روایتی از زندگی کارآفرین تأثیرگزار و روحانی؛ سید صادق سبزواری
چرخ دوار هنوز می‌چرخد
عاطفه میرافضل
نزدیک به 40 سال است که خط تولید چرخ‌خیاطی محصولی ایرانی در رگ‌های شهر صنعتی البرز می‌دود تا به معیشت صدها کارگر جان بخشد. یک محصول معروف که کیفیتش را مدیون ابتکار عمل و مقاومت روحانی کارآفرینی است که شرایط روزگار نتوانست او را از هدفش ناامید کند. محصولی که به همت حاج سیدصادق سبزواری به خط تولید در ایران رسیده است و با محصولات مشابه خارجی رقابت می‌کند و سر از آن ور آب‌ها هم درآورده است. حاج سیدصادق سبزواری به تازگی رخت از دنیا بر بسته ادامه این تولید به دستان نوه‌اش «سید محمد میرسجادی» رسیده است.
حاج
سید صادق سبزواری در سال ۱۳۰۵هجری شمسی در اهواز به دنیا
آمد، در‌‌‌‌‌‌‌خانواده‌ای که پدر نمایندگی فروش چرخهای خیاطی هسکوارنا را
در اختیار داشت. اقدام رضاشاه در برداشتن اجباری حجاب از سر زنان، باعث شد پدر در آخرین
سفرش از ایران به منظور زیارت عتبات، همسر و فرزندانش را نیز با خود ببرد. برای
همین سیدصادق در 9 سالگی زندگی جدیدی را در عراق شروع کرد و ضمن ادامه تحصیلات
دینی کنار پدر کار می‌کرد.
خود حاج سیدصادق در روایت زندگی‌اش می‌گوید: «وقتی پدرم به بیماری کلیه مبتلا و در
بیمارستان بستری بود مدت 18 روز در کنار او بودم و در این مدت تمامی تجربه و
خاطراتش را برایم روایت کرد که ارزش آن معادل رفتن به دانشگاه بود.» در سال 1326
بعد از جنگ دوم جهانی که کسب‌وکارها رونق گرفت پدرش مجددا نمایندگی هسکوارنا را در
عراق گرفت اما وقتی این شرکت نمایندگی دیگری به یک شرکت یهودی داد به نشانه اعتراض
با هسکوارنا قطع رابطه کرد. بعد از آن نماینده فروش محصولات شرکت «گریتزنر» آلمان
شد. در سال 1334 سیدصادق با اجازه پدرش دوباره به سوئد رفت تا مجددا نمایندگی
هسکوارنا را دریافت کند. او که مسلط به زبان انگلیسی بود و تمام مکاتبات و مذاکرات
تجاری را شخصا انجام می‌داد، مسلط به علم حسابداری دوبل نیز بود و همین توانمندی‌ها
که روز به روز نیز دامنه‌اش گسترش می‌یافت
به سیدصادق را برای تولید تشویق و تقویت می‌کرد. محصولات به فروش رسیده، کارگاه‌های
تعمیر چرخ‌خیاطی و خدمات تجاری این خانواده سبب شده بود تا این خانواده در کشور
عراق به شهرت فراوانی دست پیدا کنند، به نحوی که بارها دولت عراق به ایشان و
خانواده پیشنهاد اقامت دائمی داد اما حاج آقا سبزواری به خاطر احساسات عمیقی که به
میهن خود داشت دائم در حال و هوای بازگشت به وطن بود. با روی کارآمدن حزب بعث در
عراق شرایط برای زندگی ایرانیان در این کشور سخت شد و خانواده سبزواری مجبور شد به
وطن برگردد.
