پا به پای الفبا

مریم کمالی‌نژاد

یکی از دغدغه‌های والدین در این روزهایی که درگیر پاندمی کووید 19 هستیم، روشن شدن تکلیف مدرسه رفتن فرزندانشان است. خاصه آن‌هایی که کودکان شش و هفت‌ساله دارند و نمی‌دانند بالأخره اوضاع چطور پیش می‌رود و مهرماه باید کودک را به پیش‌دبستانی بفرستند یا نه، اصلا برای انتخاب محیط آموزشی و ثبت‌نام کودک چه وقت اقدام کنند و به‌طور کلی پیش‌بینی‌ها آن‌قدر دقیق نیستند که قبل از این بود و همه‌چیز به شرایطی که پیش خواهد آمد بستگی دارد. والدین با کودکان در محیطی شبه قرنطینه به سر می‌برند و خوب می‌دانند که لازم است کودک در این سن آموزش‌های منظم‌تری را آغاز کند. ما در این نوشتار می‌خواهیم مجموعه آموزش‌هایی را برشماریم که می‌توانید با کودکانتان پیش از ورود به مدرسه کار کنید.

ـ توجه و تمرکز

یکی از نکاتی که باید حتما به آن توجه کنید، افزایش مدت زمان توجه و تمرکز کودک و ساکت ماندن است. بزرگ‌ترین مشکل معلمین و مربیان پیش‌دبستانی و سال‌های اول دبستان، همین عدم توجه و تمرکز کودک است. کودکانی که تمام مدت به بازی‌های مختلف پرداخته‌اند و کمتر با آموزش رسمی آشنا هستند، نمی‌توانند مدت قابل قبولی را بی‌صدا یکجا بمانند و به حرف مربی توجه کرده و بر روی موضوعی خاص تمرکز کنند. این روزها زمان مناسبی است تا از فراغت پیش آمده استفاده کنید و این مهارت را در کودکتان افزایش دهید.

کتاب خواندن برای کودک، یکی از بهترین روش‌های افزایش توجه و تمرکز است. تمرین بسیار خوبی است، البته نباید امیدوار باشید که کودک 5 ساله‌تان نیم ساعت تمام ساکت و آرام بماند و تا آخر داستانی که برایش می‌خوانید تمرکزش را از دست ندهد. ممکن است چندباری از جایش بلند شود، توجهش به چیزهای دیگری معطوف شود، سؤالات بی‌ربط بپرسد، آب بخواهد و... اما اگر این مسئله را هر روز تکرار کنید، می‌بینید که توجه و تمرکز کودکتان به وضوح افزایش پیدا کرده است. علاوه بر کتاب خواندن، بازی‌هایی که نیاز به توجه و تمرکز دارد، خاصه اگر گروهی با دیگر اعضای خانواده انجام شود، درست کردن کاردستی و کارهایی از این قبیل می‌تواند در افزایش مهارت توجه، یاری‌دهنده باشد.

ـ گفتگو با کودک

هیچ با کودکتان وارد گفتگوی طولانی می‌شوید یا زود حوصله‌تان سر می‌رود و سعی می‌کنیم که فرزندتان را دست به سر کنید و به کار خودتان برگردید؟ وقتی با کودکتان مشغول گفتگو هستید، شنونده فعالید یا سرتان توی گوشی و توجه‌تان به تلویزیون است؟ گفتگو با کودک نقش مستقیمی در افزایش دایره لغات او دارد. علاوه بر این فن بیان کودک را افزایش می‌دهد. کمک می‌کند که کودک بتواند بهتر درباره آنچه در ذهنش می‌گذرد صحبت کند و احساساتش را به زبان بیاورد. گفتگو کردن به طرز اعجاب‌آوری کودکتان را برای حضور در جامعه مدرسه آماده می‌کند و مهارت‌هایش را افزایش داده و اعتماد‌به‌نفسش را ارتقا می‌دهد.

ـ نوشتن

بحث‌های طولانی‌ای وجود دارد بر سر اینکه بالأخره خوب است که کودک قبل از ورود به آموزش رسمی الفبا و نوشتن را بیاموزد یا این مهارت باعث می‌شود که در کلاس احساس کسالت کند و چیز جدید و هیجان‌انگیزی برایش وجود نداشته باشد؟ ما نمی‌گوییم حروف الفبا را رسمی و از ابتدا با کودک تمرین کنید. بلکه تلاش کنید کودک با کلمات و حروف آشنا شود. زیاد برایش کتاب بخوانید و عجله نداشته باشید. اگر یک ماه بگذرد و کودک شما فقط با حرف «ب» آشنا شود و بتواند آن را در کتاب داستان‌هایش پیدا کند، کارتان دارد خوب پیش می‌رود. زمانی که حرفی را به کودک آموزش می‌دهید، از او بخواهید که تلفظش را تکرار کند و کلماتی را به‌خاطر آورد که با این حرف آغاز می‌شوند.

