نگین قلبم

سمیرا اسکندرپور

چشم‌هایم را باز می‌کنم. پلک‌هایم سنگین است. دردی را در تمام بدنم احساس می‌کنم. روی زمین افتاده‌ام و دهانم خشک شده است. چشم‌هایم را می‌گردانم. چشمم به گنبد طلایی رنگ آقا علی ابن موسی الرضا می‌افتد. وسط صحن هستم. وسط صحن روی زمین روبروی گنبد. همه جا ساکت است. ساکت ساکت. به سختی سرم را می‌گردانم. چشمم به زنی می‌افتد که با کودک شش ماهه‌اش روی زمین غرق در خون است. نفس در سینه‌ام حبس می‌شود. بغضی انگار دارد خفه‌ام می‌کند. علی کجاست؟

هیچ صدایی نیست. فقط صدای باد. از آن همه فریاد و همهمه خبری نیست. توان هیچ حرکتی ندارم. باز هم به دور و اطرافم نگاه می‌کنم. طرف دیگرم دو مرد دراز به دراز افتاده‌اند. خون از دهانشان جاری است. یکی از دور در حالی که بر زمین افتاده است ناله می‌کند: کمک... کشتند... همه را کشتند.....

علی...کجایی؟ کجایی بابا؟ می‌خواهم بلند شوم که یکدفعه پهلویم از شدت درد می‌سوزد. دستی به شکمم می‌کشم. انگشتانم در پهلویم فرو می‌رود. دستم را بالا می‌آورم تا مطمئن شوم که درست فهمیده‌ام. کف دستم پر از خون شده است. من زخمی شده‌ام. ناگهان در نگین انگشترم برقی می‌افتد. هنوز انگشتر توی دست‌هایم است. به نفس نفس می‌افتم. برق نگاه علی دلتنگم می‌کند.

علی خیره شده بود به انگشتر توی دستم. گفت: بابا... چرا نگین انگشترت سرخ است؟ چرا همیشه این انگشتر را توی دستت می‌کنی؟

شب بود. توی صحن نسیم ملایمی می‌وزید. هر لحظه بر تعداد تحصن‌کنندگان اضافه می‌شد. دستم روی شانه علی بود و گهگاه شانه‌اش را نوازش می‌کردم. گفتم: انگشتر واسه من مثل قلب است. آن چیزی را که قلبم برایش می‌تپد، روی انگشترم حک کردم تا ببینمش. تا یادم نرود که می‌خواهم کجا بروم و به چی برسم.

علی با چشم‌های پاک و معصومش به من خیره شده بود و خوب گوش می‌کرد. نور ماه در چشمانش می‌درخشید. به نظرم آمد بزرگ شده. حرف‌هایم را خوب می‌فهمید.

یکی بلند گفت: شیخ آمدند.

همه به احترام ایشان ایستادند.

نای تکان خوردن ندارم. چشمم به گنبد است ولی پاهایم توان هیچ حرکتی را ندارد. دلم می‌خواهد به احترام آقا امام رضا بایستم. مأمورها با عجله جنازه‌ها را برمی‌دارند و با خودشان می‌برند. بعضی از قزاق‌ها قبل از برداشتن جنازه‌ها جیب‌ها و لباس جنازه‌ها را وارسی و هر چه پیدا می‌کنند به غارت می‌برند. با دست لرزان انگشتر را از انگشتم بیرون می‌آورم و کف دست دیگرم پنهان می‌کنم.

یکی از مأموران دولتی بلند بلند می‌گوید: به تو این چیزها ربطی ندارد. تو فقط همه را از این‌جا ببر.

دو تای دیگر سراغ جنازه‌ای که کنار من افتاده است می‌آیند.

شیخ بر منبر روی ایوان مسجد گوهرشاد سخنرانی می‌کرد. همه نشسته بودند و آرام گوش می‌کردند ولی شاید آن‌ها هم مثل من در دلشان ولوله‌ای بود. شیخ صدایش را بالا برد: صحبت یک کلاه و یک لباس نیست. حرف یک راه است. یک مرام. قرار است ملت ایران بعد از این همه سال حفظ شرف و میهن و ناموس حالا به کجا برود؟ چرا باید کلاهی را که نشان غرب است نشان بی‌حیایی است نشان خودباختگی است زن و مرد و کوچک و بزرگ بر سرشان بگذارند و اصلیت و دین و سنت خودشان را فراموش کنند. دارند کلاه سر ما می‌گذارند و بد کلاهی هم می‌گذارند. باید بیدار شویم و تن به خواسته‌های اینان ندهیم...

