هرچیزی که از تاریخ انقضا می‌دانید اشتباه است!
بدون تاریخ، بدون امضا!
نیلوفر حاجقاضی
شاید باورتان نشود اما هیچ‌کس نمی‌داند که این تاریخ‌ها دقیقا چه معنایی دارند. حتما تا به حال چند بار پیش آمده که بعد از خرید محصولی و آوردنش به خانه به تاریخ انقضایش نگاه کنید و بلافاصله آن را داخل سطل آشغال پرتاب کنید. یا از نوشیدن شیر ترش شده اشهد خودتان را گفته‌اید. اما موضوع آن‌قدرها هم خطرناک نیست. شما تنها برای احتیاط یا بر اساس آنچه که از دیگران شنیده‌اید می‌ترسید آن را صرف کنید. این درست! اما همین ندانستن و کوتاهی، ضرری بی‌حد و اندازه به زمین وارد می‌کند. هرساله، مردم دنیا چندین تن از کنسروها و غذاهای فاسدشدنی خود را به همین روش دور می‌اندازند! یک‌سوم کل غذای جهان به‌خاطر همین تاریخ‌ها از بین می‌روند. اتفاقی که هم برای بشریت و هم برای محیط‌زیست فاجعه است. و از آنجا که معمولا زوج‌های جوان تجربه کمتری در خرید یا استفاده از مواد غذایی کنسروی یا تاریخ مصرف گوشت و مرغ دارند مطلب این شماره را به واکاوی موضوع تاریخ مصرف اختصاص می‌دهیم.
ممکن است فکر کنید که مسئله غذا و تاریخ انقضا آن‌قدر مهم است که دولت، بندی را در قانون اساسی به این موضوع اختصاص داده باشد؛ اما متأسفانه مشکل از همین جا آغاز می‌شود. نه‌تنها در قوانین دولت ما و سایر کشورها نیز چنین چیزی نوشته نشده است و هیچ‌کس نمی‌داند که این تاریخ‌ها دقیقا چه معنایی دارند.
اگرچه که رفتارها و قوانین مختلفی برای هر استان و کشوری وجود دارد، اما یک سری اطلاعات کاملا مشترک بین همه ما هست که دانستن آن‌ها ایرادی ندارد.
اگر در کنار تاریخ روی محصول نوشته شده باشد «تاریخ انقضای فروش» یا «تاریخ فروش»، باور کنید این عدد هیچ ربطی به شما ندارد. با توجه به اطلاعات سازمان کار و کشاورزی، تاریخ فروش مربوط به فروشنده هاست، نه خریدارها! این تاریخ به سادگی به فروشنده می‌گوید که این محصول تا چه تاریخی می‌تواند در ویترین‌ها باقی بماند و هیچ ربطی به تازگی محصول ندارد. بعد هم که این تاریخ به انتهایش برسد فروشنده می‌تواند آن را به کارخانه عودت دهد.
سازمان سلامت و بهداشت جهانی هم در این رابطه می‌گوید: محصولاتی که تاریخ فروش روی آن‌ها درج شده است، دقیقا مثل محصولاتی هستند که هیچ تاریخی بر رویشان درج نشده است. پس راحت باشید.
اوج کیفیت
این مشکل هم یکی از مشترکات بین جوامع است که شما فکر می‌کنید با توجه به آزمایشات علمی بنیان گذاشته شده باشد. همه ما با سطح کیفیت محصول آشنایی داریم و فکر می‌کنیم که «تاریخ کیفیت» یعنی تاریخ استفاده نهایی از محصول. نه، اصلا این نیست. این تاریخ هیچ ربطی به زمان آخرین استفاده شما یا انقضای محصول ندارد!
