سین اذان

فاطمه الیاسی

هوا هنوز تاریک بود و از آسمان آتش می‎بارید. با این که هوا سوز داشت و وسط زمستان بود، اما گرمم شده بود. قطره‎ای عرق شور از تیره‎ پشتم لغزید و پایین آمد، جوری که پوستم را سوزاند. صدای تیز فرمانده قاطی صدای مهیب انفجار خمپاره به گوشم رسید. روی خاک شیرجه زدم و شنیدم که می‎گفت:

ـ باید دیده‎بان رو بزنیم!

نزدیک به شش ساعت بود که روی سرمان آتش و گلوله می‎بارید. سینه خیز خودم را به او رساندم و گفتم:

ـ یه خمپاره 60 بیشتر برامون نمونده.

بدون این که برگردد و نگاهم کند، گفت:

ـ چاره چیه محسن جان؟ باید تمام تلاشمون رو بکنیم.

صورت خاک گرفته و دودی‎اش در تاریکی قابل تشخیص نبود. وقتی مطمئن شد ترکش‎های خمپاره همگی پرتاب شده‌اند، از جایش بلند شد. پشت سرش بلند شدم و همان طور که دولا دولا حرکت می‌کردم، گفتم:

ـ این عین خودکشیه برادر. با یه دونه خمپاره که نمیشه...

هنوز حرفم تمام نشده بود که صورتش را به طرفم برگرداند. گریس روی خط اخمش جمع شده بود و شیار سیاه و عمیقی به وجود آورده بود. گفت:

ـ خط ما بشکنه کل سوسنگرد سقوط می‌کنه.

بیسیم را از بیسیم‎چی گرفت و همان طور که از من دور می‎شد، آن‌طرف خط درخواست نیرو کرد. از سیصد نفری که برای شبیخون به دشمن آماده شده بودیم، بعد از شش ساعت تنها هشتاد نفر باقی مانده بود. رفتنش را تماشا می‎کردم که دیدم چیزی از جیب عقب شلوارش روی زمین افتاد. اینقدر همه چیز در هم و قاطی شده بود، که نتوانستم بگویم وسیله‎اش افتاده.

جلوتر که رفتم در کور سوی نوری که از انفجار خمپاره می‎تابید، عکس دختر بچه‎ چند ماهه‎ای را دیدم. فکرش را هم نمی‎کردم فرمانده‎ خشکی چون او اینقدر احساساتی باشد که تنها مسکن شب عملیاتش عکس دختر بچه‎ چند ماهه باشد. بین ما مرسوم بود عکس یا هرچیزی که بهمان آرامش می‎داد و خاطرمان را آسوده می‎کرد، توی جیبمان بگذاریم. انگار با دیدن آن انرژی می‎گرفتیم برای مقاومت بیشتر.

خم شدم عکس را از روی زمین برداشتم. فرمانده هنوز بیسیم را به دهانش چسبانده بود و داد می‎زد:

ـ حاجی به موقع نیرو نفرستید خون تک تک این بچه‎ها به گردن خودتونه.

و با عصبانیت بیسیم را توی بغل بیسیم‎چی جوان انداخت. عکس را توی جیب روی سینه‎اش گذاشتم و گفتم:

ـ من دیده‎بان رو می‎زنم.

اگر دیده‎بان را نمی‎زدم و نشانم به هدف نمی‎خورد، آن وقت جنگ روال عادی‎اش را طی می‎کرد. سپاه تا بن دندان مجهز دشمن همه را قلع و قمع می‎کردند، اما اگر موفق می‎شدم او را بزنم، شاید می‎توانستم شهر را نجات بدهم. در همین فکرها بودم و در آرزوی شهادت که صدای فرمانده توی گوشم پیچید:

ـ این کار خطرناکه محسن‎جان...

