قیام کوله بدوشان
فاطمه ابراهیمی
این قسمت: اذن دخول
کوله سبز رنگم را طبق سیستم عجولیسم مغزم دوهفته زودتر گذاشته‌ام بغل دیوار. نه از آن بیست‌لیتری‌هاست و نه مارک خاصی دارد. کوله فوق معمولی با سه جیب که از دم بازار شاهچراغ خریدمش. نصف کوله را خالی گذاشته‌ام تا توی پیاده‌روی اذیت نکند. همه محتویاتش شده دو دست لباس، وسایل شخصی بهداشتی منهای لیوان، پتو و صد البته کیسهخواب، و کمی دارو جهت تجویز خودسرانه. صندل‌های اربعینم شسته شده توی جاکفشی جاگرفته‌اند. همه‌چیز آماده است الا مریم. رفیق پانزده سالهای که برای اولین بار می‌خواهد راهی جنت‌الارض کربلا بشود. از بعد دهه افتاده بود دنبال گرفتن پاسپورت، ولی هر بار مشکلی جلویش قد علم می‌کرد. در نهایت توانست خان اول را شکست دهد و علاوه‌بر سبزی تابلوی پلیس 10+، داخلش را هم ببیند. آن‌هم با نور خاموش اداره. شانسش برق قطع بود و تا آخر ساعت اداری هم رخش را نمایان نکرده بود. برعکس آرامش مریم و خنده‌هایش که از گریه غم‌انگیزتر بودند من از شدت استرس آماده بودم که جان به جان آفرین تسلیم کنم. سری بعد که گفت فردا دوباره می‌روم. من از خوشحالی شبیه کبوتری بودم که بر نوک پرتگاهی ایستاده و منتظر پریدن است اما وقتی باز هم دست از پا درازتر برگشت، کبوتری شدم که بال‌هایش را کنده‌اند و می‌خواهد سقوط آزاد کند آن هم از ارتفاع 20 سانتی. ازدحام جمعیتی که داشتند برای اربعین آماده می‌شدند آنقدر زیاد بود که نوبت به او نرسیده بود. فقط 10 روز به رفتن‌مان مانده بود و مریم هنوز پاسپورت نداشت. حتی ریال‌هایش را هم دینار کرده بودم فقط مانده بود آن سه‌جلد بین‌المللی‌اش. بار آخر با صد سلام و صلوات راهی‌اش کردم، ظهر که برگشت شیرشیر بود.
چهار روز مانده‌است به حرکت که حاج‌زهرا، مسئول کاروان‌مان، با دو مشمای بزرگ از پاسپورت آمد خانه‌مان. زایرها را توی چهار اتوبوس جا دادیم. به روی خودم نمی‌آورم که جای خالی پاسپورت مریم عجیب دهن‌کجی می‌کند؛ همین صندلی اتوبوس را هم با سفارش و پارتی برایش کنار گذاشته‌ام. ولوله‌ای افتاده است به جانم. می‌ترسم این دم رفتنی خبر برسد که سر مسئول ثبت فرم شلوغ بوده و اطلاعاتش توی سیستم ثبت نشده است. از طرفی زایرانی که توی کاروان جای‌شان نشده به حاج‌زهرا فشار می‌آورند که صندلی خالی بهشان بدهد و من باید جواب‌گو صندلی بی‌پاسپورت مریم هم باشم.
ظهر روز قبل از حرکت است که مریم زنگ میزند. افتادن اسمش روی صفحه تلفنم هم‌زمان گویای دو حرف است: یا پاسش رسیده بود یا نرسیده و می‌خواهد کنسل کند. دل توی دلم نیست. از خدا می‌خواهم گزینه اول را تیک سبز بزند. تلفن را جواب دادم؛ تیک سبز خورد.