مردی از دور داد زد: همین است... همین است...

همه به دنبال او شعار تأیید سر دادند.

جنازه مردی را از کنارم عبور می‌دهند. کسی از بالای سر شانه‌هایم را می‌گیرد. می‌گوید: بدو... پاهایش را بگیر... این‌ها خیلی زیادند. اگر دست دست کنی کم‌کم مردم می‌ریزند اینجا و دردسر می‌شود.

یکی دیگر از قزاق‌ها سر می‌رسد و پاهایم را می‌گیرد. چهره‌اش آشناست. به نظرم این همان کسی است که بالای بام مسجد ایستاده بود و تیراندازی می‌کرد. قدِ بلند، پوست سفید گچ مانند با موهای روشن که زیر نور ماه به زردی می‌زد. اولین تیر را او زد.

با صدای اولین شلیک علی را محکم توی بغل گرفتم. از در صحن یکی دو ردیف سرباز با اسلحه رو به مردم نشانه گرفته بودند. مردم بلند شدند و صحن پر شد از صدای جیغ و فریاد. قزاق موبور بلند بلند می‌خندید و می‌گفت: حالا دیدید... من شجاع‌ترم یا شما... دِ بزنید دیگر....

پشت او قزاق‌های دیگر شروع به تیراندازی کردند. دست علی را گرفتم و به گوشه‌ای پناه بردم. علی با تعجب اشاره کرد: بابا... آنجا... پسر آن مرد...

به طرفی که می‌گفت نگاه کردم. مردی سعی داشت پسرش را که تیر خورده بود از مهلکه خارج کند. چند جوان سپر آن‌ها ایستادند و رو به قزاق‌ها شروع کردند به شعار دادن. به دقیقه نکشید که همه جوان‌ها را به گلوله بستند. جوان‌ها یکی یکی پر پر می‌شدند. انگار قیامت شده بود. فریاد زدم: یا حسین مظلوم... یا حسین مظلوم...

قزاق موبور هماهنگ با دیگری پاهایم را بلند می‌کند. پهلویم انگار از پشت آویزان می‌شود. ناله‌ای به سختی از گلویم بلند می‌شود. نمی‌توانم داد بزنم. قزاق بالاسری‌ام بی اعتنا می‌گوید: مواظب باش نیفتد...

قزاق موبور نگاهی به چشمان نیمه بازم می‌کند و می‌گوید: وجدانا باید به کسی که اولین تیر را زده درجه‌ای چیزی بدهند... یا لااقل پاداشی... این طوری که نمی‌شود...

قزاق بالاسری می‌گوید: خب... فعلا حرف نزن به کارت برس...

قزاق موبور غرغری می‌کند. پوزخندی می‌زند و ساکت می‌شود.

وقتی من را روی دست‌هایشان می‌گیرند همه صحن را می‌بینم. صحن غرق خون است. جایی نیست که جنازه‌ای نیفتاده باشد. زن و مرد و کودک... صحن سرخ سرخ است. پس علی... علی...؟

علی زیر دستانم توی همهمه و شلوغی گفت: بابا... حالا باید چه کار کنیم؟

گفتم: صبر کن بابا... باید از این‌جا برویم.

می‌خواستم فقط علی را از این مخمصه نجات بدهم. محکم دستش را گرفتم تا خودمان را به در صحن برسانیم. جمعیت به سمت در می‌دوید. ناگهان نزدیکی‌های در بزرگ صحن جمعیت شروع کردند به درگیری با قزاق‌ها. در این چند ساعت حالا اختیار در صحن به دست قزاق ها افتاده بود. نه می‌گذاشتند کسی خارج شود و نه جمعیتی که قرار بود به تحصن کنندگان بپیوندند داخل بیایند. می‌خواستند همه را یکجا سلاخی کنند.

دوباره صدای تیراندازی مسلسل‌وار بلند شد. نصف جمعیت پهن زمین شدند. فشار جمعیت به سمت ما هجوم آورد. دست علی از دست من رها شد. به هر سختی بود می‌خواستم خودم را روی پا نگه دارم و به سمت علی بکشانم. افتادم زمین.