اجازه ندادم حرفش را به پایان برساند. اگر قرار به انجام این کار بود، باید خودم به سرانجام می‎رساندمش. در این جمع فقط چند نفر سربازی رفته بودیم و تا حدودی کار بلد بودیم. از آن تعداد حالا فقط من مانده بودم و خود فرمانده. گفتم:

ـ از اول که پا گذاشتم تو این مسیر، خطرش رو به جون خریدم.

لبخند کم رمقی زد و دست روی شانه‎ام گذاشت. گفت:

ـ برای شناسایی سه نفر رو می‎تونی همراه خودت ببری.

دست روی سینه گذاشتم و به خنده گفتم:

ـ رخصت پهلوان!

همان طور که سعی می‎کرد جلوی خنده‎اش را بگیرد، اخم‎هایش را در هم کشید و گفت:

ـ برو ببینم چیکار می‎کنی مرد.

پشت خاکریز بچه‎ها روی زمین دراز کشیده بودند و نوک تیربارهایشان را به سمت جبهه‌ مقابل گرفته بودند. از شدت صدای انفجار و شلیک گلوله داشتم کر می‎شدم. به سه‎تا از بچه‌ها اشاره کردم دنبالم بیایند و همان طور که دولا‌دولا حرکت می‎کردم، خاکریز را دور زدم. احمد که جوان‎تر بود و جثه‎ ریزی داشت، گفت:

ـ کجا برادر؟ چی شده؟

کمی که از سر و صداها فاصله گرفتیم، گفتم:

ـ قراره دیده‎بان رو بزنیم. الان هم باید بریم برای شناسایی. آماده‎اید؟

سری جنباندند و خیره نگاهم کردند. احمد گفت:

ـ الان مگه وقت شناساییه؟ وسط آتیش...

فرصت نبود برای جر و بحث. گفتم:

ـ یه خمپاره بیشتر نداریم. نباید هدر بره.

به راهم ادامه دادم و گفتم:

ـ ممکنه از این جمع هیچ کدوممون زنده برنگرده. هرکس نمی‎خواد، می‌تونه برگرده.

و به پشت سرم نگاه نکردم که اگر خواستند، بی رودروایسی برگردند. سپاه دشمن روی تپه بود و اشراف بیشتری به ما داشت. برای همین توانسته بود تلفات بیشتری از ما بگیرد. سینه‌خیز تپه را دور زدیم. اگر سرمان را بالا می‎گرفتیم، همه چیز لو می‎رفت و عملیات کوچک‎مان به ثمر نمی‎رسید.

پشت تپه گودالی قرار داشت که با نی پوشیده شده بود. قبل از آن که تپه به دست بعثی‎ها بیفتد و جنگی در بگیرد، توی آن گودال با بچه محل‎ها بازی می‎کردیم. درست یادم نیست چند ساله بودم، اما یادم هست اولین بار من آن را پیدا کردم. به دل دشت زده بودیم برای بازی که لابه‎لای نیزار چشمم به گودال افتاد. نگاه کردم ببینم کسی حواسش نیست و توی آن پریدم. با این که هوای بیرون گرم و کشنده بود، اما هوای داخل گودال خنک بود و دلچسب. چند ساعتی طول کشید تا بچه محل‎ها پیدایم کنند و بعد از آن که پیدایم کردند، یک دل سیر از دستشان کتک خوردم. طفلی‎ها ترسیده بودند که بلایی سرم آمده باشد.

به پشت سر برگشتم گودال را نشان بدهم که دیدم هر سه چشم‎های وق زده‎شان را به من دوخته‌اند. می‎دانستم تنهایم نمی‎گذارند. اینقدر در این مدت با مرامشان آشنا شده بودم که این چیزها را بفهمم. گفتم:

ـ توی این گودال سنگر می‎گیریم.

بدون هیچ حرفی به اطراف نگاه می‎کردند و دنبال گودال می‎گشتند. از همان جایی که ایستاده بودم، سریع پایین پریدم. صدای یکی از بچه‎ها بلند شد که با تعجب گفت:

ـ عه!

