چطور یک مشاور یا روانشناس خوب پیدا کنیم؟
محرم اسرار
یاسمین رضوی
مریم می‌گوید اولین و آخرین باری که یک مشاور مراجعه کرده است، حسابی دل‌زده شده و دیگر هرگز در ذهنش هم به کمک گرفتن از «مشاوره» و «روانشناس» فکر هم نکرده است. او می‌گوید مشاوری که برای امر ازدواج انتخاب کرده بود، عضو یک کلینیک روان‌شناسی بوده است و تمام کسانی که مسئله‌شان به ازدواج و روابط زوجین مربوط می‌شده است را به او ارجاع می‌داده‌اند، اما بعدتر مریم متوجه می‌شود که تخصص و رشته تحصیلی آن فرد، هیچ ربطی به کارش نداشته است، او می‌گوید که هیچ کمکی به حل مشکلش نشده است و مشاور مثل یک مجسمه که مدام هم حواسش پرت می‌شده است در تمام طول جلسه ساکت بوده است.
مینا، که حالا پسرش 12 ساله است، از تجربه‌اش در باب تربیت می‌گوید، او برایمان تعریف کرد که وقتی کودکش 6 ساله بوده، با مشکل شب‌ادراری روبرو می‌شوند، با معرفی یکی از آشنایانشان نزد فردی که به روانشناس تربیت معروف بوده است می‌روند، متأسفانه مینا هم از تجربه مراجعه به روانشناس دل خوشی ندارد و می‌گوید هیچ کمکی به فرزندش نشده است.
فاطمه هم تجربه مشابهی دارد. او که دو سال از همسرش بزرگتر است، برایمان گفت که قبل از ازدواج و در دوره آشنایی و خواستگاری، به دلیل تفاوت سنی معکوس، کمی احساس خطر کرده است و نیاز دیده با یک مشاور صحبت کند، مشاوری که فاطمه به او مراجعه کرده بود، حسابی فاطمه را نگران و عصبی کرده و به او گفته بود که قطعا با این شرایط کارش به جدایی می‌کشد. امروز 15 سال از ازدواج فاطمه می‌گذرد و زندگی شاد و شیرینی دارد، اما او دیگر هرگز به هیچ مشاوری اعتماد نکرد.
افراد زیادی هستند که مرتبا جلسات تراپی و مشاوره را شرکت می‌کنند و بسیار هم راضی و خشنودند. اما افرادی هم هستند که با احساس نیاز به کمک تخصصی و مشورت گرفتن به کلینک‌های مشاوره یا افرادی که نام روانشناس و مشاور را یدک می‌کشند مراجعه کرده‌اند و دست خالی برگشته‌اند یا حالشان از آن که بوده بدتر شده است. در این یادداشت می‌خواهیم نکاتی را که برای انتخاب مشاور و روانشناس باید به آن دقت کنید، برشماریم، با ما همراه باشید.
ضرورت دقت
هرگز برای درد قلبمان نزد ارتوپد نمی‌رویم، حتما دقت می‌کنیم که تخصص پزشک مورد نظر با مسئله و بیماری ما مرتبط باشد، پیش از آنکه به پزشک مراجعه کنیم کسی را پیدا می‌کنیم که تجربه درمان بیماری با پزشک مورد نظر را داشته باشد، وقت می‌گذاریم و تحقیق می‌کنیم و این راهی درست و عالی است. برای پیدا کردن مشاور هم باید همین قدر دقیق باشیم. به هرکسی که کمی‌از شما بزرگتر است و مدرکی ساده در دست دارد که نتیجه خواندن چند کتاب دانشگاهی بیش نیست، اعتماد نکنید. اگر معیارهای درستی برای انتخاب در دست نداشته باشید، مطمئنا سردرگم شده و انتخاب خوبی نخواهید داشت. ما در ادامه به شما خواهیم گفت که چه نکاتی باید در انتخاب مشاور جدی گرفته شود.
خجالت ندارد
اولین و راحت‌ترین راه پیدا کردن یک مشاور خوب، پرسوجو از آشنایان و فامیل است. لازم نیست برای آن‌ها توضیح دهید که چرا و برای چه مشکلی نیاز به مشاور و روانشناس پیدا کرده‌اید. فقط کافی است بگویید: برای مسئله‌ای نیاز به مشورت با یک متخصص دارم، آیا شما کسی را سراغ دارید؟ لازم بگویید که در چه زمینه‌ای نیاز به متخصص دارید. تربیتی، خانوادگی، شغلی و... اما نیازی نیست که جزییات مشکلتان را برای همه تعریف کنید و البته نباید بابت اینکه نیاز به کمک پیدا کرده‌اید، شرمنده باشید. مگر کسی از رفتن نزد پزشک خجالت می‌کشد؟
اگر فردی را به شما معرفی کردند، حتما بپرسید: «خودتان تجربه کار با او را دارید؟ از نتیجه راضی بوده‌اید؟» این پرسوجو در میان فامیل، آشنایان، از پزشک یا وکیلتان از مشاور مدرسه فرزندتان و... می‌تواند ادامه پیدا کند.
