باباسوری
مینا شائیلوزاده
صدای نفس‌های وحشت‌زده‌اش، در گوشش می‌پیچید. مدام به پشت سرش نگاه می‌کرد و از میان تاریکی کوچه، به دنبال چشمانی به خون نشسته می‌گشت. اشک‌هایش یکی پس از دیگری از روی گونه‌اش می‌لغزیدند و مزه تلخ دهانش با شوری اشک‌ها درهم می‌آمیخت. با انزجار کف دستش را محکم به روی دهانش کشید. بوی الکل، انگار به جانش نشسته بود. صدای تند موسیقی و جیغ‌وداد جوان‌های سرمست، هنوز به گوشش می‌رسید. سرعتش را بیشتر کرد و قدم‌های بلندتری برداشت. سوزش کف پاهایش امانش را بریده بود. چاره‌ای نداشت. دویدن با کفش‌های پاشنه‌بلند و آن لباس پرزرق‌وبرق که دامن بلندش مدام زیر دست و پایش گیر می‌کرد، حماقت محض بود. تنها با بیچارگی توانسته بود روسری و مانتواش را از روی جارختی گوشه اتاق چنگ بزند و پا به فرار بگذارد. تاریکی کوچه و چراغ‌های خاموش، وحشتش را بیشتر می‌کرد. دیگر چیزی به آخر کوچه نمانده بود و نور خیابان اصلی باعث قوت قلبش می‌شد. سرعتش را بیشتر از قبل کرد. به سر کوچه رسید درحالی‌که نفس‌نفس می‌زد و دست‌های لرزانش را برای تک‌وتوک ماشین‌هایی که رد می‌شدند، بلند می‌کرد. باید خودش را به خانه می‌رساند. هر چه سریع‌تر. قبل از بیدار شدن ملوک و پرویز. نگاه راننده‌ها بدجورآزارش می‌دادند. بعضی متعجب وسرزنش آمیز و برخی دیگر با نیش‌های باز و چشم‌های دریده، سرتاپایش را برانداز می‌کردند و در حین گذر، بوقی هم می‌زدند. بغض مانند خار بیابان، گلویش را می‌خراشید. هنوز هم بهت‌زده بود و نمی‌دانست چطور به آن همه لجن آغشته شده بود.
«خدا لعنتت کنه سیامک. خدا لعنتت کنه.» با صدای کشیده‌ی ترمز ماشینی به خود آمد. پراید نقره‌ای زهوار دررفته‌ای چند متر پایین‌تر ایستاده بود. ترس وجودش را گرفت. راننده‌ی پراید، برایش چراغ زد و آرام دنده‌عقب گرفت. از میان تاریک و روشن خیابان و نورهای درهم و بر هم ماشین‌ها، موهای سفید و پرپشت راننده را تشخیص داد؛ یعنی می‌توانست اعتماد کند؟ چاره هم مگر داشت؟ هر طور بود باید به خانه می‌رسید. خیابان خلوت بود و انتخاب دیگری نداشت. خواست خدا را صدا بزند، اما یادش |آمد مدت‌هاست که هردوشان یکدیگر را فراموش کرده‌اند و کاری به کار همدیگر ندارند. نفس‌های لرزانش را در سینه حبس کرد و با چند قدم خودش را به در ماشین رساند و تن خسته‌اش را روی صندلی عقب انداخت. جرئت نگاه کردن به صورت راننده را نداشت.
ماشین هنوز حرکت نکرده بود که رها من‌ومن کنان گفت:«ببخشید... ولی من کیفمُ جا گذاشتم... هیچ پولی ندارم بهتون بدم. میشه فقط منو تا یه جایی نزدیک خونمون برسونید؟!» و منتظر ماند که پیرمرد سروصدا راه بیاندازد و از ماشین بیرونش کند؛ اما در کمال تعجب فقط گفت:
- کجا میخوای بری دخترم؟
صدایش گرفته و خش‌دار بود. بااین‌حال مهربانی خاصی در لحن و صدایش بود که آرامش را در رگ‌های رها جاری می‌کرد. با خودش فکر کرد:«دخترم؟ حتی پرویز تا حالا این‌طوری صدام نکرده!» آهسته و با تردید گفت: «سمت طالقانی.»