وقتی بلند شدم خبری از علی نبود. خودم را به گوشه دیوار رساندم. صدای تیراندازی خاموش نمی‌شد. از همان‌جا به جنازه‌ها چشم دوختم. هیچ کدام علی نبود. به سمت جمعیت دویدم. زنی ضجه زد: علی...

قلبم ریخت. به جنازه نگاه کردم. پسر جوانی بود که سربندی به سر بسته بود.

قزاق‌ها می‌خواهند من را به بیرون از صحن ببرند. به گنبد طلایی رنگ آقا چشم می‌دوزم. نور گنبد به صورتم می‌تابد. پرچم سبز حرم در نسیم صبحگاهی قلبم را نوازش می‌کند. تا به حال نشده است بدون احترام و سلام از حرم خارج شوم. ولی حالا... کاش...

قزاق‌ها می‌ایستند. قزاق موبور پاهایم را رها می‌کند و روی زمین می‌اندازد. به طرف دیگری می‌رود و داد می‌زند: برو کنار... مگر نمی‌بینی داریم جنازه می‌بریم. بروید کنار...

با افتادن پاهایم روی زمین گردنم به جلو خم می‌شود و سرم روی سینه‌ می‌افتد. آرامش عجیبی می‌گیرم. حالا می‌توانم با احترام از حرم خارج شوم. قزاق بالاسری من را روی زمین می‌کشد. رد خون پهلویم روی زمین جا می‌گذارد. لبخندی می‌زنم و زیر لب می‌گویم: ممنونم آقا.... ممنونم.

کشان کشان از حرم دور می‌شوم. رو به گنبد زمزمه می‌کنم: به اسمت قسم علی را نشانم بده...

میان جمعیت از دور پسری هم شکل علی را دیدم. همه از دست قزاق‌ها به سمت دیگری فرار کردند. انگار هیچ جای پنهانی وجود نداشت. هر کجا نگاه می‌کردیم مأمورها مثل قارچ از زمین سر در می‌آوردند. صدا زدم: علی... علی....

پسر به طرفم چرخید. خودش بود. علی بود. همپای جوان‌ها جلوی قزاق‌ها ایستاده بود و شعار می‌داد. به طرفش دویدم. پایم به پای مردی گیر کرد و روی دیگری افتادم. نمی‌توانستم میان جمعیت بلند شوم. همه می‌دویدند و گاهی روی هم می‌افتادند. یکدفعه همه ایستادند و یکصدا شروع کردند به شعار دادن. سریع بلند شدم و دوشادوش آن‌ها ایستادم. روی پنجه پا قد علم کردم. دوباره علی مثل یک رؤیا از جلوی چشمانم عبور ‌کرد و رفت. این بار صدای اسلحه چند برابر شد. صدای جیغ زن‌ها صحن را به آسمان برد.

قزاق من را کشان کشان از در صحن حرم بیرون می‌برد. زنی نشسته است و هق‌هق کنان ناله می‌کند: مگر این‌ها گوسفندند که این‌طور روی هم تلنبار می‌کنید. نامسلمان لااقل بذار ببینم پسرم بین این‌هاست یا نه...

قزاقی که من را روی پنجه دستانش گرفته به سختی با خودش بر یک بلندی بالا می‌کشد. قزاق دیگری به کمک او می‌آید. چشمم به کامیون‌هایی می‌افتد که صف به صف پشت هم بی‌حرکتند و چندین زن و مردی که کنار دیوار با دستان بسته ایستاده‌اند. همه آن‌ها را دستگیر کرده‌اند و می‌خواهند با خود ببرند. انگار پاهایم بی‌حس شده‌اند. قزاق من را رها می‌کند. روی سطحی نرم اما پر از پستی و بلندی می‌افتم. درد پهلویم چند برابر می‌شود. سرم گیج می‌رود و برای چند ثانیه آسمان جلوی چشمم سیاه می‌شود. همه جا بوی خون می‌آید. سرم را به سختی می‌گردانم تا اطرافم را خوب ببینم. مردی با صورت خون آلود کنارم است. به زیر بدنم دست می‌کشم. باورم نمی‌شود. من روی تلی از جنازه هستم.

مردی فریاد می‌زند: خانه خرابمان کردید... جوی خون راه انداختید. لااقل حرمت حرم را نگه می‌داشتید. آخر شما مسلمانید؟

قزاق‌ها پاسخی نمی‌دهند و می‌روند.

