آیا ازون‌درمانی برای آرتروز و مشکلات کمری مفید است؟
ازون‌درمانی دکانی برای التیام درد
«ازون درمانی» روشی برای تزریق اوزون یا اکسیژن است. این روش برای انواع دردهای اسکلتی عضلانی و دردهای مفصلی بسیار مفید است که ازجمله آن می‌توان به مواردی مانند دردهای مزمن گردن و کمر، آسیب‌دیدگی عضلات شانه، تخریب و آرتروز مفاصل لگن و زانو، فرسایش مهره‌های کمر و شانه‌ها و درد آرنج، استفاده می‌شود.
این روز‌ها آن‌قدر دردهای آرتروز، سیاتیکی و اسکلتی عضلانی کمر، گردن و زانو به‌ویژه از ۴۰ سالگی به بعد زیاد شده است .یکی از روش‌هایی که در درمان آسیب‌های مفصلی، رباط ها و دیسک کمر کمتر شناخته شده استفاده از گاز ازن است. اثرات ازن‌تراپی در بیماری‌های مختلف از جمله آرتروز زانو، آسیب رباط‌ها و دیسک کمری مورد پژوهش قرار گرفته، اما مطالعات و شواهد علمی کافی برای برخی از آن‌ها وجود ندارد. بر اساس شواهد موجود، ازن‌درمانی روش مفیدی در برخی مبتلایان به آرتروز خفیف و متوسط زانوهاست.
دکتر سید‌احمد رئیس‌السادات، دبیر انجمن طب فیزیکی و توانبخشی ایران در این‌باره می‌گوید: ازون، گازی است بی‌رنگ و بدبو که از ترکیب سه اتم اکسیژن تشکیل شده است. این گاز در غلظت بالا، اثر اکسیدکنندگی داشته و برای گندزدایی استفاده می‌شود و درغلظت پایین به عنوان آنتی‌اکسیدان عمل می‌کند و در کاهش التهاب و بهبود جریان خون و تقویت سیستم ایمنی اثر دارد. گدر پزشکی از مخلوط بسیار رقیق ازن و اکسیژن استفاده می‌شود که این غلظت به شرط رعایت احتیاط و استاندارد‌های مصوب، خطری برای سیستم‌های مختلف بدن از جمله دستگاه تنفسی ندارد. فرضیه استفاده از این درمان بر این پایه استوار است که ازن با تکیه بر القای آبشار‌های سلولی و مولکولی خود، می‌تواند سبب کاهش التهاب و تحریک روند ترمیم بافت‌ها از طریق تنظیم متابولیسم، بهبود خون‌رسانی و کاهش رادیکال‌های آزاد شود. به‌علاوه از دیگر مکانیسم‌های اثر ازن درمانی می‌توان به کاهش احتمال عفونت و بهبود سیستم ایمنی در بیماران مختلف از جمله مبتلایان به زخم‌های مزمن اشاره کرد.
این متخصص در ادامه می‌گوید: از مهم‌ترین
کاربردهای فعلی ازن‌درمانی می‌توان به اختلالات مفصلی و پیرامون آن مانند آرتروز
زانو، دردهای عضلانی از جمله نقاط ماشه‌ای، بیماری آرنج تنیس بازان، التهاب رباط‌ها
و و کیست‌های گانگلیونی، خارپاشنه (التهاب فاسیای کف پا) و برخی مبتلایان به دردهای
ناشی از فتق دیسک‌های کمری و زخم‌های مزمن دیابتی و زخم بستر اشاره کرد.
