عبور از مه

معصومه تاوان

خلاصه داستان:

کرامت در خانه اربابی به تیمار اسب‌ها مشغول می‌شود و کارهای مطبخ هم سهم شهربانوست... بلقیس که از همان لحظه ورود با زخم زبان از آن‌ها پذیرایی کرده بود، این بار با زدن تهمت دزدی به هانی کوچک زخمی دیگر بر دل شهربانو می‌نشاند هر چند شهربانو هم کم نمی‌آورد و محکم و استوار حساب این زن بدخواه را کف دستش می‌گذارد... واینک ادامه داستان...

قسمت چهارم

شهربانو نشسته بود روی دو پا استکان و نعلبکی‌ها را توی لگن می‌شست. کف مطبخ پوشیده از حصیر بود و سکوی کوتاه انتهای مطبخ زیرش پر بود از لگن و بشقاب و کاسه و ظرف‌های دم‌دستی. آتش کم جانی در اجاق پر‌پر می‌کرد و می‌سوخت. استکان‌ها زیر دست‌های بلوری شهربانو با صدا تمیز می‌شدند و توی طشت مسی جا می‌گرفتند. شهربانو بی‌صدا کارهایش را انجام می‌داد. خیلی خودش را قاطی بحث نوکر و کلفت‌ها نمی‌کرد و دم پرشان نمی‌چرخید. کلفت‌ها آن طرف مطبخ مشغول خرد کردن گوشت بودند و گاه گداری شوخی و غیبتی را چاشنی کارشان می‌کردند. مرحمت که زن سن و سال داری بود و عهده‌دار کار آشپزی، دستی به بازوها و کتف خودش گرفت و گردنش را کج و راست کرد.

ـ از نفس افتادم... ساطور زدن کار مردهاست نه زن‌ها. بمیرد پدر ناداری و گرسنگی. پیر آدم را درمی‌آورد. تو چه می‌کنی یک ساعت است با آن وضعت آنجا نشستی؟

شهربانو حواسش نبود. به کرامت فکر می‌کرد. به سکوت سنگین او که از روزی که به این خانه آمده بودند هر روز سنگین‌تر می‌شد. بی‌صدا و بی‌حرف هر کاری را که به گردنش می‌انداختند، انجام می‌داد. شهربانو می‌دانست تمام این کارها را فقط برای این انجام می‌دهد که این چند ماه زود و بی‌دردسر تمام شود.

ـ هوی شهربانو با توأم، حواست کجاست؟

شهربانو وحشت‌زده سرش را بلند کرد و و به چشم‌های مرحمت و مهری نگاه کرد. مهری کلفت کم سن و سال و ریز اندامی بود که زیر دست و بال مرحمت کار می‌کرد و نان بیار پیاز بیار او بود. سرنوشت او هم بی‌شباهت به سرنوشت شهربانو نبو.د هر دوبه اجبار و از نداری راهی ملک اربابی شده بودند و چاره‌ای جز کار کردن و مطیع بودند نداشتند.

ـ هی... هیچ... ه... همین جا.

و سراسیمه از جایش بلند شد و طشت ظرف‌ها را برداشت. از بیرون صدا می‌آمد. کسی پاشنه کفش‌هایش را روی زمین می‌کشید و سوت‌زنان جلو می‌آمد.

ـ آی صاحب‌خانه کجایی؟

ـ باز این ملعون پیدایش شد.

همه قیافه‌ها رفت توی هم. عبدی نگاه خیره‌اش را پاشید توی صورت مرحمت و باقی زن‌های مطبخ.

ـ دست بجنبانید که کار داریم. باید برویم رد فراری‌ها. غذا را رو‌به‌راه کنید.

یکی از زن‌ها پرسید:

ـ دوباره کدام مادر مرده بدبختی را می‌خواهید خانه خراب کنید؟

عبدی خودش را کشید سمت جایی که مهری ایستاده بود. مهری هراسان خودش را کشید در پناه مرحمت و رنگش پرید. عبدی با خنده‌ای چندش‌آور گفت:

ـ دنبال فامیل مرحمت خاااانم.

و نگاهی به او انداخت.

ـ دوباره آن فامیل ناتویش کار داده دست خودش...

نشست روی صندوقچه زیر پنجره و پاهایش را بغل گرفت.

ـ یکی نیست بگوید آخر نخود هر آش تو را چه به شورشی‌بازی و انقلابی‌بازی. تویی که دماغت را بگیرند جانت در آمده مال این کارهایی؟

و آب دماغش را بالا کشید و سرفه خلط‌داری توی دستمال دستش انداخت.

