تقاص
صدیقه شاهسون
شب شهر را با همه شلوغی‌اش کم‌کم در خود می‌بلعید. مرد خسته و کوفته از میان خیابان‌های عریض و کوچه‌های تنگ گذشت و جلوی در رنگ و رو رفته خانه‌شان موتور را خاموش کرد. مرتضی کلید توی در چرخاند. پای شیر آب نشست و غبار از سر و صورت شست. سر که بلند کرد نیم‌رخ صورت گرد فرزانه همسرش را از پشت شیشه‌های کوچک پنجره دید. زن با نگرانی پرسید:«چی شد؟ پیداش کردی؟» مرد سرش را به علامت نه بالا برد و به سمت اتاق رفت. داخل شد و با بی‌حالی سلام کرد.
ـ سلام... مرتضی راس راسی پیداش نکردی؟
ـ گفتم که نه... برو شامو بیار که از گرسنگی دست و پام داره می‌لرزه.
مرد گوشه‌ای نشست و پشت به بالش داد. فرزانه سفره را میان ترنج فرش گشود و بشقاب کوکو سبزی را میان آن گذاشت.
ـ مرتضی عصری صاب‌خونه آبرو برامون نذاشت! هر چی از دهنش دراومد گفت و رفت. اگه این ماهم پولشو جور نکنی اثاثمونو می‌ریزه تو کوچه.
ـ این از صاب‌خونه اونم از اون صاب مرده! امروز از بس بیابونو گشتم دیگه نا ندارم!
ـ راسی مرتضی، فرهادم چند بار زنگ زد می‌خواست ببینه چیکار کردی. گفت احتمالا فردا مهندس میره گاوداری... گفت اگه فردام پیدا نشه دیگه نمی‌تونه مخفی‌کاری کنه. مثل این‌که مهندس شکی شده! حالا می‌خوای چیکار کنی؟
مرد لقمه‌ای را که گرفته بود کنار سفره رها کرد.
ـ معلومه دیگه بعد یه هفته شک می‌کنه... دوسه بار اومده بود گاوداری، هر بار یه جوری پیچوندیمش. دیگه نمیدونم کجاها رو بگردم. اگه فردام پیدا نشه مجبورم خودم بهش بگم.
زن با ناراحتی میان حرف او پرید.
ـ مرتضی نکنه آخر آه مش صفر ما رو گرفت...
ـ بسه دیگه فرزانه. ول کن این حرفای خاله زنکی رو. خودتم خوب می‌دونی مش صفر دیگه به درد این کار نمی‌خورد.
زن سرش را پایین انداخت و بقیه لقمه‌اش را به زحمت قورت داد.
روز از نیمه گذشته بود. مرد جوان از صبح با نشانی‌هایی که پسرک چوپان داده بود بیابان را می‌کاوید. از تپه خاکی بالا رفت و وسط شن‌های داغ ولو شد. زل زد به آسمان. میان برهوت افکارش سرگردان شد و به یکی دوسال پیش برگشت.
آن روزها که در به در دنبال کار می‌گشت و از ده و زمین‌های بی‌محصول کشاورزیشان دل کنده و به شهر پناه برده بود. می‌خواست برای تازه عروس خانه‌اش چیزی کم و کسر نگذارد. می‌خواست خانم خانه‌اش خانم باشد نه نوکر مزارع کم محصول پنبه حاج غلام. آن روز که فرهاد از دهانش در رفت و گفت «مهندس میگه مش صفر دیگه داره پیر میشه توانایی سرو کله زدن با گاوا رو نداره!» مثل قرقی حرف مهندس را به منقار افکارش کشید. به سرش زد که با هر جان کندنی است خودش را در دل مهندس جا کند و همان جا توی دامداری مشغول به کار شود. از آن به بعد گاه و بی‌گاه به بهانه دیدن فرهاد پا به آن‌جا باز می‌کرد و جلوی دید مهندس خودشیرینی‌هایش را به کام او می‌چشاند. بالأخره مهندس به این نتیجه رسید که مش صفر را جواب کند و با چندر غاز پول، دلش را به دست بیاورد. مرتضی با این که می‌دانست پیرمرد یک پسر علیل توی خانه دارد و با پول کار کردن در گاوداری خرج دوا درمانش را می‌دهد اما آن روز بی‌خیال مرد شد و با ذوق و شوق چسبید به کار. دو سالی می‌شد که توی دامداری مشغول شده بود و دیگر چم خم کار دستش آمده بود. مهندس از فرز بودنش تعریف می‌کرد؛ اما مرتضی هنوز هم نفهمیده بود با همه زرنگیش چطور آن روز گاو نر از لای در نیمه باز فلس‌کشی شده، از دستش در رفت و با آن هیکل گوشت‌آلود، به بیابان زد. انگار واقعا چوب بی‌صدای خدا بود که آن را هی و از جلوی دید او دور می‌کرد.
گرما مرد جوان را به کلافگی کشاند. سر جایش نشست. پیراهنش به تنش چسبیده بود. نفس عمیقی کشید. سر چرخاند. از دور خرابه‌ای ته دشت نگاهش را به خود دوخت. یک آن فکر کرد سرابی بیش نباشد. ایستاد و از بودن آن مطمئن شد. گام‌هایش را تند کرد و به سمت آن‌جا دوید.
دیگر چند قدمی تا خرابه فاصله نداشت. صدای وز وز مگس‌ها به وضوح شنیده شد. تصویر شبح مانند گاو جلوی چشمش راه رفت. زانوانش سست شد.
ـ یا ابوالفضل... نکنه این بوی لاشه مال اونه...
نزدیک‌تر که شد پا سست کرد و ایستاد. با دودلی از پشت دیوار خشتی گردن کج کرد. نگاهش بر لاشه متعفن گاو ماسید. لاشه به خاک چسبیده و مگس‌ها اطرافش را احاطه کرده بودند. استخوان‌های دنده گاو از شکمش بیرون زده بود و تکه‌های گوشت و پوستش اطراف خرابه پخش شده بود. انگار گرگ‌ها یکی دو شب پیش این‌جا مهمانی داشتند و فرصت نکرده بودند بقیه لاشه را بخورند. چند ثانیه بیشتر طول نکشید که بوی مردار مرد را به تهوع انداخت. برگشت و چند قدم آن سوتر روی زمین زانو زد. احساس کرد دل و روده‌اش دارد از حلقش بیرون می‌آید. پس از چند دقیقه به زحمت بلند شد و ناامیدانه راه برگشت را در پیش گرفت. یک دنیا اندوه بر قلبش آویزان شد. حالا باید جواب مهندس را چه می‌داد. نمی‌دانست چند وقت باید برایش مجانی کار می‌کرد تا جبران خسارت شود. شاید کارش را از دست می‌داد. شاید دیگر از پس اجاره‌خانه برنمی‌آمد و مجبور می‌شذ اسباب اثاثیه‌اش را بار کند و به ده برگردد. چشمان خیس اشک پیرمرد آن روز که از گاوداری می‌رفت و لای غرور مردانه‌اش پنهان شده بود بار دیگر جلوی مرتضی جان گرفت. یک آن از خودش خجالت کشید که چرا در این دو سال حتی یک بار هم به عاقبت کارش فکر نکرده بود. بی‌رمق کنار موتورش ایستاد و مثل آدمی که راه را گم کرده باشد با ترس به اطراف زل زد و به این فکر کرد که وقتی خبر به گوش پیرمرد برسد و بفهمد تقاص به قیامت نمانده خوشحال خواهد شد. حرم داغ آفتاب تصویر بیابان را برایش کج و مووج نشان داد.