براساس شواهد موجود ازن‌درمانی روش مفیدی در برخی مبتلایان به
آرتروز خفیف و متوسط زانوهاست. حداکثر اثر این
درمان در ماه اول بعد از تزریق به صورت کاهش درد و خشکی مفصل ظاهر می‌شود و معمولا
بعد از سه تا شش ماه تأثیرات آن به‌طور واضح کاهش می‌یابد.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید
بهشتی در ارتباط با ازن تراپی برای تخفیف دردهای
اسکلتی ـ عضلانی می‌گوید: بر اساس مطالعات انجام شده، به کارگیری همزمان ازن و
سایر روش‌های درمانی از جمله پیآرپی، استروئید و هیالورونیک اسید اغلب سبب افزایش
اثر آن‌ها یا سرعت شروع تأثیرات آن‌ها شده است که به این ترتیب می‌توان از ازن‌درمانی
در کنار سایر درمان‌ها برای بهبود سریع موارد حاد دردناک استفاده کرد.
این متخصص ادامه می‌دهد: از موارد منع و احتیاط استفاده از ازن می‌توان
به حساسیت به این ماده، بارداری، فاویسم، اختلالات خون‌ریزی‌دهنده، پرکاری شدید
تیروئید، کم‌خونی شدید و میاستنی شدید (یک بیماری خودایمنی مزمن عصبی عضلانی)، انفارکتوس
قلبی و یا سابقه‌ای از بیماری‌های شدید روحی‌روانی اشاره کرد.
از شایع‌ترین عوارض تزریق ازن برحسب محل
تزریق می‌توان به حساسیت به ازن، درد هنگام تزریق، تشدید موقتی درد، افزایش فشار
خون، سردرد و سرگیجه، احساس گزگز و مورمور، تعریق و درد شکم اشاره کرد که این
موارد، خودمحدود و غیرجدی هستند. البته به صورت خیلی نادر عوارض قلبی ریوی و
آمبولی هوا در تزریقات داخل دیسک نیز در روش ازن درمانی دیده شده است.
در بررسی‌های انجام‌شده و با استناد به
شواهد علمی موجود به نظر می‌رسد برای استفاده روتین از ازن‌درمانی و قرارگیری این
روش باید تحقیقات بیشتری انجام گیرد. آنچه به اثبات رسیده استفاده بجا و محدود این
گاز در مبتلایان به دردهای عضلات، استخوان، مفاصل و ستون فقرات به‌ویژه افرادی که
در آن‌ها درمان دارویی و فیزیکی نتیجه مطلوب نداشته است، می‌تواند مفید واقع شود. امکان بهره‌مندی از این درمان در موارد منع استفاده از کورتون و
پیآرپی از جمله دیابت کنترل‌نشده، اختلال انعقادی و مصرف دارو‌های ضد‌پلاکتی از
نقاط قوت ازن‌درمانی است. بی‌شک، انتخاب صحیح بیماران، دوز و فواصل و تعداد تزریق
مناسب ازن و نیز استفاده همزمان از سایر روش‌های توانبخشی از جمله اصلاح الگوی
زندگی و ورزش‌درمانی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در موفقیت درمان با این روش به
شمار می‌رود.
ازون‌تراپی مورد تأیید انجمن ارتوپدی نیست
در همین راستا محمد رازی رئیس انجمن جراحان ارتوپدی کشور در خصوص روش‌های درمانی به نام PRP و اوزون‌تراپی که توسط عده‌ای برای درمان بیماری‌های زانو استفاه می‌شود، توضیح داد: افرادی که از آسیب‌های زانو و بیماری‌های آن اطلاع ندارند صلاحیت لازم را برای دخالت در درمان عارضه‌های زانو نخواهند داشت.
وی افزود: در جامعه ما تنها کسانی که از بیماری‌های زانو اطلاع دارند متخصصان روماتولوژی، طب فیزیکی و پزشکان ورزشی هستند. همچنین در سطوح بالاتر متخصصان ارتوپدی و فوق‌تخصص‌های زانو از صلاحیت‌های لازم برای درمان این بیماری‌ها برخوردار هستند.
رازی تأکید کرد: متأسفانه می‌بینیم که درمان بیماری‌های زانو به نام‌های مختلف و به وسیله تزریق‌های گوناگون توسط افرادی انجام می‌شود که از الفبای بیماری و آسیب‌های زانو هیچ اطلاعی ندارند.
