنیم، خدا زودتر آسایش را به ما می‌رساند. انگار خدا طاقت ندارد صبر بنده خودش را ببیند و در آخرت هم هنگام ورود به بهشت اول از صبرشان تقدیر می‌کند: سلام علیکم بماصبرتم فنعم عقبی الدار.
یکی از شگردهای شیطان
شیطان دائما ما را به شتاب‌زدگی وادار می‌کند چون اگر آدم آرام باشد، غالبا درست تشخیص می‌دهد و دقیق عمل می‌کند. عجله پای ثابت غالب اشتباهات ماست.
**************
تسلی یکدیگر باشیم
حجت‌الاسلام‌والمسلمين عابدینی
در روایت شریفی که موسی‌بن‌عمران نقل می‌کند که «أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَوْحَى إِلَى مُوسَى‌ع فَقَالَ يَا مُوسَى ارْحَمْ عِبَادِيَ الْمُبْتَلَى مِنْهُمْ وَ الْمُعَافَى» هم بندگانم که مبتلا هستند، مریض هستند یا فقیر هستند یا حادثه دیده هستند. آن کسی که مبتلاست و آن کسی که سلامت است، روبه‌راه است، برای آن هم طلب رحمت کن. «قَالَ يَا رَبِّ قَدْ عَرَفْتُ رَحْمَةَ الْمُبْتَلَى» بر آن کسی که ابتلا دارد باید رحمت داشته باشد، گرفتار را باید تسلی داد. هرطور ممکن است انسان باید مبتلا را تسلی بدهد «فَمَا بَالُ الْمُعَافَى» آن کسی که مبتلا نیست چرا باید مورد رحمت قرار بگیرد؟ «قَالَ لِقِلَّةِ شُكْرِهِ» او بیمار روحی است. این ابتلای جسمانی و مادی پیدا کرده است. یک کسالت است، مریضی است، فقر است. این ابتلای او محسوس است. همه در اینجا دلشان به رحمت می‌آید و این رحمت مطابق ظاهر است اما آن سخت‌تر است چون دیده نمی‌شود بلکه فکر همه این راحت است. او مریض‌تر است، مریضی روحی پیدا کرده است. او مبتلای حقیقی است و وقتی در این مدت کوتاه می‌خواهد پایش را از اینجا بیرون بگذارد، هیچی ندارد. لذا معافی، نه اینکه هرکسی که معافی است اینگونه است اما غالبا عافیت با غفلت همراه است لذا اینجاست که ترس انسان زیاد می‌شود که اگر موقعی مورد غفلت قرار گرفته نکند مورد طرد حضرت حق قرار گرفته و این طرد باعث شده چیزی نشود. نباید طلب چیزی کرد، اما اگر یکجا دیدیم انسان نه گرفتاری و نه سختی دارد، برگردیم که نکند رها شدیم. خدا از اصلاح ما ناامید شده و رهایمان کرده است. همه انسان‌ها احتیاج به رحمت اولیای الهی دارند و توجه به همدیگر، داریم که این‌ها را به هم سوق بدهیم.