تنها چیزی که این تاریخ سعی دارد بگوید، این است که این محصول در این تاریخ، به نهایت مزه و طعم و بویش می‌رسد، همین! البته اینکه بگوییم چه محصولی در چه زمانی چگونه به حداقل کیفیتش می‌رسد، کاملا سلیقه‌ای است. درستش این است که بگوییم محصول تولید شده دچار تغییرات اندکی در مزه و رایحه می‌شوند. پس تاریخ استفاده در بسیاری از نقاط دنیا، شبیه به تاریخ بهترین زمان استفاده است، اما سازمان بهداشت جهانی می‌گوید این تاریخ، بدین معنی است که این محصول تا این تاریخ هنوز در بیشترین اندازه کیفیتش است. اما این بدین معنی نیست که پس از گذشتن این تاریخ، محصول شما تبدیل به یک سم خطرناک می‌شود! این هم از یک پیچیدگی بزرگ دیگر، و بسیاری از مردم هم فکر می‌کنند که این تاریخ‌ها بر پایه علم درج شده‌اند. اما این چنین نیست و تقریبا هیچ محصولی با آزمایش بر روی بدن انسان، تاریخ انقضا یا تاریخ استفاده نمی‌گیرد. البته یادتان باشد به میزان کپک و فساد مواد توجه داشته باشید، به نوع مواد غذایی مصرفی هم حتما توجه کنید چون موارد ذکر شده مربوط به شلات و بیسکوییت یا ماکارونی است نه مرفغ و گوشت و لبنیات!
محصولات کودکان
با تمام تفاوت‌ها و تناقضاتی که میان کشورها و ایالات مختلف بیان کردیم، حالا و در این نقطه با چیز کاملا متفاوتی روبرو هستیم.
پس از این همه تاریخی که به شما معرفی کردیم، باید بگویم که بعضی از دولت‌ها قانون خاصی را برای محصولات مخصوص کودکان تعیین کرده‌اند. تاریخ‌های انقضایی که بر روی این محصولات درج شده‌اند، در گروه این قوانین تند و تیز قرار می‌گیرند. اگرچه که بدنِ بالغ شما مشکلی ندارد که کلوچه‌ای که هفته پیش انقضایش تمام شده باشد را بخورید، اما بدن کودکان ساختار متفاوتی دارد و در مورد کودکان بهتر است محصولات در همان زمان اوج کیفیت مصرف شوند چون ممکن است معده و دستگاه گوارش لطیف کودک غیر این را تحمل نکند.
نظرکارشناس؛ تاریخ تولید محصولات غذایی مهم‌تر از انقضا است
دکتر آراسب دباغ مقدم، متخصص صنایع غذایی، درباره فسادپذیری مواد غذایی می‌گوید: مواد غذایی را به‌طور کلی به دو دسته فسادپذیر و غیرفسادپذیر تقسیم‌بندی می‌کنند. البته می‌توان گفت که برخی نیز نیمه فسادپذیرند. برخی مواد غذایی مثل لبنیات، گوشت، ماهی و مرغ محصولات پرخطر محسوب می‌شوند و فسادپذیری نزدیک‌تری دارند اما برخی محصولات مثل برنج، حبوبات، کیک و بیسکویت فسادپذیری دیرتری داشته یا غیرفسادپذیرند. از این نظر، نوع تاریخی که روی محصولات قید می‌شود، در ایران تحت عنوان تاریخ انقضاست؛ یعنی مصرف‌کننده پس از خرید باید تا همان مهلت درج‌شده آن‌ها را مصرف کند اما در برخی کشورها این تاریخ انقضا به دو گونه روی محصولات درج می‌شود. یکی بهترین تاریخ برای مصرف و دیگری تاریخ انقضای فروش؛ مثلا در مورد کیک، کلوچه و شکلات، چون فسادپذیری زیادی ندارند، بیشترین اصطلاح مورد استفاده برای درج تاریخ انقضا، همان بهترین تاریخ مصرف است، یعنی اینکه تا آن زمان کیفیت این محصولات حفظ شده و بعد از آن اگر مصرف شوند، مشکل خاصی ایجاد نمی‌شود و مسمومیتی اتفاق نمی‌افتد ولی دیگر آن محصول کیفیت اصلی خود را ندارد. به‌طور مثال، کلوچه‌ها تا 2 ماه تاریخ مصرف دارند و این به این معنی نیست که اگر بعد از 2 ماه خورده شد، مسمومیت ایجاد می‌شود، بلکه دیگر آن تازگی و نرمی کلوچه اولیه را نخواهد داشت.