پیرمرد تک‌سرفه‌ای کرد و با لبخندی شرم‌زده گفت: «اون طرفا رو... خیلی بلد نیستم راستش. برسیم... خودت می تونی... مسیرُ نشون بدی؟» رها سرش را آرام بالا و پایین برد. ذهنش درگیر حرف زدن منقطع و عجیب پیرمرد شده بود. ماشین با صدای هندل مانندی به راه افتاد. انگار او هم مثل راننده‌اش به هن و هن افتاده بود.
رها با کنجکاوی نگاهی به گوشه و کنار ماشین انداخت. از صندلی، بوی دود و کهنگی برمی‌خاست. چشمش به داشبورد ماشین افتاد. عکس‌هایی کوچک و رنگ و رو رفته از جوانی قدبلند و چهارشانه روی درش چسبیده بود. چشم‌هایش را باریک کرد و پیرمرد را از نظر گذراند. انگار صاحب عکس‌ها جوانی خودش بود.
نگاهش را از عکس‌ها گرفت و از شیشه غبارگرفته ماشین به خیابان تاریک و خلوت انداخت. دوباره چهره کبود و خشمگین پرویز در ذهنش جان گرفت و مایعی تلخ تا گلویش بالا آمد. فحش‌ها و کتک‌هایی را که در انتظارش بود از همین حالا می‌توانست تصور کند. با چه بدبختی و مکافاتی توانست رضایتش را بگیرد. گفته بود می‌خواهد شب را خانه فرشته بماند و با هم برای کنکور درس بخوانند. حالا اگر با این سر و ریخت به خانه برمی‌گشت!
سرعت ماشین کم بود و صدای تلق و تولوقش روی اعصابش بود. بی‌اختیار رو به پیرمرد تشر زد: «حاجی یکم سریع‌تر برو دیگه! چرا عینهو لاک‌پشت میری؟!» نگاه سرزنش‌بار پیرمرد از آینه به او خیره شد. لحظه‌ای از گستاخی خودش خجالت کشید. استرس عصبی‌اش کرده بود.
«انگار نه انگار که طرف جای پدربزرگته ها!» سرش را پایین انداخت. اعصابش هم مثل وجودش له و لورده شده بود. حتی درست نمی‌دانست ساعت چند است. موبایلش را در آن گیرودار و شلوغی مهمانی گوشه‌ای جا گذاشته بود.
دلش بدجور هوای روشن کردن یک نخ سیگار را داشت. رو به پیرمرد کرد و گفت: «حاجی یه نخ سیگار داری به ما بدی؟!»
پیرمرد از داخل آینه نگاهی به او انداخت. هنوز ردی از دلخوری در آن دیده می‌شد، با این حال لبخندی روی لبش نشست و با همان صدای گرفته‌اش گفت: «اولا که... من... مکه نرفتم حاجی بشم... همه صدام می‌کنن... باباسوری!» بین حرفش، نفسی گرفت و ادامه داد: «دوما... سیگار ندارم دختر جان... سوما... اگه داشتمم... نمی‌ذاشتم شما بکشی... چون منی که می‌بینی... ریه درست حسابی ندارم... همچین یه دود سیگار بخوره بهم... تا یه هفته رو به قبله می‌افتم.» سپس دوباره چند سرفه پشت هم کرد و دستش را به‌طرف داشبور ماشین برد. یک بسته کوچک از آن بیرون کشید و به‌طرف رها گرفت: «ولی در عوض... سَقِز دارم... جای سیگار یه تیکه از این... بذار دهنت...» و با کنایه اضافه کرد:«دوای درد بی‌اعصابیه!»
رها زیر لب غرغری کرد و چشم‌هایش را در حدقه چرخاند و زیر لب گفت: «پدرعلم اخلاق و سلامتی!»
بااین‌حال سقز را گرفت و یک تکه‌اش را داخل دهانش انداخت. شاید که آن مزه تلخ لعنتی از روی زبانش پاک شود.
دوست داشت هر طوری شده حواسش را پرت کند، یا اصلا مغزش را دربیاورد و همه خاطرات آن شب لعنتی را پاک کند. شبی که قرار بود یک تولد ساده و یک دورهمی دوستانه باشد! اما...
همه‌چیز مثل فیلمی ترسناک مقابل چشمانش پخش می‌شد. هنوز هم نمی‌توانست باور کند. سیامکی را که می‌پرستید، دیوی دو سر از آب درآمده بود! آن چهره معصوم و تیپ اتوکشیده‌اش، رها گفتن‌های عاشقانه‌اش. آن چشم‌های مهربان... چطور می‌توانست انقدر بی‌شرم و وقیح باشد؟
باز هم صدای بابا سوری غافلگیرش کرد.