شاید فرزند شما از نوشتن با مداد روی کاغذ خسته شود، اما اغلب بچه‌ها از ماژیک‌های رنگی و تخته سفیدی که روی دیوار اتاقش نصب شده، استقبال می‌کند. برخی از والدین شاکی‌اند که کودک بعد از آموزش‌های زیادی که دیده است باز هم هیچ‌چیز معناداری را نمی‌نویسد و مدام در حال خط‌خطی کردن است. نگران نباشید، خط‌خطی کردن هم برای کودک مفید است و تمرین خوبی برای برقراری نظم حرکتی بین دست و چشم است.

ـ دقت در دیدن

خوب مشاهده کردن، نوعی مطالعه است. مطالعه بسیار مهمی هم هست. دقت کودک و اطلاعات او را افزایش می‌دهد. برای این کار می‌توانید از طبیعت کمک بگیرید. گل‌ها را به کودک نشان دهید و درباره اجزای آن با او صحبت کنید. سعی کنید که سواد بصری کودک را با تمرین‌هایی از این دست افزایش دهید.

ـ ریاضی

منظورمان از ریاضی، الزاما آموزش معادلات پیچیده نیست. همین که کودک بتوانید مفهوم اعداد را درک کند و بتواند شمارش اعداد را آغاز کند، یعنی دارید خوب پیش می‌روید. بالأخره ریاضیات بخش قابل توجهی از زندگی ما را تشکیل می‌دهد و گریزی از آن نیست. با وسایلی که در خانه دارید آموزش‌های ریاضی را آغاز کنید. از او بخواهید تعداد اسباب‌بازی‌هایش را بشمارد، یا تعداد اعضای خانواده را بگوید، شکل نوشتاری اعداد را به او نشان دهید و بخواهید که در هرجا آن عدد را دید به شما نشان دهد. کمی که پیش بروید می‌توانید شماره تلفن خانه‌تان را به او آموزش دهید و بخواهید که روی تلفن اعداد را پیدا کند.

ـ حفظ کردن

والدین بیش از آنکه بر فهمیدن متمرکز باشند، اغلب بر حفظ کردن متمرکزند، همان اتفاقی که در نظام آموزشی ما هم می‌افتد. هر کودکی بیشتر کلمات انگلیسی بلد باشد، موفق‌تر به حساب می‌آید و اگر فرزند شما بتواند اشعاری را پشت سر هم و طوطی‌وار بخواند، به نظر می‌رسد بهتر عمل کرده است. اما چنین نیست. همین که کودک شما شعری را بخواند که دوستش دارد، آهنگ و ملودی‌اش را می‌پسندد، کلماتش را می‌فهمد و با آن ارتباط برقرار می‌کند، کافی است. حتی اگر فقط یک شعر باشد. کودک را مجبور به حفظ کردن نکنید. بیشتر بر درک مفاهیم متمرکز باشید.

ـ سؤال بپرس

کتابی برای کودک بخوانید و از بخواهید آخر داستان را حدس بزند، یا دوست دارد چه اتفاقی برای شخصیت داستان بیفتد. کتاب‌های داستانی زیادی هستند که بر مفهومی خاص تأکید می‌کنند، این کتاب‌ها بسیار خوبند برای افزایش مهارت حل مسئله در کودک. به او بگویید که اگر جای شخصیت اصلی بود چطور مشکل را حل می‌کرد. طوری کتاب‌خوانی را پیش ببرید که بیشتر کودک سؤال بپرسد، شما می توانید با سؤالاتی که می‌پرسید بحث را مدیریت کنی.

ـ ساخت‌وساز

بازی‌هایی که ساخت‌و‌ساز محور هستند مثل لوگوها، کمک زیادی به مهارت‌های حرکتی کودک می‌کنند و همچنین ذهنش را فعال و خلاق نگه می‌دارند. درست کردن کاردستی همچنین فوایدی برای کودک دارد. استفاده از چسب، کاغذ و قیچی هم دست و هم ذهن کودک را فعال نگه می‌دارد ومهارت‌های حرکتی‌اش را افزایش می‌دهد.

ـ اطلاعات عمومی

جهان، برای بچه‌ها بسیار جذاب و هیجان‌انگیز است. به خاطر آورید که کودکتان چطور با کاسه و قابلمه بازی می‌کرد و خسته نمی‌شد، درآوردن صدای گوش‌خراش قابلمه‌ها با قاشق، چقدر برایش هیجان‌انگیز و جالب می‌آمد. گمان نکنید که اطلاعات جمع کردن درباره جهان اطراف برای کودک کسالت‌بار است. کودکان پنج و شش ساله اتفاقا علاقه عجیبی به این کار دارند. می‌توانید از کتاب‌های اطلاعات عمومی که برای این سنین نوشته شده است کمک بگیرید، یا مستندها و فیلم و کارتون‌هایی که با این هدف ساخته شده‌اند.

زندگی مورچه‌ها، زندگی زنبورها، اطلاعات درباره گیاهان، سازوکار روابط اجتماعی و... همگی برای کودک لازم و جذابند.