چراغ‌های صحن یکی در میان روشن بود. زیر نور ماه جیغ بود و فریاد. جنازه بود و شعار...

فریاد زدم: علی... علی... بابا... کجایی؟

صدا به صدا نمی‌رسید. مثل آن بود که از آسمان و زمین آتش می‌بارید. جنازه روی جنازه می‌افتاد و هر کسی که هنوز جانی در بدن داشت به هر طرف که می‌توانست فرار می‌کرد. قزاق‌ها سوار بر اسب و پیاده به دنبال زن‌ها می‌دویدند و چادر از سرشان می‌کشیدند. مردها با دیدن این صحنه‌ برای فریاد زدن جان دوباره می‌گرفتند و شعارها را مثل طوفان بر سر آن‌ها می‌تازاندند.

نمی‌توانستم بایستم و تماشا کنم. هم‌صدا با جمعیت به سمت قزاق‌ها حمله‌ور شدم و با تمام وجود بغضم را بر سرشان ریختم. مشت‌هایم در آسمان بود که ناگهان پهلویم سوخت. گرمایش مثل آتشفشانی که گر بگیرد شکم و سینه‌ام را در خودش ذوب کرد. بی‌اختیار به عقب پرتاب شدم و با سر از پشت بر زمین کوبیده شدم. ناله بلندی از گلویم برآمد و همه چیز تار شد... تار شد... تار شد...

چند مأمور دیگر پشت هم می‌آیند و چند جنازه دیگر را بر روی من می‌اندازند. از سنگینی مردی که وزن زیادی دارد نفسم بند می‌آید. با دست نیمه جانم به سختی او را به کناری می‌زنم. سرم را از بین شانه آن‌ها بیرون می‌آورم و هر چه می‌توانم نفس می‌گیرم. یکی از مأمورها به چشمان من خیره می‌شود. با حرکت دست از او کمک می‌گیرم اما او بی‌اعتنا رویش را برمی‌گرداند.

مردی جوان با صدای محزونی داد می‌زند: این‌ها همه‌شان نمردند. مگر قصابید که مرده و زنده را یک جا می‌برید. چند تای این‌ها هنوز تکان می‌خورند.

هنوز مأمورها پایین نرفته‌اند که یکی از آن‌ها زیر لب می‌گوید: این‌ها خبر ندارند که تا چند دقیقه دیگر همه‌شان چه مرده چه زنده باید بروند یک جا...

آن یکی که تکان‌های دست من را دیده بود دماغش را بالا می‌کشد. می‌خندد و می‌گوید: یک گور دسته جمعی...

مأمور دیگری با صدای نازکش نهیب می‌زند: من نمی‌فهمم این مطبوعی قلب دارد؟ سرلشکر به این پستی! این‌طور که نمی‌شود... این همه جنازه توی یک گور...

مأموری که خندیده بود صدایش در بینی جا می‌ماند. فین‌فین‌کنان می‌گوید: حالا تو هم داغ‌تر از آش نشو... این‌ها حقشان است. خوشی زده زیر دلشان. واسه یک کلاه چه الم شنگه‌ای راه انداختند. حالا چه فرقی می‌کند کلاه شاپو باشد یا نه.

مأمور اولی خودش را عقب می‌کشد و صدایش را کلفت می‌کند: باید عبرتی بشود برای دیگران... همه آن‌هایی که شلوغ‌کاری می‌کنند باید همین‌طوری ساکتشان کرد. وگرنه سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.

هر سه از کامیون پایین می‌پرند.

گور... گور دسته جمعی.... پس من...

احساس خفگی می‌کنم. به چشم‌های آرام شهدایی که در کنارشان خوابیده‌ام خیره می‌شوم. طوری آرمیده‌اند که انگار می‌خواهند روزی از جا برخیزند و پیروزی را به همه عالم خبر بدهند.

ناگهان صدای پسری به گوشم می‌خورد: می‌خواهم بروم تو... پدر من آن تو است.

یکی از مأمورها می‌گوید: تو کجا بودی؟ فرهادی این را بگیر.

صدا آشناست. شبیه... علی... صدا صدای خود علی است. اشتباه نمی‌کنم. صدای خوش آهنگ و دورگه خودش است. هر وقت توی هیئت، روضه حضرت ابوالفضل را می‌خواند تمام مجلس حال و هوای عجیبی پیدا می‌کرد. بهش نمی‌آمد فقط نه سال داشته باشد. همه می‌گفتند این پسر صدایش ملکوتی است.