ـ پدر و مادرت... حتماً نگرانتن.
رها پوزخندی زد.
ـ نگران؟ آره... فکر کنم نگرانن. اما نگران آبروی خودشون. نگران حرف مردم. می‌ترسن یه عمر دین‌داری‌شون با کارای من به باد بره!
بابا سوری دستی به ته‌ریش خاکستری‌اش کشید و متفکرانه گفت:
ـ دینی که بخواد... با کارای یکی دیگه به باد بره... به درد نمی‌خوره که... لابد دینشون درست نبوده!
رها از این حرف خوشش آمد. احساس می‌کرد بعد از مدت‌ها یک نفر پیدا شده که حرفش را بفهمد، هرچند که آن یک نفر از صد پشت غریبه‌تر باشد. به نظرش رسید پیرمرد از این آدم‌های کسل‌کننده که فقط بلدند نصیحت کنند و بالای منبر بروند نیست. هرچند که سرفه‌های مداوم و حرف زدن آهسته و منقطعش، حسابی روی اعصابش رفته بود.
او همچنان ادامه می‌داد: «خود من... یه دختر و یه پسر دسته‌گل دارم. پسرم... چند سالی هست بورسیه گرفته... داره خارج این مملکت درس می‌خونه... انگار که تو مملکت خودمون قحطی دانشگاه بود... هر بارم که اینو بهش می‌گم... می‌خنده و با اون لهجه تازه اروپایی‌اش میگه... بابا سوری! تو دانشگاه‌های ایران آدم چیز بدرد بخوری گیرش نمیاد! اینجا یعنی پیشرفت، یعنی تمدن!» و با خنده‌ای تلخ و خس‌خس‌کنان اضافه کرد: «انگار ماها یه مشت آدم بی‌تمدن بودیم... که دانشگاه نرفتیم! خود من... مهندسی الکترونیک دارم... با بدبختی هم مهندسی گرفتم... اونم زمان جنگ! این حرفا... همه بهونه‌اس... اونی که بخواد... درس بخونه... بمب و خمپاره‌ام رو سرش بباره... می‌خونه!»
رها شانه‌ای بالا انداخت و گفت: «اون برا زمان شما بود حاجی جون! جوونای الان با این همه بدبختی و ناامیدی دیگه حال مالی برا درس خوندن ندارن!»
بابا سوری نفس عمیقی کشید. نفس‌هایش بریده‌بریده بود و انگار برای هر دم و بازدمش تقلای زیادی می‌کرد. سپس، با صدایی که رنگی از غم داشت، گفت: «اگه شما هم... پرپر شدن همه عزیزانتونُ... با چشم خودتون دیده بودین... می‌فهمیدین... ناامیدی واقعی چیه...»
رها سکوت کرده بود. منظور باباسوری را از پرپر شدن عزیزانش نمی‌فهمید... اما غمی که در صدایش موج می‌زد کاملا قابل حس بود. احساس نزدیکی زیادی با باباسوری می‌کرد. دیگر از آن استرس اولش، خبری نبود. آرام‌تر شده بود و احساس می‌کرد این مرد هم مثل خودش دردهایی داشت که به‌جای سیگار، پشت خنده‌هایش پنهان می‌کرد. باباسوری انگار که می‌خواست حواسش را به چیزی پرت کند و از آن حال و هوا بیرون بیاید، دستش را به‌طرف رادیو برد و روشنش کرد. صدای صاف و بم مجری مرد، سکوت داخل ماشین را شکست:
ـ فردا آغاز هفته دفاع مقدسه. شهری که خاکش خونهای زیادی رو به خودش دیده. چه جوان‌هایی که باوجود آرزوهای دور و درازی که داشتن، چشم به روی زندگی راحت و بی‌دردسر بستند و قدم در میدان شجاعت و ایثارگری گذاشتن تا امنیت رو برای مملکت و ناموس خودشون به ارمغان بیارن...» رها پوزخندی زد و بی‌اختیار گفت: «چه دل خوشی دارن! بازم همون حرفای تکراری. امثال اینام خوب واسه خودشون بازارگرمی می‌کنن! به فرض اینکه اون جوونا اگه یه زمانی جونشونُ فدا کردن، خب چه فایده داشت؟ الان چی شده؟ کدوم یکیشون باقی مونده؟ کی هست که انقدر مردونگی داشته باشه که به خاطر مردمش فداکاری کنه و قابل اعتماد باشه؟»
نفسش سنگین شده بود و صدایش هرلحظه بالاتر می‌رفت. نمی‌دانست چرا چنین حرف‌هایی را آنجا و در آن موقعیت می‌زد. اما بی‌توجه به نگاه نافذ باباسوری که از آینه به او نگاه می‌کرد، ادامه داد:
ـ خواهشا اونجوری نگاه نکنین! ولی نسل این مردا دیگه منقرض شده... مردونگی هم تموم شده! همه مردا یه مشت گرگ شدن تو لباس بره!»