***
وقت رفتن رسید. مردم آمده‌اند استقبال زائرهایشان. مشغول گپ و گفت با دوستانم هستم که نگاهم می‌نشیند روی مرد سبزه‌روی لاغراندامی. یک لحظه انگار دنیا ایستاد. خود خودش است. همانی که چهارسال توی صورت هر مرد غریبه‌ای دنبال ردش بودم و پیدا نکردم. مطمئنم خودش است. اگر تصویر ماتش را توی خواب هم نشانم می‌دادند می‌شناختمش چه برسد حالا که رو‌برویم توی پیاده‌رو نشسته است. قضیه برمی‌گردد به اولین اربعینم. موکب‌مان حسینیه حکیم بود. هم‌سفرهایم خبر دادند که کاروان آقایون اهالی روستا آمده‌اند آن‌جا و خیلی از فامیلهایما هم همراهشان هستند. از زیر سلام کردن به فامیل نمی‌شد در رفت. مخصوصا که دایی‌ام هم همراهشان بود و اگر مامانم می‌فهمید برای سلام و احوال‌پرسی سراغ اقوامش نرفته‌ام، همه کیف سفرم را بعدا از توی عنبیه چشمم بیرون می‌کشید. شبیه آدم‌های خوش‌مشربی که به همه عشق می‌ورزند رفتم توی حیاط حسینیه. شلوغ بود. گروگر مردها توی حیاط یله شده بودند. دایی نبود اما توانستم عموی مادرم را پیدا کنم و این خودش یک گام به سمت پیروزی بود. عمو، دایی را هم پیدا کرد اما پسردایی و پسرخاله توی موکب نبودند. خوشحال از انجام فریضه‌الهی صله‌رحم، پیروزمندانه برمی‌گشتم به حسینیه خواهران که همین آقا را دیدم. پسرعموی مادرم، البته در تصورات نسبی من آن بنده خدا همیشه پسرعموی مادرم بود ولی واقعیت مایل‌ها با تصورات من فاصله داشت. در آن لحظه که غنچه صله‌رحم من بعد از سال‌ها زمستان سرد، شکفته بود خواستم آن بنده خدا را هم خوشحال کنم و صدالبته که مادرم را خوش‌حال‌تر. به عنوان تیر آخر جلوی راهش را سد کردم و تندتند سلام و چاق‌سلامتی و زیارت قبولش گفتم. بماند که قیافه خزان زده آن بنده‌خدا را هم گذاشتم پای تعجبش که این دخترک آدم شده و سلام می‌دهد به ملت. خبر این کار بزرگم را نگذاشتم بیات شود. زنگ زدم داغ‌داغ تحویل بابا دادم، با ریزجزئیات و اسامی فامیلی که زیارت شده بودند. بابا چیزی نگفت آن‌موقع تا وقتی که از سفر برگشتیم. یک‌روز بی‌هوا پرسید:
ـ گفتی کیو دیدی؟
اسامی را همه گفتم تا رسیدم به همان پسرعموی مامان.
روی اسم آخر ماند و دوباره پرسید:
ـ مطمنی خودش بود؟
با اعتماد به نفسی که به سقف آسمان هفتم چسبیده بود سر تکان دادم. بابا نیشخندی زد:
ـ اون که اون موقع تو حسینیه پیش ما نشسته بود.
من آن روز یخ کردم و تازه فهمیدم این تصویر را باید از فامیل‌ها حذف کنم اما قیافه آشنای آن مرد چهار سال تمام همراهم بود تا همین حالا. بدون آنکه چشم از رویش بردارم رفتم سراغ یکی از دوستانم که بیشتر از من اهل معاشرت با اهالی بود. مرد را نشانش دادم. می‌شناخت، اسمش را گفت. حتی خودم هم به اسم می‌شناختمش. هیجان‌زده بودم؛ بالأخره تفحصات چهارساله‌ام به بار نشسته بود. حتم دارم زکریای رازی هم آن‌طور خبر کشف الکل را به سمع و نظر جهانیان نرساند که من شیهه‌کشان دویدم سمت بابا، مامان و هرکسی که از ماجرا باخبر بود و کشف جدیدم را به اطلاع‌شان رساندم.
***
کوله‌پشتی خالی‌ام در مرز ترکیدن است. پرش کرده‌ام از میوه‌هایی که در مسیر له نشوند، خوراکی‌هایی که شکم پر کن باشند و هله‌هوله جهت رفع خستگی. میوه‌ها توی کوله جا نمی‌شوند. می‌گذارم‌شان بین خوراکی‌های مامان که برای اتوبوس آماده کرده‌است. مشمایش حسابی سنگین شده و صدایش را در می‌آورد: «این همه می‌خوای چی‌کار؟ یکم برای اتوبوست کافیه!». من حساب روزهای دیگری را کرده‌ام. ما پنج صفر حرکت داریم و مقصد اول‌مان نجف است. با تجربه سالهای قبل به‌خوبی می‌دانم اکثر موکب‌های نجف، ده روز قبل از اربعین برپا می‌شوند و کمی خوراکی نیاز است. اما حیف که خیلی از جزئیات آن سال ایران و عراق را توی محاسباتم نگنجانده بودم و شوک بدی در نجف انتظارمان را می‌کشید.