می‌خواهم علی را صدا بزنم. ولی فقط می‌توانم ناله کنم. با از دست دادن این همه خون حالا دیگر توان چند دقیقه پیش را هم ندارم.

علی داد می‌زند: من باید پدرم را ببینم. حتما یکی بین این‌هاست.

صدای یکی از قزاق ها را می‌شنوم که او را با چیزی می‌زند و با چند بد و بیراه به دنبالش می‌افتد: وایستا ببینم... مگر نمی‌دانی حکومت نظامیه... اصلا کی به تو اجازه داده بیایی اینجا...

دستم را به سختی از زیر جنازه کناری بیرون می‌آورم. شاید بتوانم برای علی دستی تکان بدهم. فشار انگشتر را در مشتم احساس می‌کنم. انگشتر... انگشتر... خودش است.

به سختی انگشتر را از کف دست خون‌آلودم برمی‌دارم. همه جای نگین سرخش خونی است. روی برآمدگی‌اش دستی می‌کشم. نامی که بر روی آن حک شده است نمایان می‌شود؛ یا مهدی...

نام مولایم را می‌بوسم و انگشتر را در دستانم می‌فشرم. دستم را به سمت لبه بار کامیون می‌رسانم. از کنار جنازه‌ای که بر سینه‌ام افتاده دستم را می‌کشم و بالا می‌برم. زیر لب زمزمه می‌کنم: بگیر علی جان... نگین قلبم مال تو... همه وجود من...

و بعد نفس نفس زنان بر می‌گردم و در آغوش پیکر شهیدی جا می‌گیرم.

دختر بچه‌ای که تا به حال صدایی از او نمی‌آمد بلند می‌گوید: آن چیه مامان؟

زن می‌گوید: چی؟ بذار ببینم مامان. انگشتره!

ناگهان علی می‌گوید: انگشتر؟ ببینم... این... این انگشتر پدر من است. بابا... بابا... این انگشتر بابای من است. بابا اینجاست. اینجا... بابا...

مأموری فریاد می زند: مگر نمی‌گویم این پسر را بگیرید... باز وایستادی من را نگاه می‌کنی؟

کاش صدایی داشتم تا فریاد می‌زدم: من اینجا هستم بابا...

دلم شور علی را می‌زند. نفس توی سینه‌ام توان بیرون آمدن ندارد. قلبم به تپش می‌افتد.

یکی از قزاق‌ها یک جنازه دیگر به جنازه‌ها اضافه می‌کند و به راننده می‌گوید: خب برو راه بیفت. بیشتر از این معطل نکن. زودتر برو.

علی انگار سراسیمه است. داد می‌زند: ولم کنید. شما نباید بروید. پدر من اینجاست.

قزاق با صدای زمخت‌تر از قبل دستور می‌دهد: گفتم که زودتر برو...

چند دقیقه‌ای نمی‌کشد که کامیون راه می‌افتد.

همه چیز تمام شده است. من... باید... بروم... برای همیشه... برای... همیشه....

علی فریاد می‌زند: ولم کنید. بابا بابا... صدای من را می‌شنوی؟

صدای علی خنجری بر قلبم می‌کشد. بغض توی گلویم می‌ترکد. اشک‌هایم جاری می‌شود. صدای علی را می‌شنوم که به دنبال کامیون می‌دود و از ته دل ناله می‌کند: بابا... صبر کن... من را هم با خودت ببر... من را تنها نگذار... بابا... بابا...

دلم آتش می‌گیرد. هق‌هق گریه‌ام بلند می‌شود. دلم می‌خواهد علی را برای آخرین بار در بغل بگیرم و ببوسم... ببویم...

علی بی‌تاب فریاد می‌زند: تو رو خدا وایستا... وایستا بابا... من بدون تو چی کار کنم؟... بابا... بابای خوبم... بابا...

انگار دارد جان از بدنم خارج می‌شود. می‌خواهم از ته گلو صدایم را به گوش آسمان برسانم. فریاد بزنم.. فریاد بزنم. ولی نگاه به آسمان دلم را قرص می‌کند و آرزوی چندین و چند ساله‌ام برای علی، مثل آب خنکی بر لبانم می‌نشیند: برو علی... برو عزیز پدر... این راه هنوز ادامه دارد. تو باید بمانی...