اهمیت تاریخ تولید به زبان فارسی
در انتخاب محصول، بهتر است بیشتر از تاریخ انقضا به تاریخ تولید توجه کنیم. موقع خرید بهتر است محصولی را خریداری کرد که تاریخ تولید به‌روزتری دارد. تازه‌ترین تاریخ تولید، به معنی این است که آن محصول دارای کیفیت و شرایط بهتری است.
ازسوی دیگر قانون استاندارد کشوری ما این‌گونه است که باید تاریخ تولید و انقضا به روز، ماه و سال به زبان فارسی و کاملا قابل رویت باشد. درج این اطلاعات به زبان انگلیسی و لاتین، خلاف استاندارد کشوری است. درج این تاریخ‌ها به زبان لاتین برای عده‌ای قابل‌درک نیست و ریز بودن این تاریخ‌ها نیز ممکن است مانع از دیدن آن‌ها به‌خصوص برای سالمندان شود.
فساد برخی مواد را جدی بگیرید
درعین‌حال برای برخی مواد غذایی یک سری هشدارها و تذکرات وجود دارد که باید به خاطر سپرد. این مواد غذایی عبارت‌اند از:
ـ تخم‌مرغ: در صورت نگهداری از تخم‌مرغ در یخچال سه الی پنج هفته پس از خرید هنوز تازه و قابل مصرف است.
ـ مواد غذایی کنسروی: مواد غذایی کنسرو شده یک سال تازه و قابل مصرف هستند. این دقیقا همان چیزی است که روی بسته‌بندی آن‌ها حک شده است. برخی معتقدند کنسروها حتی پس از پایان این تاریخ نیز کماکان قابل‌استفاده هستند زیرا این مواد غذایی کاملا در خلأ بسته‌بندی شده‌اند و نیازی به تاریخ مصرف ندارند.
ـ گوشت: پیشنهاد می‌شود گوشت را سه تا پنج روز پس از خرید مصرف کنید. البته منجمد کردن گوشت آن را بیش از دو ماه تازه نگه داشته و ارزش غذایی آن حفظ می‌شود.
آیا تاریخ انقضا همیشه قابل‌اعتماد است؟
ماستی که ترشیده، نانی که کپک‌زده، آب‌میوه‌ای که طعم فلز می‌دهد و خوراکی‌هایی که عطر و مزه نامناسب دارند اما هنوز از تاریخ مصرف آن‌ها نگذشته است، را بخوریم یا خیر؟
مسمومیت‌های غذایی در مقایسه با دهه‌های اخیر 20 درصد افزایش‌یافته و مردم را راهی بیمارستان‌ها کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ گاهی خوراکی خریداری‌شده از نظر ظاهری کیفیت بالای دارد اما این به معنی سالم بودن آن نیست.
پزشکان توصیه می‌کنند:به تاریخ انقضا تا حدودی اعتماد کنید اما آنچه باید به آن صددرصد اعتماد کنید حواس 5 گانه خودتان است. محصولی که به نظرتان غیرعادی است، مصرف نکنید. بو و طعم مواد غذایی به‌ویژه محصولات کنسروی را بسیار اهمیت دهید و قبل از مصرف آن‌ها را بجوشانید. شیر، تخم‌مرغ، ماهی، گوشت و کنسروها از بیشترین محصولاتی هستند که سبب مسمومیت و مرگ‌ومیر می‌شوند..
به چه منبعی اعتماد کنیم؟
سازمان بهداشت جهانی و خدمات انسانی، لیستی را به صورت آنلاین و پی‌دی‌اف در اختیار تمام مردم جهان قرار می‌دهد، که در آن مدت انقضای هر محصولی نوشته شده است و شما می‌توانید با توجه به ماهیت محصول، تاریخ انقضای آن را در این لیست پیدا کنید.
با توجه به اینکه فایل پی‌دی‌اف این محصول نیز موجود است، شما می‌توانید بخش‌های مهم آن را پرینت بگیرید و در خانه از آن استفاده کنید؛ و بدین شکل است که هم سلامتی خودتان را حفظ می‌کنید و هم از اسراف کردن پرهیز می‌کنید.
منابع: برترین‌ها / تبیان / حکیم مهر / شبکه خبر