ـ رعیت جماعت از اول هم برای حمالی خلق شده و ارباب هم برای اربابی. یعنی چه هی نطق می‌کنی و این و آن را می‌شورانی؟ برابری، آزادی، مساوات. آخرش سرش را به باد می‌دهد.

مرحمت ابروهایش را بالا انداخت و در دیگ را برداشت. بخار قابلمه بیرون زد و صورتش را سوزاند.

ـ آنقدر زیر گوش این مردم وز وز کرد تا هوایی شدند. معلوم نیست کدام قبرستان دره‌ای فرار کردند گدا گشنه‌ها. فکر کردند از دست مأمورهای امنیه و تفنگ‌چی‌های ارباب جان سالم در می‌برند؟ زنده زنده آتششان می‌زنند که دیگر از این پدر سوخته بازی‌ها در نیاورند. پدر سوخته‌های... اگر قرار باشد ولشان کنیم به امان خدا که دو روز دیگر هم دو نفر دیگر این کار را می‌کنند.

در تمام مدت حرف زدنش چشم از مهری بر‌نمی‌داشت. با نگاهش مهری را مچاله کرده بود گوشه ای. دخترک هول کرده و دست و پایش را گم کرده بود و راه و بی‌راه ظرف‌ها را به زمین می‌ریخت.

ـ بدشان به من تو برو بیرون.

شهربانو به کمک مهری آمد و ظرف‌ها را از دست مهری گرفت. مهری نفس آرامی کشید و با عجله از مطبخ بیرون رفت و خودش را گم و گور کرد.

ـ شوهر تو هم هست. او هم باید رد فراری‌ها را دنبال کند.

و دوباره خندید و دندان‌های بدقواره و زشتش بیرون افتاد.

ـ نمی‌دانم چرا فکر می‌کنم مایه دردسر است. یک طورهایی است! از آن طورهایی که من و ارباب خوش نداریم باشد.

شهربانو بی‌توجه به حرف‌های عبدی کارهایش را می‌کرد اما حرف‌های عبدی می‌ترساندش. وصف این مارموز را زیاد شنیده بود. مرحمت هم آشکارا دلشوره داشت دست و پایش می‌لرزید اما تلاش می‌کرد به روی خودش نیاورد.

از بیرون صدای عجز و مویه می‌آمد مردی داشت گریه می‌کرد.

ـ به خدا بیشتر از این نداشتم. بچه‌ام سه ماه است که مریض است. تمام تن و جانش کرم زده از بس چای و نان خورده. جان ندارند دست‌هایش. دکتر گفته باید بخورد که بتواند سرپا شود ولی کو نان.

صدایت را ببر دهاتی، شما را من می‌شناسم... هزار سوراخ دارید برای جاساز کردن. دروغ بهم نباف برای من.

ـ به جان یک دانه پسرم دروغ نمی‌گویم ارباب، یک سال است که گوشت به دهانمان نخورده.

ـ نخورده که نخورده. رعیت را چه به گوشت. همان که مفت و مجانی روی زمین ارباب کار می‌کنید کلاهتان را هم بندازید هوا.

ـ مجانی؟ آخر نانجیب تو هم از قماش مایی، کجا مجانی؟! پدرمان سر این زمین‌ها در آمد نه روز داریم و نه شب...

ـ خفه، زبان در آورده‌ای! می‌خواهی بدهم دانه دانه دندان‌هایت را از دهانت بیرون بکشند؟! زود گورت را گم کن و آن دو کیسه گندم را هم که اینجا و آنجایت قایم کردی بیاور زود...

شهربانو از شیشه مات و کثیف مطبخ همه این ها را می‌دید و بغض گلویش را چسبیده بود.

یکی از زن‌ها دست روی شانه‌اش گذاشت و گفت:

ـ زیاد غمگین نشو، عادت می‌کنی، وضع همه ما همین است. برو خدایت را شکر کن که لااقل نانی برای خوردن داری.

ـ شما همه‌تان زبان دراز شدید باید دمتان را قیچی کنم.

زن لب‌هایش را جمع کرد و گفت:

ـ دم تو را که باید قیچی کند سگ پاسوخته؟ عبدیه دله دزد...

ـ خوبه، خوبه راه بیفت برو بساط ناهار را پهن کن، غذا آمادست. دخترها زود دست بجنبانید. شهربانو برنج را بکش. تو ماهرخ، سینی را آماده کن.