و سریع جلوی دهانش را گرفت که صدایش پخش نشود. از اینکه من یکباره غیب شده بودم، جا خورده بود. نی‎ها را با دست کنار زدم و گفتم:

ـ یالا... زود باشید!

و یکی یکی توی گودال پریدند. داخل گودال تنگ و کوچک بود و برای چهار نفرمان جا نبود. ناچار پایمان را روی پای همدیگر گذاشته بودیم و تنگ نشسته بودیم. دوربین را از دست رضا گرفتم و اطراف را نگاه کردم. به قدری به دشمن نزدیک شده بودیم که به راحتی می‎توانستیم صدایشان را بشنویم. از پشت دوربین که نگاه می‎کردم، این‌قدر همه چیز بزرگ و نزدیک دیده می‎شد که باید سرم را عقب می‎کشیدم تا بهتر ببینم. دوربین را روی پای رضا گذاشتم و از لای نی خمیده‎ای بیرون گودال را نگاه کردم.

همه جای دشت که روزی سرسبز و پر از دار و درخت بود، سوخته بود و آن سبزی و خرمی جایش را به رنگ سبز لجنی داده بود. لباس افراد و تجهیزات و تانک‎های ارتش بعث عراق به رنگ سبز لجنی بود و سراسر دشت را پوشانده بود. تمامی نداشتند. هر یک نفر از آن‎ها را که می‎کشتیم، جایش دو نفر دیگر سبز می‎شد. انگار از قصد رنگ لباس‎ها را سبز انتخاب کرده بودند که اگر یک نفر مرد، مثل بذر گیاه روی زمین بریزد و جایش دوباره یک ارتشی بروید!

دیده‌بان پشت تخته سنگی قرار داشت. از طرف جبهه‎ ما چیزی دیده نمی‌شد، اما از توی گودال که نگاه می‎کردیم، دیده‌بان را به راحتی می‎توانستیم ببینیم. دو نفر بودند. کلاه آهنی روی سرشان گذاشته بودند و با دوربین مجهزی که روی سه پایه سوار بود، آن طرف را نگاه می‎کردند. یکی‎شان نگاه می‎کرد و آن یکی با بیسیم جهت‎ها را می‎گفت. آهسته گفتم:

ـ توپخونه‎شون جای دیگه‎ست.

احمد کاغذ کوچکی از جیبش بیرون آورد و شکل تپه را کشید. جای دیده‎بان یک ضربدر کوچک گذاشت. دوباره چشم چرخاندم و اطراف را نگاه کردم. کمی دورتر از تپه پشت ردیف تانک‎ها توپخانه قرار داشت. دورتادور گونی خاکی چیده شده بود و از میان آن همه خاک، آتش پرتاب خمپاره دیده می‎شد. با دست آنجا را نشان دادم و گفتم:

ـ اونجاست... توپخونه‌شون اونجاست.

احمد گردن کشید، جایی که نشانش داده بودم را نگاه کرد و سرش را به نشان تایید تکان داد. جای توپخانه را روی کاغذ علامت گذاشت و از گودال بیرون آمدیم. اگر از داخل گودال آن‎ها را نشانه می‎گرفتیم، کارمان راحت‎تر بود، اما بعد از شلیک جایمان لو می‎رفت و قتل عاممان حتمی بود.

هنوز همه‎ بچه‎ها از گودال بیرون نیامده بودند که صدایی شنیدم. انگار کسی می‎گفت:

ـ اسهد ان علیا ولی الله.

گمان کردم دچار توهم شده‎ام که احمد گفت:

ـ دارن اذان میگن؟

با تعجب به اطراف نگاه کردم. صدای بیسیم‏چی روی تپه بود. سینش می‎زد یا من آن‌طور می‎شنیدم را نمی‎دانم. داشت آماده می‎‌شد برای اقامه‎ نماز. کلاه آهنی و بیسیمش را روی زمین گذاشته بود و پشت به تپه و رو به قبله ایستاده بود. انگار غم دنیا روی سرم آوار شده باشد، دلم گرفت. با بغض گفتم:

ـ شیعه‎ست؟

احمد همان‌طور که جای کاغذ را توی جیبش محکم می‎کرد که در مسیر نیفتد، گفت:

ـ خدا لعنت کنه صدام رو که مسلمون رو به مسلمون‌کشی مجبور می‎کنه.