چرخ‌های اتوبوس تازه گرم شده‌اند به چرخیدن که مامان سر مشمایش را باز می‌کند. بوی نون، خیار، گوجه، پنیر و سبزی‌اش می‌دود زیر دماغ ملتی که چشم‌هایشان تازه دارد گرم می‌شود. خروس معده اتوبوس بانگ بیداری میزند. لقمه‌های مامان صندلی به صندلی می‌روند. درخواست‌ها زیاد شده و التماسم برای یک لقمه بیشتر کار به‌جایی نمی‌برد. به آخری‌ها فقط نون و سبزی و خیار می‌رسد. نان که تمام می‌شود صدای بزرگ‌ها می‌خوابد اما نق‌ونوق بچه‌ها از ته اتوبوس بلند است. قلاب دل مامان گیر کرده است روی صدایشان. دوباره سر مشمایش را باز می‌کند و این‌بار میوه‌ها. سیبها و لیموشیرین را بیرون می‌کشد. هری دلم پایین می‌ریزد. سیبها بیشتر از تعدادی‌ست که برایش کنار گذاشته بودم. نیم نگاهی می‌اندازد و یک لبخند مکش‌مرگ‌ما میزند: «تو که سیب دوست نداری!» دوست نداشتم اما گذاشته بودم برای روزهای گرسنگی‌ام که به قول خودش سنگ هم قابل خوردن بود. خدا را شکر کردم حداقل دست به پرتقال و انارهایم نزد.
مغزها صاحبانشان را خوابانده‌اند تا دستگاه‌گوارش فرصت کند خندق بلایشان را خالی کنند. نزدیکی‌های آبادان رسیده‌ایم که تلفن حاج‌زهرا بیدارش می‌کند. صدای خواب‌آلودش وارد فاز فریاد می‌شود. اتوبوس خواب‌آلو گوش تیز کرده روی تلفنش. از صحبت‌هایش ماجرا را می‌فهمم. ناهار را بهمن‌شیر مهمان بودیم و قبلا با راننده‌ها هماهنگ شده بود ولی حالا اتوبوس شماره3 دبه کرده‌است که مستقیم می‌رود مرز شلمچه. تلفن‌ها بین مسئول اتوبوس شماره3 و حاج‌زهرا ادامه دارد. راننده زیربار نمی‌رود و حاجی‌خانم زنگ میزند آشنایی که راننده را هماهنگ کرده است. هرکس زیر لب ذکری می‌گوید برای گشایش کار هم‌سفرهای‌مان. زنگ تلفن سرها را می‌گرداند طرف حاج‌زهرا. تأیید سرش، ذکر صلوات را توی اتوبوس بلند می‌کند.
***
آفتاب دارد می‌رود که آن سمت کره زمین طلوع کند. دست به سینه می‌ایستم رو به گنبد فیروزه‌ای یادمای شهدای شلمچه. سلام می‌دهم به مردانی که راه کربلا را بایمان بازکرده‌اند.
پاسپورت مهر شده را می‌اندازم توی کیفم. آفتاب غروب کرده و رد محوی از سرخی‌اش روی آسمان عراق مانده است. ساعت ندارم. شارژ تلفنم را پر کرده بودم برای این چنین وقتی، اما بازی درآورده است. اصرار برای روشن کردنش هم بی‌فایده است و فقط هربار خط قرمز ته آیکون باطری را به رخ می‌کشد. طفلک چینی که از هوای دم کرده شرق‌آسیا آمده است به اگزوز ایران، حالا از سر گرما رفته است توی کما. فضای کم پایانه مرزی عراق را زائران خسته گرفته‌اند. چندین موکب در همین حیاط کوچک برپاست. از غذا و سوپ و میوه بگیر تا شربت و مای بارد[1]. مهربانی‌شان قلبم را گرم می‌کند. مردمی که ثروتمند نیستند اما در تمام سال قلک‌های‌شان را پر می‌کنند برای امروزی. در جریان هستم که همین حالایش هم مشغول تظاهرات به وضع نامطلوب کشورشان بودند و برای پذیرایی از زوارحسین بساط دعوای خانوادگی‌شان را موقتا در خیلی از شهرها جمع کرده‌اند.
صدای اذان در زمین عراق می‌پیچد. کوله‌ام را می‌گذارم کنار یکی از پسربچه‌ها و می‌روم برای نماز. نمازخانه سوله دم‌گرفته‌ای‌ست که حتی یک لامپ هم ندارد. با چراغ قوه تلفن مریم راه باز می‌کنیم به عقب‌ترها. یکی می‌گوید: «نورت رو خاموش نکنی» قامت می‌بندیم. نور فلشی که طاق باز به سقف میتابد، نشسته‌است توی چشمم. اما زائرها با همین نور راه پیدا می‌کنند برای نماز. گاهی الله در نور همین تلفن‌ها متجلی می‌شود و همه را هدایت می‌کند.
ادامه دارد