مدرک تحصیلی
مدرک تحصیلی بسیار مهم است. بسیاری از افراد نام خودشان را مشاور گذاشته‌اند، اما حتی یک درس مرتبط را در دانشگاه نخوانده‌اند، این افراد خود را مشاور تجربی می‌دانند. نظرات و کمک‌هایشان به سلیقه‌شان ربط دارد و معمولا علمی‌نیست، چون علمش را ندارند. اگر نیاز به روانشناس دارید، فرد مورد نظرتان باید رشته تخصصی‌اش روان‌شناسی یا مشاوره باشد. برای سردرآوردن از این دسته‌بندی و رشته‌های تحصصی و کارکردشان یک جستجوی ساده در اینترنت کافی است. خوب تحقیق کنید و بعد انتخاب کنید.
شبکه‌های اجتماعی
نمی‌خواهیم یک نسخه عمومی‌برای همه بپیچیم و بگوییم کسانی که در شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند، همگی فاقد صلاحیت هستند، اما لازم است که اگر برای پیدا کردن مشاور از شبکه‌های اجتماعی و افرادی که بدین واسطه مشهور شده‌اند، کمک می‌گیرید، دقت بیشتری به خرج دهید. برخی از این افراد صرفا با چند مطلب کپی، شهرتی دست و پا کرده‌اند و تخصص لازم را ندارند. صرف اینکه فرد در اینستاگرام مشهور است دلیل خوبی برای انتخابش نیست.
کلینک‌های روان‌شناسی
به جیبتان هم نگاه کنید. برخی از روان‌شناس‌ها، مبلغ ویزیت شان هنگفت است، کافی است کارتان از یک جلسه به سه جلسه بکشد تا ببینید که غمی بی‌پولی هم به باقی مشکلاتتان اضافه شده است، اگر محدودیت مالی دارید، دور این افراد را خط بکشید. کلینیک‌های روان‌شناسی و مشاوره که از چند مشاور و روانشناس تشکیل شده است و هرکدام در زمینه‌ای خدمات و مشورت می‌دهند، معمولا تعرفه‌های مقبول و منطقی‌تری دارند، می‌توانید از آن‌ها کمک بگیرید.
نوبت‌دهی درست
دقت کنید که نوبت‌دهی و نظم در آن بسیار مهم است. اگر بازه زمانی که به شما می‌دهند بیش از نیم ساعت است و در نهایت ساعت‌ها قرار است در کلینیک یا مطب معطل بمانید، بهتر است این روانشناس را رها کنید.
جلسات رسمی
مشاوری که برای مشورت به شما کافه و پارک را پیشنهاد می‌دهد، گزینه مناسبی نیست. جلسات مشاوره و تخصصی باید در مکان رسمی و مرتبط انجام شود. برگزاری جلسات مشاوره و یا تراپی در مکان‌های غیررسمی احتمال ایجاد روابط دوگانه را زیاد می‌کند. روابط دوگانه یعنی که مراجع و مشاور کارشان به روابط دوستانه، عاشقانه، تجاری و... بکشد. او صرفا مشاور و روانشناس شماست و باید بماند چون معمولا مراجع از ایجاد رابطه دوگانه آسیب جدی خواهد دید.
مکان مناسب
مکانی که در آن روانشناستان را ملاقات می‌کنید بسیار مهم است. فضا باید آرام باشد، نوع چیدمان و رنگ‌ها نباید به گونه‌ای باشد که به شما استرس و اضطراب یا ترس القا کند. صدای شما نباید از محیط اتاق مشاوره بیرون برود، کافی است وقتی منتظرید تا نوبتتان برسد، خوب به صداها گوش دهید، اگر صدای نفر قبلی که نزد مشاور است را می‌شنوید، حتما کسی هم صدای شما را خواهد شنید. این مکان، مکان امنی نیست.
نوع برخورد
مشاوری که صبر کافی ندارد، شنونده فعال نیست، از کوره در می‌رود، ارتباط خوبی با شما برقرار نمی‌کند، گویا عجله دارد و بهتان زمان کافی برای صحبت کردن نمی‌دهد، به قدر کافی هوشمند نیست و پس از چند جلسه هنوز متوجه مشکل شما نشده است، سؤالات خوبی نمی‌پرسد و به جای آنکه مسیر را برایتان روشن کند سردرگم تان می‌کند، مورد مناسب شما نیست. بهتر است هرچه سریع‌تر رابطه‌تان را پایان دهید.
تصمیم نمی‌گیرد
مشاور و روانشناس خوب و کار درست به جای شما تصمیم نمی‌گیرد، شما هم نباید از او چنین توقعی داشته باشید. اینکه می‌گویید بروم پیش مشاور تا بهم بگوید این ازدواج به صلاح است یا نه، کاملا فکر اشتباهی است. کار مشاور این است که فانوسی در دست بگیرد تا شما راهتان را روشن ببینید. نور را بیندازد در قسمت‌های تاریک که دید ندارید، تا خودتان بتوانید بهترین تصمیم را بگیرید. بنابراین توقع نداشته باشید که به جایتان تصمیم بگیرد، حتی اگر مشاوری به شما تصمیمی‌را القا کرد یا نظری را صددرصد عنوان کرد، به او شک کنید. مشاور خوب بیش از آنکه حرف بزند، می‌شنود و سؤالاتی می‌پرسد که شما راهتان را از میان پاسخ‌هایتان پیدا کنید.