چیزی به جاری شدن اشک‌هایش نمانده بود. خودش هم نمی‌دانست چرا جلوی این پیرمرد خجالت نمی‌کشید. دلش می‌خواست دقّ‌دلی سیامک را سر کسی خالی کند، با اینکه ته قلبش می‌دانست کسی جز خودش مقصر نیست اما هر چه بود، از اینکه حرف زده بود احساس سبکی می‌کرد. آرام سرش را بلند کرد و با تعجب، برق اشک را در چشمان پیرمرد دید. صدای باباسوری می‌لرزید:
ـ تو راست میگی... شاید اون مردا کمتر باشن... همون مردای خدا... ولی هنوزم هستن. تو همین دوره و زمونه هم... بگردی پیدا میشن! قضاوت... فقط کار خداست دختر جان... من یه عمره... پشت این ماشین نشستم... و خیابون گَز کردم... همه جور مسافری هم سوار کردم...جور واجور...از دکتر و مهندس بگیر... تا رفتگر و بقال! ولی... مثل هم نبودن. مهندس دیدم... که کت‌شلوار اتوکشیده و ساعت مارک‌دارش... آب از لب‌ولوچه‌ات راه می‌انداخت... ولی دو زار کرایه ما رو... یجوری هاپولی کرد... که مات و حیرون موندم... ولی یه بنده خدای دیگه... از همین بچه‌های مهندس که خدا پدر مادرشو بیامرزه! ماشینمو درست کرد... بدون اینکه یه قرون... از من پول بگیره. خب... حالا تو بگو... من کدومو باید باور کنم... همه مهندسا... دزدن... یا آدمِ خوب؟!»
رها خواست چیزی بگوید. دهانش را تا نیمه باز کرد اما حرفی برای گفتن نداشت. تابه‌حال کسی این‌طور با او حرف نزده بود.
سرفه‌های باباسوری از قبل هم بیشتر شده بود. معلوم بود ریه‌هایش عادت به آن‌همه حرف زدن ندارد. برای همین، رها بدون هیچ حرف دیگری به صندلی‌اش تکیه داد و هر از گاهی با نگرانی به باباسوری نگاه می‌کرد که سرفه‌های تک و توکش هرلحظه بیشتر می‌شد. تا جایی که رها یک‌دفعه به خود آمد و دید ماشین گوشه خیابان متوقف شده. باباسوری دستش را از روی فرمان برداشته بود و روی قفسه سینه‌اش فشار می‌داد. سرفه‌هایش کل ماشین را می‌لرزاند و رها هول کرده و مضطرب تنها به این صحنه نگاه می‌کرد.
صدای رادیو ادغام شده بود در صدای سرفه‌های باباسوری و خواننده با صدایی سوزناک می‌خواند:«... از خون جوانان وطن لاله دمیده...» باباسوری همان طور که سرفه می‌کرد، با یک دست صدای رادیو را کم کرد و با دست دیگر دفترچه کوچکی را از داخل داشبورد ماشین درآورد و بریده‌بریده رو به رها گفت: «میتونی از این داروخونه بری این داروها رو برام بگیری؟!» رها بهت‌زده به بیرون نگاه کرد و آن‌طرف خیابان داروخانه‌ای شبانه‌روزی را دید. دوباره نگاهی به چهره سفید و لب‌های کبود باباسوری انداخت. موقعیت خودش را فراموش کرد و باعجله دفترچه را از دستش گرفت و از ماشین پایین پرید.
