نوازش کردن کودکان
نیازمند نوازش
مریم کمالی‌نژاد
نیاز به در آغوش گرفته شدن، نوازش و بوسیده شدن، نیاز بسیار حیاتی برای کودکان است. این امر پیام مهمی به کودک می‌دهد: ما تو را دوست داریم، مراقب تو هستیم، تو در امنیتی و حمایت می‌شوی. این پیام‌ها مهم‌ترین و پایه‌ای‌ترین نیازهایی است که کودک دارد و نباید آن را دست‌کم بگیرید و یا به خرافه‌هایی مثل: «لوس میشه» «بغلی میشه» توجه کنید. اما این نیاز کودک هم، مثل باقی مسائل تربیتی مربوط به او، دارای نکاتی ظریف و مسائلی است که می‌بایست والدین به آن‌ها توجه ویژه داشته باشند. نواز کودک تا چه سنی ادامه دارد؟ آیا نوازش و بغل کردن باعث تأیید کار بد و لوس شدن کودک نمی‌شود؟ و سؤالاتی از این دست را در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.
من لایق عشق هستم
یکی از بزرگ‌ترین کمکی که به کودکتان با نوازش و بغل کردن و محبت کردن به او می‌کنید این است که او متوجه می‌شود که لایق عشق‌ورزی است، دوست‌داشتنی است و محبت کردن برایش آسان می‌شود. اعتماد‌به‌نفس کافی را دارد و بدبین نیست. اعتماد کردن را هم بلد است. تمام این احساسات مثبت و خوب که بزرگسالی فرزند شما را می‌سازد، در گروه نحوه محبت کردن و عشق ورزیدن شما به کودکتان است. کودکی که از نوازش شدن محروم است، خلأهای احساسی جدی را تجربه می‌کند.
نوزاد و نوازش شدن
نوزاد همین که پا به دنیا می‌گذارد و ارتباط جسمی‌اش با مادر که از طریق بند ناف و زندگی در رحم بود، قطع می‌شود، بی‌پناه‌ترین موجود است، آشناترین فرد برای او مادر است. به همین خاطر نوزاد را سریعا به آغوش مادر بازمی‌گردانند و بسیار دیده‌ایم که این آشنایی و گرمای آغوش اوست که کودک را از گریه‌های شدید نجات می‌دهد. فرد، در دوران نوزادی بیشترین نیاز را به در آغوش کشیده شدن و نوازش شدن دارد. ماساژ دادن بدن نوزاد، می‌تواند حتی دردهای کولیک را التیام ببخشد و او را برای خواب آرام، دفع سالم و یا حمام رفتن آماده کند. به‌هیچ‌عنوان به توصیه کسانی که می‌گویند: بذار یه کم گریه کنه، این‌که تا صداش در میاد بغلش می‌کنی، بغلی میشه و کارت ساخته‌اس» گوش نکنید. کودکتان را مدام در آغوش بگیرید و نوازش کنید. اجازه دهید پدر نوزاد هم او را مدام در آغوش بگیرید، تماس پوستی با نوزاد، بخشی از فرآیند رشد او را تسریع می‌بخشد و نیاز او را مرتفع می‌کند.
تا هفت سالگی
روانشناسان برای انسانی، مراحل رشد مختلفی را بر اساس سن و سال در نظر گرفته‌اند که خوب است از آن‌ها باخبر شوید و درباره‌اش مطالعه داشته باشید. آنچه درباره نوازش شدن گفته شد مربوط به نوزاد است. کودک دو تا هفت‌ساله را هم مدام بغل کنید، اما به دلیل استقلال‌خواهی او، دیگر نه خودش چندان تمایلی دارد و نه شما صلاح می‌بینید که زیاد تماس جسمی با او داشته باشید. مثلا کودک را به‌هیچ‌عنوان از لب نبوسید یا به عورت او دست نزنید. زمانی که کودکتان در تختش است و آماده خوابیدن می‌شود و شما برایش داستان می‌خوانید، موهایش را نوازش کنید. وقتی ناراحت و غمگین است او را در آغوش بکشید. کمر کودک را هنگام خواب می‌توانید ماساژ داده و نوازش کنید. اما بهتر است که از سه‌سالگی مکان خواب کودک را جدا کنید. زمانی که می‌خواهید او را حمام کنید، پوشش خودتان را حفظ کنید. کودک را هنگام حمام دادن کاملا عریان نکنید و به او بگویید: «من میرم بیرون، تو دیگه کارت اینجا تمومه، خودت لباس زیرتو دربیار و بدنت رو آب بگیر و منو صدا کن تا بهت حوله بدم.»
کودکان تا قبل از هفت سالگی، شرم و حیای خاصی از خودشان نشان می‌دهند که نباید آن را مسخره کنید یا نادیده بگیرید، وقتی فرزندتان را جلوی جمع لخت کرده و لباس می‌پوشانید، دارید حیای او را از بین می‌برید به تقلاهای کودک برای حفظ حریمش توجه داشته باشید.