احساس می‏کردم چیزی توی گلویم گیر کرده، چیزی شبیه استخوان، اما هرچه آب دهانم را قورت می‎دادم، پایین نمی‎رفت. همان طور که سینه‌خیز آمده بودیم، برگشتیم. کتفم دیگر توان کشیدن بدنم را نداشت. از بس موقع تیر‌اندازی لگد کلاشینفک به کتفم خورده بود، کتفم سیاه و کبود شده بود. خودم را از مسیر کنار کشیدم و آهسته گفتم:

ـ شما برید جلو... من هم پشت سرتون میام.

و تا آن‎ها یکی یکی از مقابلم رد شوند، کمی استراحت کردم. صدای اذان گفتنش از سرم دور نمی‎شد. هرجا را نگاه می‎کردم، قیافه‎اش را می‎دیدم که رو به قبله ایستاده و چشم به زمین دوخته بود. نفس عمیقی کشیدم تا بغض توی گلویم نشکند اما همین که محکم نفس کشیدم، خاک توی دماغم رفت و سرفه‎ام گرفت. هنوز به قدری از جبهه‎ دشمن دور نشده بودیم که صدای سرفه‎هایم را نشنوند. ناچار سرفه‎ام را حبس کردم، اما احساس خفگی می‎کردم. نمی‎دیدم، اما حس می‎کردم صورتم سیاه و کبود شده.

فاصله‎ای تا جبهه‎ خودمان نداشتیم که خمپاره‎ای کنارمان خورد و صدای فریاد احمد که به سرعت قطع شد، گوشم را پر کرد. خمپاره درست کنار کمرش روی زمین خورده بود و در دم شهیدش کرده بود. نمی‎دانم دیده بودند و خمپاره را بیخ گوشمان زده بودند، یا تیری بود در تاریکی. بعثی‎ها از این عادت‎ها زیاد داشتند. به قدری مهمات داشتند که با هدف یا بی هدف روی سرمان می‎ریختند. ابایی هم از این نداشتند که ممکن است مهماتشان تمام شود.

دل دیدن پیکر پاره پاره‎اش را نداشتم. به رضا گفتم کاغذ را از جیبش دربیاورد. اینجا دیگر امن نبود. باید سریع خودمان را پشت خاکریز می‎رساندیم. رضا کاغذ خونی را از جیب احمد بیرون کشید و به دستم داد. کاغذ را بوسیدم و توی جیب پیراهنم گذاشتم. نباید از این نقشه استفاده می‎کردم برای کشتن برادر شیعه‎‌ام. دلم رضا نمی‎داد. آن وقت جواب مولایم را باید چه می‌دادم؟ اگر می‎گفت چرا دوستدار مرا کشتی، چطور می‎توانستم سرم را بالا بگیرم؟

توی همین فکرها بودم که رضا دستم را کشید و گفت:

ـ بجنب الان می‎زننمون!

به سختی خودم را پشت خاکریز رساندم. بیشتر از این که جسمم خسته باشد، روحم خسته بود. دیدن پیکر صد پاره‎ دوست و برادرم از یک طرف و فکر کشتن برادر شیعه‎ام از طرف دیگر تمام توان و رمقم را گرفته بود. پشت خاکریز به پشت دراز کشیدم و اجازه دادم بغضی که گلویم را می‎فشرد، سر باز کند.

هنوز سبک نشده بودم که صدای بلند «الله اکبر» تمام گوشم را پر کرد و بعد صدای مهیب انفجار. چرخیدم، به پشت دراز کشیدم و سرم را با دو دست پوشاندم. موج انفجار داشت کرم می‎کرد. سر و صداها که کم شد و گرد و خاک خوابید، بلند شدم و جلو رفتم ببینم چه خبر شده. باید گزارش عملیات را به فرمانده می‎دادم و از او دستور می‎گرفتم.