نفهمید چطوری از خیابان رد شد و خودش را هول‌زده داخل داروخانه شبانه‌روزی انداخت و بدون توجه به دکتری که آن‌طرف پیشخوان، با دهان نیمه‌باز به سرووضع او نگاه می‌کرد، باعجله دفترچه را داد دستش:
ـ آقا این داروها رو سریع بدین... بیمارمون حالش بده.
مرد که همچنان با تعجب رها را برانداز می‌کرد، به‌زور نگاهش را از او گرفت و دفترچه را باز کرد. بعد از چند ثانیه، به‌طرف قفسه‌های داروها رفت. رها با نوک کفش‌های پاشنه‌دارش، مضطربانه روی زمین ضرب گرفت. هنگامی‌که کار دکتر تمام شد و با مشتی قرص و کپسول و سه عدد اسپری تنفسی برگشت، رها تازه موقعیت خودش را به یاد آورد. همان طور که گوشه ناخن بلند و لاک‌زده‌اش را می‌جوید، نگاهی به داروها انداخت و زیر لبی گفت: «اینا چقدر میشن؟!»
دکتر که معلوم بود به‌خاطر ظاهر عجیب‌وغریب رها معذب شده، همان طور که داروها را در کیسه‌ای پلاستیکی می‌ریخت گفت: «با این دفترچه ایثارگری رایگانه... این داروهایی‌ام که گذاشتم حداکثر تا چند ساعت جواب بده... اگه خیلی اوضاع مریضتون حاده باید سریع‌تر ببریدش بیمارستان. ریه‌های شیمیایی و عفونت کرده رو باید جدی گرفت!»
رها بهت‌زده چشم دوخت به دهان دکتر و زیرلب تکرار کرد: «ریه‌های شیمیایی...؟!»
و بدون هیچ حرف دیگری، زیر نگاه سنگین و سرزنش‌بار دکتر، کیسه و دفترچه را برداشت و بیرون آمد. سریع به آن‌طرف خیابان، جایی که باباسوری داخل ماشین نشسته بود و با بی‌حالی به پشتی صندلی تکیه داده بود، نگاه کرد. در سکوت خیابان، صدای سرفه‌هایش را می‌شد از صد متر دورتر هم شنید. باعجله به‌طرفش رفت و از لای در نیمه‌باز ماشین، کیسه داروها را به‌طرفش گرفت و گفت: «بیا حاجی... اینم داروهات.»
باباسوری چشم‌های بی‌حالش را نیمه‌باز کرد و اول نگاهی به کیسه انداخت. سپس نگاه تشکرآمیزش را به رها دوخت، کیسه را گرفت و اسپری را درآورد و چند بار آن را داخل دهانش فشار داد. کم‌کم نفس‌هایش آرام‌تر شد و سرفه‌هایش، تبدیل شدند به خس‌خس‌هایی پراکنده.
رها که با نگرانی او را زیر نظر گرفته بود، از دیدن تنفس آرامش خیالش راحت شد. پوفی کشید و همان طور که به در ماشین تکیه می‌داد، با خنده گفت: «حاج سوری، خوب به رو خودت نمیاریا... چرا نگفتی جانبازی؟... اونم از نوع شیمیایی!»
و نگاهی به باباسوری انداخت. لبخند کمرنگی بر لبانش نشسته بود و به روبرویش خیره نگاه می‌کرد.
بعد از چند لحظه، صدای ضعیفش را از میان لب‌های کبود و خشکیده‌اش شنید که زمزمه‌وار می‌گفت: «گفتم که... درد ما تو دلمونه. گفتنی نیست... هرچند که امشب اسباب زحمت تو شدم دخترم...»
رها رویش را برگرداند و به آسمان نگاه کرد. دلش بدجوری گرفته بود؛ برای خودش که به این حال و روز افتاده بود و برای این پیرمردی که زندگی‌اش را با این وضع و حال می‌گذراند و دم نمی‌زد.
اشکی را که گوشه چشمش جمع شده بود با پشت دستش پاک کرد و با لبخند به‌طرف باباسوری کرد و گفت: «زحمتا رو شما کشیدی حاجی... شما امشب در حق من یه لطفی کردی... که بهم ثابت بشه نسل مردای بامرام و معرفت هنوز منقرض نشده! شما خیلی مردی حاجی!» و با دیدن لبخند باباسوری که پهن شده بود روی صورتش، با صدای بلند خندید.