ترشی پرماجرا

‌منیر پناهی

بدجوری از دست نادر کلافه شده بودم. از سرشب شده بود مرغ خوش‌خوان و یک‌بند زیرگوش منِ بیچاره قارقار می‌کرد. می‌گویم قارقار چون قدرتیِ خدا ولوم صدایش کمی از خروس آقاعبدی همسایه دیوار به دیوارمان پایین‌تر بود و خرده‌ای از کلاغ‌سیاهِ دمِ پاییز خوش‌آهنگ‌تر! حالا هم سرِدرد و دلش باز شده و می‌خواست از اول تا آخر جریان چاخان بافی‌هایش برای دختر عباس‌آقا سوپری محل را که عصر همان روز به همراه والده محترمه به خواستگاریش رفته بود و با یک مشت حرف صد تا یک غاز قاپ دخترک را دزدیده بود؛ با یک جفت گوش مفت که از قضا متعلق به اینجانب بود؛ در میان بگذارد. از طرفی مادر هم گیرِ سه‌پیچه داده بود که از زیرزمین برای عروس عمه ترشی هفت‌بیجار ببرم و من نمی‌دانستم این بین جواب نادر را که یک بند زنگ می‌زد و خزعبلات تحویلم می‌داد بدهم یا دست بجنبانم و ترشی هفتِ‌بیجار را پیدا کنم که مادر پشت سر هم از داخل‌خانه آدرس محل قرارگیریش را می‌داد.

ـ امیر حواستو جمع کن اشتباه نیاری! اون کوزه آبیه که سرشو با پارچه چارخونه بستم.

دقیقا می‌دانستم منظورش از پارچه چهارخانه مزبور چیست! داشت آدرس پیراهن نازنین من را می‌داد که سرِ میهمانی پاگشای دخترخاله‌اش و در کشاکش آماده شدن برای ضیافت و اتوکردن لباس‌ها، به دست مبارک خودش سوخت و نابود شد. یادش بخیر! هنوز یک بار بیشتر نپوشیده بودمش که تبدیل شد به هزارتکه و یک بخشش هم رفت سرِ کوزه ترشی!

نادر یک بند زنگ می‌زد و من در کش و قوص پیداکردن کوزه ترشی، دست بردم سمت جیبم که گوشی را بیرون بکشم اما یکدفعه آرنج مبارکم خورد به یکی از کوزه‌ها و تا بیایم بگیرمش، نقش زمین شد. صدای شکستن کوزه عین مغزِخالی نادر که در آن لحظه دلم می‌خواست داغانش کنم؛ در زیرزمین پیچید و صدای مادر را از داخل اتاق درآورد.

ـ امیر چیکار کردی خیرندیده؟! کوزه رو شکوندی؟

دلم نمی‌خواست به خاطر سمج‌بازی‌های نادر سنگ روی یخ بشوم. به همین خاطر هم سریع پارچه درب آن کوزه را با کوزه کناری عوض کردم و با تمام توان دویدم سمت پله‌ها که کوزه سالم را به او برسانم. بعد هم تا او حواسش پیِ تقدیم کوزه ترشی به عروس عمه بود؛ بقایای کوزه و ترشی هفت‌بیجار را داخل کیسه زباله ریختم و یکراست به سطل آشغال سرِکوچه انتقال دادم.

مادرم زن خوش قلبی بود که همه دوستش داشتند. حتی عمه خانم که با همه غیر از دخترش نازنین سرجنگ داشت، هم به مادرم احترام می‌گذاشت و با او مهربان بود. شاید چون هیچ‌وقت کسی از او بدی ندیده بود و به دل همه راه می‌آمد. البته این توصیفات شامل حال من که پسر کوچکترش بودم؛ نمی‌شد. من بیشتر برایش حکم سیرترشی جا نیافتاده‌ای را داشتم که باید کلی می‌ماند تا به قول مادر از سردی به گرمی برود و از ترش به شیرین تبدیل شود اما از این‌ها گذشته رفتار عمه خانم برایم سؤال بود. از یک طرف سایه عروسش را با تیر می‌زد و ازطرف دیگر خودش برای او و دختر پرمدعایش یکسان سفارش ترشی هفت بیجار داده بود. مادر هم که کل فامیل عقیده داشتند دستش سبک است و به هرچه بزند خیر و برکت همراه می‌آورد؛ برای هرکدامشان دو کوزه ترشی درست کرده و گذاشته بود توی زیرزمین خنک خانه قدیمیمان تا حسابی جا بیافتد و به موقع تحویل آن دوتا بدهد.

چند وقتی از آن ماجرا گذشت و عمه خانم که مدتی بود یادی از ما نمی‌کرد و سری به مادر نمی‌زد؛ دوباره دلش برایمان تنگ شد و آمد خانه ما! مادر هم مثل همیشه از پذیرایی کم نگذاشت و او را که همراه با عروس و پسرش به خانه ما آمده بود؛ حسابی تحویل گرفت. ولی انگار این بار چیزی بین عمه و عروسش تغییر کرده بود. عروس بیچاره عین پروانه دور مادرشوهرش می‌چرخید و قربان صدقه‌اش می‌رفت. عمه هم گرچه هنوز کمی سرسنگین بود و برای او پشت چشم نازک می‌کرد؛ اما گویی از آن همه مجیزگفتن بدش هم نیامده بود و همین کمی خوشرفتارش کرده بود. خیلی دلم می‌خواست از جریان سردرآورم که خدا در کمترین زمان ممکن آرزویم را برآورده کرد. شام که تمام شد و سفره را جمع کردیم؛ مادر یک سینی چای گذاشت جلوی میهمانان و همان چیزی را که مثل من برایش سؤال شده بود؛ پرسید. دلش می‌خواست بداند چه شده که یکدفعه ابرهای کدورت کنار رفته و محبت جایش را گرفته؟ عروس عمه هم شروع کرد به تعریف کردن ماجرا.

ـ از خدا که پنهون نیست از شما چه پنهون؟ چندوقت پیش صاحب‌خونمون گفته بود یا اجاره رو بیشترکنین یا پولِ‌پیشو! مام دستمون خالی بود. تا این‌که شما گفتی بیام ترشی سفارشیِ خانوم جونو تحویل بگیرم. اتفاقا اون شب دمپختک درست کرده بودم. تا اومدم دوتا پیاله ترشی بریزم انگشتر عتیقه خانوم‌جون عین گوهر شب چراغ افتاد تو کاسه...

گوش‌هایم سوت می‌کشید. فکر می‌کنم عمه خانم هم مثل من دیگر چیزی نمی‌شنید. تازه یادم افتاده بود چندوقت پیش رفته بود زیرزمین و اصرار داشت قبل از این‌که مادر کوزه‌ها را به صاحبانش برساند مزه ترشی دخترش را چک کند. لابد همان موقع هم انگشترش را در کوزه جاسازی کرده بود تا شیء گرانقیمت بعد از مرگ به دست عروسش نیافتد! زنِ بیچاره و از همه جا بی‌خبر چقدر مادرشوهرش را دعا می‌کرد و بوسه به گونه از عصبانیت سرخ شده‌اش می‌چسباند! برخلاف عمه خانم که بین چهره‌های بی‌خبر و قدردان مادرم، پسر و عروسش گیرافتاده بود و رودربایستی جای اعتراض برایش باقی نمی‌گذاشت؛ من حسابی از اشتباهم خوشحال بودم.