**

ارباب بالای مجلس نشسته بود. قلیان پایه برنجی مقابلش بود. آرام آرام پک می‌زد و نگاهش را می‌سراند به دورها. هیکل چاق و درشتی داشت. با شانه‌هایی پت و پهن. شکمش به زحمت بالای کمربند جا گرفته بود. روی پیشانی‌اش به اندازه کف دستی ماه گرفتگی داشت و زیر چشم‌هایش پیله بسته بود. یکی دوتا از امنیه‌چی‌ها با لباس‌های نظامی‌شان سر سفره نشسته بودند. قیافه‌های سیاه سوخته‌ای داشتند و سبیل‌های پر پشتی. سفره مقابلشان باز بود. با هر لقمه‌ای که به دهان می‌گذاشتند لپ‌هایشان بالا می‌آمد و چشم‌هایشان گشاد می‌شد. با انگشت غذای چسبیده به دندان‌هایشان را تمیز می‌کردند و دوباره چنگال‌های کثیفشان را فرو می‌بردند توی سینی پلو. صدای هاف هاف نفس زدنشان وقتی که گوشت‌های بریانی را تکه تکه می‌کردند فضای اتاق را پر کرده بود.

ـ برای چه آمدند؟

ـ نمی‌دانی مگر؟ پس چطور می‌خواهی با ما راهی شوی؟

ـ من که خودم نخواستم، راهم انداخته‌اند.

صدای نچ‌نچی از گوشه عمارت بلند شد و بوچان لنگان لنگان در حالی‌که زغال بار قاطر کرده بود و کیسه‌ای هم به دوش داشت از گوشه‌ای آمد تو و خزید توی آغل. کرامت بی‌هیچ حرف و سخنی راهش را کشید سمت آغل. دیدن بوچان آرامش می‌کرد. با او می‌توانست حرف بزند سؤال و جواب کند. مهر این پیر لنگ مرموز روی دلش نشسته بود.

ـ خسته نباشی مشی بوچان.

ـ مانده نباشی جوان. چه خبر چه احوال.

و همان‌طور که بار از پشت قاطر پایین می‌آورد از احوالات عمارت پرسید.

ـ باید برویم پی فراری‌ها، می‌گویند مالیات...

ـکدام فراری مرد مؤمن؟ یک مشت رعیت بی‌نوا که از جور و بی‌داد ارباب عاصی شده‌اند را که نمی‌شود گفت فراری. کجا می‌خواهند بروند؟! هر کجا بخواهند بروند آسمان برای رعیت جماعت همین است. از ارباب فرار کنند، از فقر و ناداری بی‌عدالتی چه؟

ـ اگر پیدایشان کنند.

بوچان وحشت‌زده و دل نگران گفت:

ـ می‌کشدشان، ارباب هم نکشد اجیر شده‌هایش محض خوش خدمتی هم که شده دمار از روزگارشان درمی‌آورند.

ـ راه بیفتید... کرامت؟ کدام گوری هستی دهاتی؟

کرامت افسار سمندر به دست با عجله بیرون دوید. شهربانو گوشه‌ای زیر دیوار کنار اجاق ایستاده بود. شکم برآمده‌اش را زیر چادر چیت گلداری پوشانده بود و هانی را در بغل گرفته بود.

ـ بله آمدم...

ـ کدام گوری بودی دهاتی؟! تا وقت گیر می‌آورید توی پناه پستوها پناه می‌گیرید و معلوم نیست چه غلطی می‌کنید.

مأمورهای امنیه روی اسب‌ها سوار بودند. یکیشان باد گلوی تند و تیزی ول داد و خورده‌هایش را نشخوار کرد. دستی به اسلحه‌اش گرفت و بی‌توجه به دور و اطرافش سوار بر اسب، آرام به سمت درب عمارت حرکت کرد.

سمندر بی قراری می‌کرد. رکاب نمی‌داد. روی دو پا بلند می‌شد و اجازه نمی‌داد ارباب پا به رکاب بزند. شیهه‌های بلند می‌کشید و گردنش را به این سو و آن سو می‌چرخاند.

ـ آرام حیوان... این حیوان چه مرگش است؟

کرامت جلو دوید. دست به یال های اسب کشید. تلاش می‌کرد آرامش کند و حیوان انگار بی‌قرارتر می‌شد.

بوچان که در چهارچوب در آغل ایستاده بود، آرام زیر لب گفت:

ـ به دنبال سوار قابل می‌گردد.