ساخت ایران
سیدصادق جوان در سالهای پس از بازگشت از عراق به ایران، مغازه چرخ‌خیاطی فروشی‌‌‌‌‌‌‌اش را راه‌اندازی کرد. او طی ده سال توانست میزان فروش چرخهای خیاطی را از ۲۴ دستگاه در سال به ۲۴ هزار دستگاه برساند. اما این نوع کاسبی با وجود درخشان بودنش، روحیه کنکاشگر سیدصادق را راضی نمی‌‌‌‌‌‌‌کرد. سیدصادق سبزواری یکی از فروشندگان اصلی چرخ‌خیاطی در بازار ایران بود و نمایندگی برندهای معتبر اروپایی و ژاپنی را در اختیار داشت اما فکر تولید باعث شد او زمینه راه‌اندازی کارخانه بزرگ تولید چرخ‌خیاطی در ایران را فراهم کند. تلاشهای او برای تولید کالایی که تکنولوژی خاصی هم نداشت از سال ۱۳۴۲ آغاز شد.
سیدصادق در سال 1343 به فکر تولید چرخ‌خیاطی هسکوارنا در ایران افتاد. بعد از مطالعاتی طرح اقتصادی آن تهیه و برای تأمین اعتبار تسلیم بانک توسعه صنعت و معدن شد. اما شرط ضمنی بانک برای موافقت با وام، شراکت او با اعضای دربار پهلوی بود. سیدصادق عطای تولید شراکتی با دربار را به لقایش بخشید و به فروش چرخ‌خیاطی ادامه داد.
حاج سیدصادق در زمینه فروش هم بسیار موفق بود تا آن‌جا که در سفر ولیعهد سوئد به ایران مورد تشویق هیأت مدیره هسکوارنا قرار گرفت. به غیر از محصولات هسکوارنا او نمایندگی محصولات الکتروموتور انگلستان، چرخهای صنعتی از فرانسه و محصولاتی مانند ماشین چمن‌زنی و اره موتوری در ایران بود.
تولد دوباره
انقلاب که شد دوباره بارقه تولید در وجودش جرقه زد. نوه‌اش علی سجادی در این‌باره می‌گوید: سال 1358 يعني زماني‌كه همه مردم سرمايه‌هاي خود را برداشته و به خارج از كشور مي‌رفتند پدربزرگ من به همراه دوستان خود تصميم به تأسيس اين كارخانه مي‌گيرند. خودشان هميشه در خاطرات خود مي‌گويند. براي دولت هم اين تعجب‌برانگيز بود. حتي آن زمان رئيس مجلس وقت در یک سخنراني گفت: در زماني‌كه مي بينيم همه سرمايه‌هايشان را به خارج از كشور منتقل مي‌كنند، هستند افراد مؤمن و ميهن‌دوستي كه مانده و براي راه‌اندازي كسب وكار، سرمايه‌گذاري مي‌كنند.
مرحوم سید صادق سبزه‌واری نیز در خاطرات خود گفته است: « از دوران كودكي و در كنار پدر كه واردكننده و توزيع‌كننده چرخ‌خياطي بود، بسياري چيزها درباره اين صنعت آموختم و از همان كودكي اين فكر را در سر مي‌پروراندم كه بتوانم سرانجام روزي يك كارخانه چرخ‌خياطي در ميهن خود راه‌اندازي كنم. وقتي كه پس از ساليان طولاني اين فكر را مطرح كردم، براي همكاران، مقامات ذي‌ربط اداري و حتي توليدكنندگان خارجي امري محال و نشدني تلقي مي‌شد، اما همزمان با انقلاب اسلامي ايران نخستين طليعه‌هاي تأسيس اين كارخانه درخشيد و سرانجام اين رويداد بزرگ در سال 1358 اتفاق افتاد و به سرعت با شكل‌گيري قانوني شركت و انتخاب محل كارخانه و خريد تكنولوژي و سفارش ماشين‌آلات بهره‌برداري از كارخانه آغاز گرديد. كار را در ابتدا با پانصد ميليون ريال سرمايه اوليه و 40 نفر مهندس، تكنسين و كارگر و كارمند آغاز كرديم.»
مؤسس کارخانه تولید چرخ‌خیاطی ایرانی برای تحقق بیشتر اهدافش، برای مذاکره با کارخانه «ژانومه» به ژاپن می‌رود اما مدیران آن کارخانه به طنز به او گفتند، شما بهتر است تخم‌مرغ تولید کنید و تولید چرخ‌خیاطی را به‌عهده ما بگذارید. چون شنیده بودند به‌خاطر شرایط اقتصادی آن روزگار و بروز جنگ تحمیلی مصرف‌کنندگان ایرانی مجبورند برای تهیه تخم‌مرغ در صف‌های طولانی بایستند.