نمی‌خواهم کودک باشد
کودک از اواسط دوره ابتدایی یعنی حدود هشت‌سالگی، دیگر استقلال خودش را پیدا کرده است. به مدرسه رفته و دارد گام‌های جدا شدن از والدین را برمی‌دارد. کودکان در این سن و سال از هر رفتار والدین که آن‌ها را کودک یا به گفته خودشان «نی‌نی» کند، متنفرند. می‌خواهید لباسش را عوض کنید، می‌گوید: خودم بلدم! اجازه نمی‌دهد بند کفشش را ببندید، می‌خواهد رنگ و مدل لباسش را خودش انتخاب کند، ترجیح می‌دهد به تنهایی به مدرسه برود و شما مدام او را تا در مدرسه همراهی نکنید. همین استقلال‌خواهی و پیام «من دیگه بزرگ شدم» باعث می‌شود که از تماس‌های احساسی اعم از تماس بدنی یا عاطفی با والدین طفره برود و این امر تا دوران بلوغ به بیشترین رشد خودش می‌رسد.
پس نوجوان‌تان را لازم نیست جلوی جمع نوازش کنید و یا بغل بگیرید، شما هم باید مراقب باشید که به حس «من دیگه بزرگ شدم» فرزندتان نهایت احترام را بگذارید. اما تمام این‌ها دلیل نمی‌شود که فرزند شما نیاز به محبت کلامی‌و جسمی نداشته باشد. نوجوانی که اگر شما او را جلوی دوستان و فامیل بغل کنید و یا لپش را بکشید، عصبانی می‌شود و شما را پس می‌زند، در تنهایی به آغوشتان پناه می‌آورد. سرش را روی پایتان می‌گذارد نیاز دارد که موهایش را نوازش کنید یا دستش را بگیرید. بنابراین نیاز از بین نرفته است، بلکه فقط سروشکلش عوض شده و موقعیت زمان و مکانی‌اش تغییر پیدا کرده است.
نوازش نوجوانان
نوازش کردن نوزاد و کودک کار راحت‌تری است. نوجوان در دوره بلوغ و در بحران‌های جنسی به سر می‌برد. بنابراین لمس شدنش از سوی حتی والدین، نیازمند دقت است. دیگر نمی‌توانید پسر نوجوان‌تان را مثل گذشته در آغوشتان بخوابانید. نباید به نقاط جنسی بدن نوجوان دست بزنید. حریم خصوصی‌اش را باید رعایت کنید، بدون در زدن به اتاقش وارد نشوید، اجازه ندهید جلوی شما پوشش را بردارد و خودتان هم نباید پوشش نامناسبی جلوی نوجوان و کودک داشته باشید. والدین به خوبی واقف هستند که چه نوع نوازشی برای نوجوانان خطرناک است و ممکن است به انحراف جنسی تبدیل شود. هدف از این نوع محبت لمسی، تأمین امنیت روانی فرد است. فراموش نکنید که محبت‌های زبانی و حمایتی می‌توانند، بخش بزرگتری از محبت‌های والدین به فرزندان را در زمان نوجوانی، به خودشان اختصاص دهند.
به جای این‌که نوجوان را در آغوشتان بخوابانید یا او را از لب ببوسید، او را بدرقه کنید، دستش را بگیرید، به کمرش ضربات آرام بزنید، او را در آغوش بگیرید و برایش آرزوی موفقیت کنید.
سخن بزرگان
پیامبرصلیاللهعلیهوآلهوسلم می‌گوید فرزندان خود را در آغوش بگیرید و ببوسید. همه‌مان حتما سخنان ایشان و سیره‌شان در ارتباط با کودکان و فرزند و نوه‌هایشان را شنیده‌ایم. می‌دانیم که چقدر رئوف و مهربان بوده‌اند، اما همین پیامبرصلیاللهعلیهوآلهوسلم می‌گویند: «رختخواب کودکان ده‌ساله، چه پسر با پسر و یا دختر با پسر یا دختر با دختر باید از هم جدا باشد.» درباره جداسازی محل خواب کودک از والدین هم می‌فرمایند: وقتی کودک به هفت‌سالگی رسید، رختخواب او را جدا کنید.»
امام‌صادق‌علیه‌السلام در توصیه به یکی از یارانشان می‌گویند: «دختر بچه شش‌ساله را روی پای خود ننشان.»
و همچنین تذکرهای بسیار که کودکان دختر و پسر را از لمس و بغل و بوسیدن توسط نامحرمان، برحذر دارید.
از پیامبر‌صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله نقل شده است که: «وقتى دختربچهاى به شش‌سالگى رسید، جایز نیست كه پسربچه، او را ببوسد و هنگامى كه پسر از سن هفت‌سالگى گذشت، جایز نیست كه زن [نامحرم] او را ببوسد.»