این متخصص ارتوپد ادامه داد: انجمن ارتوپد ایران هیچ‌گونه شواهد معتبری را برای درمان‌هایی به نام اوزون تراپی یا تزریق PRP نمی‌شناسد و این روش‌ها به هیچ عنوان مورد تأیید این انجمن نیست.
رئیس انجمن جراحان ارتوپدی کشور تصریح کرد: درمان بیماری‌های زانو فقط باید توسط افراد متخصص انجام شود اما متأسفانه امروزه در کشور ما به دلیل پایین بودن تعرفه‌های پزشکی عده‌ای که اطلاعی از درمان برخی از اعضای بدن ندارند، به خاطر منافع مالی اقدام به درمان‌هایی نظیر اوزون‌تراپی می‌کنند که جزو حیطه کاری آن‌ها نبوده و مجوزی برای انجام این کار ندارند.
وی در پایان گفت: متأسفانه مجلس بیمه‌ها و وزارت بهداشت نگاه دوگانه به ارائه خدمات سلامت دارند و وقتی قوانین مشخصی درباره فعالیت گروه‌های مختلف پزشکی تعریف نمی‌شود و قوانین طبق نظر دولت تعریف می‌شود باعث به وجود آمدن فساد و مداخلات درمانی خواهد شد.
هزینه‌های گزافی که برای ازون‌تراپی دریافت می‌شود
یاسر نژادی متخصص ارتوپدی و جراح مفاصل، درباره روش درمانی ازون‌تراپی توضیح داد: ازون در واقع یک یون آزاد است که کاربردهای مختلفی دارد و از جمله این کاربردها می‌توان به استریل کردن استخر یا هوا اشاره کرد.
وی گفت: ازون با رادیکال آزاد خود باعث از بین رفتن باکتری‌های موجود در هوای آب می‌شود.
عضو انجمن جراحان زانو تصریح کرد: برخی از افراد اقدام به تبلیغات درمان با عنوان ازون‌تراپی برای درمان درد مفاصل می‌کنند که این موضوع از لحاظ علمی تأیید نشده است.
نژادی خاطرنشان کرد: در ابتدای ابتلا به بیماری آرتروز فرد با علایم درد همراه می‌شود که در زمان پیشرفت این بیماری به تدریج غضروف مفاصل وی از بین می‌رود و زانو کارکرد طبیعی خود را از دست می‌دهد.
این جراح و متخصص ارتوپدی ادامه داد: برخی از افراد اقدام به تبلیغات ازون‌تراپی برای درمان بیماری آرتروز کرده‌اند که این یک روش درمانی نبوده و تنها باعث کاهش درد بیمار خواهد شد.
وی افزود: حذف شدن درد باعث می‌شود که بیمار از مفاصل خود بیشتر استفاده کند و در نهایت مفصل آسیب‌دیده تخریب شود.
نژادی در پایان گفت: برخی به دلیل سودجویی و منافع اقتصادی اقدام به انجام این روش می‌کنند و حتی مشاهده شده که در مفاصل کودکان نیز تزریق ازون انجام داد‌ه‌اند در حالی‌که این روش، هزینه گزافی را به خانواده‌ها تحمیل می‌کند.
هرچند استفاده از این‌گونه روش‌های درمانی توسط افراد غیرمتخصص موضوع تازه‌ای نیست اما نظارت بیشتر بر این‌گونه فعالیت‌ها توسط سازمان‌های ناظر و وزارت بهداشت و همچنین برخورد با متخلفان و افراد سودجو می‌تواند باعث توقف فعالیت این‌گونه افراد سوجو شود و با اطلاع‌رسانی کافی در زمینه روش‌های صحیح درمانی بیماری‌های زانو از گرایش بیماران به سمت این‌گونه روش‌ها پیشگیری به عمل خواهد آمد.