جلو رفتم، اما یکباره سر جایم میخکوب شدم. نصف خاکریز سرخ سرخ شده بود و تکه‌تکه اعضای بدن بچه‎ها روی خاکریز پاشیده بود. از همان جمعیت هشتاد نفره، حالا تنها سی نفر باقی مانده بودیم که دیر یا زود ما هم به محاصره‎ دشمن می‎افتادیم و شهر سقوط می‎کرد.

فرمانده که بلند شده بود تا با تیربار شلیک کند، به سمتش خمپاره زده بودند، آن هم نه یکی دوتا! تا می‎توانستند، روی سرمان آتش ریختند و فرمانده را به شهادت رساندند. بچه‎ها شهادتین می‎گفتند و از همدیگر حلالیت می‎طلبیدند. پاک خودشان را باخته بودند. نمی‎توانستم باور کنم همه چیز مفت و مسلم از دستمان خارج شود، دست روی دست بگذاریم و منتظر باشیم یکی یک گلوله توی مغزمان بچکانند.

نفس عمیقی کشیدم و تصمیم خودم را گرفتم. متجاوز حتی اگر شیعه باشد، باز هم متجاوز است. نمی‎توانستم شهر را قربانی کنم و از خون دوستانم بگذرم که برایم از جان عزیزتر بودند. من اگر او را نمی‎زدم، او جلو می‎آمد و صدها شیعه‏ دیگر را به شهادت می‎رساند. بیسیم را که خرخر می‎کرد و رویش لکه‌لکه خون تر بود، به دست یکی از رزمنده‎های زخمی دادم و گفتم:

ـ فقط بگو نیرو بفرستن، وگرنه شهر سقوط می‌کنه.

حتی از به زبان آوردن این واژه غم به دلم می‎نشست. سوسنگردی که تمام عمرم را در آن گذارنده بودم، قد کشیده و رشد کرده بودم، در آستانه‎ نابودی قرار داشت. خمپاره را توی اسلحه گذاشتم. پشت خاکریز سنگر گرفتم و به رضا گفتم:

ـ از رو نقشه بگو کجا بزنم.

با دوربین تپه را نگاه می‎کرد. ارتش بعث تانک‎هایش را به حرکت درآورده بود و می‎خواست جلوتر بیاید. رضا گفت:

ـ سی تا به چپ...

گوش به حرف‎های او سپرده بودم و دوربین اسلحه را روی موقعیتی که او می‎گفت، ثابت می‎کردم که رزمنده با صدای بلند فریاد زد:

ـ گفتن تا چند دقیقه‎ دیگه نیرو کمکم می‎رسه، شما مقاومت کنید...

و صدای صلوات از جمعیت بلند شد. نجواکنان و هماهنگ با آن‎ها صلوات فرستادم و آیه‎ «و ما رمیت اذ رمیت» را زمزمه کردم. انگشتم را روی ماشه فشار دادم و خمپاره 60 پرتاب شد. خمپاره بی سر و صدا پیش رفت و درست روی تخته سنگ که از دور مثل یک نقطه‎ کوچک دیده می‎شد، نشست و تازه وقتی با زمین برخورد کرد، صدای انفجارش بلند شد.

دستم می‎‌لرزید و عرق سردی تمام بدنم را خیس کرده بود. اولین باری بود که از برخورد نشانه‎ام با هدف خوشحال نمی‎شدم. از خاکریز پایین آمدم و همان‌طور که با خاک تکیه داده بودم، برایش فاتحه خواندم. سرم را بالا گرفته بودم و به آسمان تیره نگاه می‎کردم که یک جنگنده از بالای سرم عبور کرد و وقتی روی تپه رسید، صدای انفجار موشک بلند شد. اشک‎هایم را پاک کردم و تا جایی که حفظ بودم، سوره‎ الرحمن را برای آن جوان بیسیم‎چی خواندم.