عبور از مه

معصومه تاوان

ﺧﻼﺻﻪ داﺳﺘﺎن:

ﺷﻬﺮﺑﺎﻧﻮ و ﮐﺮاﻣﺖ راﻫﯽ ﺧﺎﻧﻪ ارﺑﺎﺑﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ... اوﻟﯿﻦ ﺑﺮﺧﻮردﺷﺎن ﺑﺎ زن دوم ارﺑﺎب و ﺑﻠﻘﯿﺲ ﺳﺮﻧﻮﮐﺮ ﺑﺪﺟﻨﺲ ﺧﺎﻧﻪ ارﺑﺎﺑﯽ اﺳﺖ، ﺑﺮﺧﻮردی ﺳﺮد و ﺑﯽ روح و ﭘﺮ از ﮐﻨﺎﯾﻪ و ﺗﻮﻫﯿﻦ... اﻣﺎ ﭼﺎره ای ﺟﺰ ﺳﮑﻮت و ﺗﺤﻤﻞ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺮای آن ﻫﺎ ﻧﯿﺴﺖ... ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﻬﺮﺑﺎﻧﻮ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺑﻠﻘﯿﺲ راﻫﯽ ﻣﻄﺒﺦ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﮐﺮاﻣﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی آﻏﻞ ﻣﯽ رود ﺗﺎ ﮐﺎر ﺧﻮد را در ﺧﺎﻧﻪ ارﺑﺎﺑﯽ آﻏﺎز ﮐﻨﻨﺪ...

و اﯾﻨﮏ اداﻣﻪ داﺳﺘﺎن...

قسمت سه

تیمار اسب ها سپرده شد به کرامت. یک انبار از علوفه یونجه‌های تازه، جوها و گندم‌های دانه درشت، کاه تمیز انبار پر از برکت بود فقط برای اسب‌های ارباب و بیشتر به‌خاطر سمندر. خوش رکاب بود. بدنی لاغر و کشیده داشت با گوش‌هایی بلند و متحرک. سینه‌اش پهن بود و کپل‌هایش کم شیب. سم‌های محکمی داشت که هر بار که به زمین کوبیده می‌شد گرد و غبار سنگینی را بلند می‌کرد. بی‌قراری می‌کرد و دمش را در هوا تکان می‌داد.

ـ بی قرار سوار است، یک سوار درخور.

صاحب صدا پیرمرد ژولیده‌ای بود با دهان گشاد. پالتوی رنگ و رو رفته زمختی به تن داشت و کفش‌هایش از گرد و خاک سفید شده بودند.

ـ نژادش ترکمن است، از همان‌هایی که توی قصه‌ها تحویلمان دادند. خوش رکاب، داستان‌ها پشتش خوابیده. نامت چیست؟ اهل کجایی؟

کرامت دست دستی کرد و نگاهش را دوخت به عبدی که بیرون آغل داشت دور و بر مرد لت و پار دست‌فروشی موس موس می‌کرد.

ـ اهل درشتم، از ایل و تبار پیربابا طلوعی.

ـ ها خاطرم هست پیرمرد مچاله را...

و غش غش خندید و دود سنگین سیگارش را از دهانش بیرون داد.

ـ روزگاری همین حوالی بودند. لای دست و پا می‌پلکید. اجاقش کور بود! ...پس تو؟

ـ برادر زاده زنش هستم، طاووس.

ـ ها... زنک لجوج و پر دل و جرأت. هنوز هم همان طور است؟ اگر از او نبود پیربابا در این خانه اربابی حتما کپک می‌زد اما کند و هر طور شده با خودش برد.

کرامت نگاهی از زیر ابرو به قد و بالای پیرمرد انداخت و بیل را از گوشه آغل برداشت و تاپاله‌های اسب را داخل فرغون ریخت. پیرمرد در سکوت سیگار می‌کشید و زیر لب آواز می‌خواند.

ـ اینجا چکاره‌ای؟

صدای کرامت با هن‌هن بیل زدنش قاطی به گوش پیرمرد رسید.

ـ بارکشی. مگر برای تو غیر این است؟! هر کس اینجاست برای همین آمده، برای حمالی...

کرامت برای لحظه‌ای دست از کار کشید و توی چشم‌های پیرمرد نگاه کرد. چیز غریبی توی چشم‌هایش موج می‌زد. چیزی آشنا که به دل کرامت می‌نشست. انگار نه انگار از جنس اهالی این خانه ملعون است. فرق داشت، رگ و پی‌اش از نوع دیگری بود.

ـ خانه اربابی یعنی حمالی. کار کردن خر و خوردن یابو.

ـ آخرش این زبان تو کار دستت می‌دهد بوچان... آخر گلِ داری، این طور.