به هر حال در سال
1362 هجری شمسی با کارخانه فاف قرارداد تولید در ایران را امضا کرد. اما موانع و
کارشکنی‌ها هم ادامه داشت. احتمالا مدیران انقلابی فکر می‌کردند تأسیس این
کارخانه، وارد کردن صنعتی مونتاژ است. اما او با همکاری برخی دوستانش در سال 1370
ماشین‌آلات جدید تولیدی را خریداری و نصب کردند. ماشین‌های جدیدتر هم سالهای بعد
به‌تدریج وارد شدند و جایگزین مدل‌های قدیمی شدند. کارخانه افتتاح شد و در بهمن
1370 نخستین چرخ‌خیاطی تولید شد. سه سال بعد از آغاز فعالیت تولید داخلی قطعات چرخ
خیاطی تا 80 درصد در داخل انجام می‌شد. برای گسترش صادرات نیز نمایندگی در عربستان
سعودی تأسیس شد و محصولات کارخانه به کشورهای مختلفی مانند انگلستان، آلمان و
کشورهای خاورمیانه صادر می‌شد.
حاج سبزواری در سال 1383 در 80 سالگی خود را بازنشسته کرد و مدیریت عامل کارخانه
را به پسرش برهان سبزواری سپرد. در این دوران کارخانه کاچیران صادرکننده نمونه،
واحد نمونه کشوری و برگزیده صنعتگران سبز شد. حاج سیدصادق سبزواری و در صنعت
مرغداری نیز وارد شد تا نیاز بقیه مصرف‌کنندگان ایرانی را تأمین کند.
او به‌شدت به تلاشهای مدیران و کارگران برای تولید داخلی حساس بود. او تعریف می‌کرد:
«وقتی مهندس نعمت‌زاده به همراه وزیر صنایع سوریه در نمایشگاه بین‌المللی لوازم
خانگی از غرفه کاچیران بازدید می‌کرد ضمن اشاره به غرفه ما به انگلیسی به وزیر
صنایع سوریه گفت این‌ها هم قطعات را وارد می‌کنند و این‌جا سرهم‌بندی می‌کنند. من
به عربی گفتم که تمامی این‌ها را در داخل می‌سازیم. بعد رو کردم به مهندس نعمت‌زاده
و گفتم چرا آبروی ما را می‌برید؟» اما وقتی چند روز بعد مهندس نعمت‌زاده با هیأت
همراه برای بازدید به کارخانه آمدند و قسمت‌های مختلف ریخته‌گری آلومینیوم تا
ماشین دیکاست ساخت بدنه چرخ‌خیاطی و قسمت‌های دیگر از جمله بخش تحقیق و توسعه را
دیدند تازه متوجه شدند می‌توان چرخ‌خیاطی تولید داخلی نیز داشت.
حاج سیدصادق سبزواری کارآفرینی جهان‌دیده بود و مسافرت‌های زیادی به کشورهای
اروپایی انجام داده بود و همین در ترقی‌خواهی‌اش در کار اقتصادی نقش مهمی بازی می‌کرد.
میراث او را در کارخانه کاچیران نخست فرزندش ادامه داد اما بعد از شهادت برهان در
سفر به عراق، نوه دختری حاج صادق یعنی سجاد این مسیر را ادامه می‌دهد.
چرخ تولید
هم‌اكنون اين كارخانه به‌طور متوسط بين 500 تا 600 نفر پرسنل در سطوح مختلف تخصصي، فني و اداري دارد. آشنایی خانواده سبزواری پس از تولید چرخ‌خیاطی ایران توانست آن را به بسیاری از کشورهای اروپایی از جمله آلمان و انگلستان صادر کند. توکل به خدا، اخلاق‌مداری و همت عالی بستری را فراهم کرد تا صدها کارگر ایرانی با خیال راحت سر بر بالین بگذارند و نان دسترنج خود را سر سفره بیاورند. روحش شاد.