سایه تکیده و مفنگی در چهارچوب در ایستاده بود و ادای دار زدن در می‌آورد، گردنش را پایین انداخت و دست‌هایش را دور از خود در هوا آویزان نگه داشت.

ـ آخر از این حرف‌ها چه عایدت می‌شود پیرمرد؟

ـ ها عبدی حرف‌های من اگر برای خودم آب نداشته باشد برای تو یکی که خوب نان دارد. چنتایی بهشان می‌چسبانی و می‌گذاری کف دست ارباب و خیک گنده‌ات را برای چند صباح پر می‌کنی. مگر برای همین کار اینجا توی دست و پای همه نمی‌پلکی؟

ـ آخ کی برسد ارباب زیر سم‌های همین سمندر تار و مارت کند... آخ.

و چند ضربه به کپل‌های خوش فرم اسب زد. اسب شیهه بلندی کشید و روی دو پا بلند شد.

ـ هوششششش حیوان عجب وحشیست!... تو چه؟ زبان نداری؟ همان پشت کوه‌ها زبانت را جا گذاشتی؟

و نگاه ریز وحشی‌اش را دوخت به چشم‌های کرامت و دستش را گذاشت روی شانه‌اش. نی خشکیده‌ای را گوشه لب‌هایش می‌مکید. عبدی گردن درازی داشت و گوش‌هایی بزرگ. موهای سرش جا به جا ریخته بود و هیبت نخراشیده‌ای به او داده بود.

ـ زیاد زیر چانه این پیرمرد ننشین از راه به درت می‌کند. عادتش است همه را فرستاده آن دورها.

و سرش را به علامت دور بالا گرفت و پوزخندی زد و بی کلام از آغل بیرون رفت.

ـ موش کثیف. مثل یک راسو بو می‌دهد. مراقب حرف‌هایت باش، دانه‌دانه‌شان را به گوش می‌گیرد و با اضافات می‌گذارد کف دست ارباب، امنیه‌چی‌ها، هر کس که گیرش بیاید، برایش فرق نمی‌کند.

ـ اینجا چکار می‌کند؟

ـ بی‌کاره همه کاره. کسی نمی‌داند اما چشم و گوش ارباب است. مثل جن بو داده در چشم بهم زدنی جایی که نباید باشد پیدایش می‌شود. از من می‌شنوی دم پرش نگرد، خطرناک است. زبان افعی را دارد نانجیب و طینت روباه.

و سلانه سلانه از آغل بیرون زد.

ـ خودت چه؟ تو چکاره‌ای؟

ـ باربرم... گفتم که.

***

ارباب بالای مجلس نشسته بود. صورت سیاه چرده و درشتی داشت. زیر پلک‌هایش پیله بسته بود و لب‌هایش گوشت‌آلود و آویزان بودند. دماغش مستطیلی شکل داشت و موهای سرش جوگندمی. شکم ور آمده‌اش بالای کمربندش افتاده بود و به تندی نفس می‌کشید و خرخر سینه‌اش را پنهان می‌کرد. دلبر خانم با شکم بالا آمده کنارش نشسته بود و تند و تند برای شوهرش میوه پوست می‌کند و با ناز و ادا در ظرف جلوی شوهرش می‌گذاشت. پشت چشم هایش را نازک می‌کرد و چیزهای با مزه‌ای را برای ارباب تعریف می‌کرد. هانی تمام این‌ها را از پشت شیشه پنجره می‌دید. آب و رنگ لباس‌های ارباب و زن ارباب، شکل و چیدمان اتاق که مثل رؤیا می‌مانست، بلورها، فرش‌های دست‌بافت، میوه‌های روی میز و برق النگوهای خانوم. همه چیزهای خوب و بهشتی توی اتاق را می‌دید و دلش می‌خواست دوستشان بدارد. مگر نه اینکه ننه طاووس گفته بود که همه چیزهای خوب را خدا درست کرده و هر چه را که خدا ساخته باید دوست داشت. او از دیدن سیر نمی‌شد و دوست داشت تا ابد به هر آنچه که برایش تازگی داشت و همه در آن اتاق بودند خیره شود. چشم‌هایش را بیشتر به شیشه چسباند و نگاهش را دقیق تر کرد. داشت تمام چیزهایی را که می‌دید به‌خاطر می سپرد تا شب در سکوت اتاق و روشنای نیمه جان شمع وقتی که مادرش آرام داشت به پارچه‌ها سوزن می‌زد و پدرش خاموش خارهای دست‌هایش را بیرون می‌کشید، تعریف کند.

ـ اینجا چکار می‌کنی؟

صدا پسرک را از جا پراند. به تته‌پته افتاد. لب‌های نازکش لرزیدند و مردمک چشم‌هایش گشاد شد. نگاه بلقیس خشک و سرد و بی‌جان بود.

ـ گفتم اینجا دنبال چی می‌گشتی؟

و ترکه‌ای را که به دست داشت بالا برد و سریع پایین آورد. هانی نتوانست حرف بزند، فقط نیرویی با تمام وجود در سرش فریاد زد بگریزد. و فرار کرد و ترکه آرام به جایی خورد. خودش را به مطبخ جایی که مادرش بود رساند و توی بغل او رها شد. شهربانو پاهایش را دراز کرده بود، سینی را گذاشته بود روی پاهایش و برنج پاک می‌کرد و گاه و بی‌گاه از دیگ شوربا می‌چشید تا از جا افتادنش مطمئن شود و به نقل‌های زن‌ها و کلفت‌های حراف مطبخ گوش می‌داد و ریسه می‌رفت.

ـ چه شده؟ ها؟ هانی؟

شهربانو وحشت‌زده سر هانی را از روی دامنش بلند کرد و مقابل چشم‌هایش گرفت.

ـ چیزی شده پسرم؟! بگو.

بلقیس در چهارچوب در مطبخ پیدایش شد با ترکه‌ای به دست.

ـ آمده بود که دزدی کند. شاید هم کرده. دهانت را باز کن ببینم آنجا دنبال چی می‌گشتی؟ توله...

بغض هانی ترکید. صدای گریه‌اش در مطبخ پیچید و نشست لای بوی روغن سوخته و بوی ماهی و برنج هاشمی. کلفت‌ها آرام گرفته بودند. دیگر از سر و صدا و شوخی چند دقیقه قبل خبری نبود. سرشان را برده بودند توی گریبان خودشان و لام تا کام حرف نمی‌زدند.

حسی مادرانه در شهربانو او را از دیوار کند. هانی را بغل گرفت و مقابل بلقیس قد علم کرد و زل زد توی چشم‌هایش.

ـ این بچه هنوز دست راست و چپش را نمی‌شناسد چطور دزدی کرده؟

ـ از کجا معلوم شاید کشیده باشد به تخم و ترکه دهاتی‌اش که...

ـ دهاتی هم باشد بهتر از پاچه‌لیس‌هایست که زود اصل و نسبشان را فراموش کردند. بچه من اگر دزدی کرده باشد خودم دست‌هایش را قلم می‌کنم نیازی به ترکه تو نیست.

و خم شد شلوار هانی را پایین کشید. رد سرخ ترکه روی پاهای مردنی و لندوک هانی جا انداخته بود. نم اشک به چشم‌های شهربانو نشست. قلبش تیر کشید و نفسش تند شد. سوزش درد ترکه را با جانش حس کرد. هانی از ترس زیر دست‌های مادرش می‌لرزید و هق‌هقش را از گلو بیرون می‌انداخت.

شهربانو تمام نفرتش را با نگاهش پاشید به صورت بلقیس که بالای سرش ایستاده بود و پره‌های بینی‌اش را گشاد کرده بود. هانی را به بغل گرفت و از مطبخ بیرون زد.

صدای نفس‌های مغلوب بلقیس را راحت می‌شد شنید. نگاهش را دور تا دور مطبخ گرداند و روی کلفت‌ها ریخت.

ـ زود، عجله کنید، چیزی تا ناهار نمانده، ارباب امروز مهمان دارد! نیامده‌اید برای بخور و بخواب که، جان بکنید. اینجا خانه خاله نیست.

رفت و آمد و هیجانی نامرئی بین کلفت‌ها در گرفت. سریع شدند و کارهایشان تعجیل گرفت. بلقیس غیضش را با نفس بلندی بیرون ریخت و از مطبخ بیرون زد.

-شیرمادر حلالت شهربانو خوب گذاشت توی کاسه اش.

یکی از کلفت‌ها صدایش را کلفت کرد و ادای بلقیس را درآورد.

ـ نیامده‌اید اینجا برای بخور و بخواب که... آره جان خودت وقت نداریم سر شپش افتادیمان را بخارانیم از دست خرده فرمایشات جنابعالی! حالا بخور و بخواب هم بکنیم؟!

ـ دست مریزاد، دست مریزاد. خوشم آمد معلوم است که از سفره ننه طاووس نان خورده.

و ذوق‌زده و خنده به لب دوباره کارهایشان را از سر گرفتند و کیفشان کوک شده بود. کسی پیدا شده بود که شاخ‌های بلقیس، این زن بدذات را بشکند و او را سر جایش بنشاند.

ـ اما چپ می‌افتد با شهربانو، حالا ببین.

ـ راست می‌گوید دمار از روزگارش د‌رمی‌آورد. نمی‌گذارد آب خوش از گلویش پایین برود. از آن کینه‌شتری‌هاست. صابونش به بدنم خورده. زنک بدذات تا زهرش را نریزد، دست نمی‌کشد.

ـ فقط خدا به شهربانو و بچه‎اش رحم کند.