مامان جون یا خانم توکلی؟!

نیلوفر حاج‌قاضی

قسمت اول

دوران نامزدی و عقدکردگی از شیرین‌ترین لحظه‌های زندگی است. در این دوران، دختر یک مهربانوی تمام عیار است که در کمال ادب حرف می‌زند، کدبانویی است که از هر انگشتش یک هنر می‌بارد و همه اموراتش در نهایت باسلیقگی، کم‌خرجی و آینده‌نگری است و از آن طرف پسر نهایت تلاششان را به کار می‌برد تا یک قهرمان تمام عیار و دست و دلباز باشد و در اوج قدرت، به همه چیز به دیده اغماض بنگرد، مردی رؤیایی باشد و بهترین‌ها را نثار طرف مقابل و خانواده‌اش کند. خلاصه در این دوران همه چیز طلایی است، زیباست و در شکوهمندترین حالت عاشقانه خود قرار دارد. اما انگار سقف مشترک بعد از ازدواج این اوج گرفتن‎ها را کم‌‌رنگ می‌کند. از مدل صدازدن مادر و پدر طرف مقابل بگیرید تا توقعات عجیب و غریب. البته این اتفاق در همه افراد یکسان نیست.

چند سال پیش طرح یک موضوع، همین بغل گوشمان و در همین تحریریه مجله باب موضوعی را گشود که در نهایت سادگی، مهم و تأثیرگذار بود. آن روز صحبت‎های بامزه دو همکار جوانمان، چالش جالبی را به وجود آورد. ناخودآگاه شنیدم که یکی از این دختران جوان به دیگری می‌گفت: اگر ازدواج کنم حتما مادر شوهرم را با نام فامیلی‌اش صدا می‌زنم. هم رسمی است و هم احترام برانگیز. لزومی نداره به ایشون بگم مامان چون ایشون مادر من نیست.
ناخودآگاه وارد صحبتشان شدم و گفتم: ایشون چی؟ مادرشوهر آینده‌ات هم می‌تواند شما را مثلا خانم توکلی صدا بزند؟
معلوم بود جوابش الکی است؛ خب بگوید! اشکالی نداره.

گفتم: این‌طوری شرایط ارتباطی مثل محیط کار می‌شود. تازه این روزها در محیط‏های کار هم اکثر همکاران نزدیک هم‎دیگه رو را با نام کوچک صدا می‌زنند.
یادم نیست آن همکار جوانمان قانع شد یانه، اما دلیل این همه جبهه گرفتن را، آن هم در شرایطی که هنوز طرف مجرد است، نفهمیدم. دوست دارم بدانم الان که خودش مادر شده و نوزاد پسری دارد هنوز مادر شوهرش را با نام خانوادگی صدا می‌زند؟ و این‌که اگر عروس آینده‌اش خیلی خشک و رسمی او را با نام‎خانوادگی‌اش صدا کند دلگیر نمی‌شود؟

تو را چه بنامم؟

طبیعی است که صدا زدن افرادی که تازه به ما رسیده‌اند و قرار است تا آخر عمر کنارشان باشیم موضوع مهمی است و ممکن است فکر جوانان تازه عقد کرده یا نامزد شده را به خود مشغول کند. خیلی.ها، که البته در آقایان بیشتر است، سختشان است که مادر و پدر همسرانشان را با عناوینی چون مامان و بابا صدا بزنند. این خودش یک طرف قضیه است و صدا زدن خود همسرجان هم طرف دیگر. صدا زدن همسر با عناوینی مثل عیال، خانم خونه، زنم در برخی اوقات) همان‌قدر بد است که لوس بازی‌هایی مثل عسل خانوم، ملکه، عشقم، ژلوفن من، دلربا، فنچم، عمرم، جوجو و... که بیشتر شایسته حریم خصوصی زن و شوهر است. البته این موضوع سلیقه‌ای است اما در کل می‌شود با صدازدن نام همسر و چاشنی کردن یک خانم کنارش بار عاطفی ارتباط را بیشتر کرد.

این موضوع در مورد برعکس هم صدق می‌کند. با توجه به این‌که آقایان به‌خصوص جلوی دیگران ترجیح می‌دهند از نام‌های کامل، ضمیمه کردن آقا کنارش یا حتی نام خانوادگی استفاده شود.

مامان‌جون یا حاج‌خانوم؟

صدازدن مادر و پدر همسر موضوعی خاص است که تأثیر خوبی در شکل‌گیری روابط زوجین با پدران و مادران دارد و این در مورد خانم‌ها مصداق بیشتری دارد. البته خیلی خانم‌ها در برابر بابا و مامان یا پدر و مادر صدا زدن مادرشوهر و پدر شوهر مقاومت می‌کنند و معتقدند به‌هیچ‌وجه نمی‌توانند آنان را برابر با پدر و مادر خود قرار دهند. باید گفت قرار هم نیست مادرشوهر یا پدرشوهر هم وزن پدر و مادرمان شوند. تنها قرار است با گفتن این القاب از همین ابتدا به آن‌ها بگوییم دوستشان داریم و برایمان قابل احترامند.

در همین رابطه، محققین دینی سایت «تبارک» این‌گونه پاسخ می‌دهند:

«نکته‌اش این است که واژگانی مثل بابا و مامان برای پدرشوهر و مادرشوهر یا پدرزن ومادرزن،برخلاف فامیلی طرف یا گفتن مثلا علی آقا، بار عاطفی دارد. قرآن هم این درس را به ما داده است. وقتی حضرت موسی از میقات برگشتند، دیدند که قومشان، گوساله‌پرست شده‌اند و موهای هارون را می‌کشیدند، نام برادرش را این‌گونه به کار برد. گفت : فرزند مادر! این نوع صدا زدن معلوم است که بار عاطفی زیادی دارد .
حضرت ابراهیم که می‌خواست، اشتباه عمویش را بگوید و ایشان را از بت‌پرستی به خدا‌پرستی بکشانند، گفت: ابت، بابا جان! در حالی‌که نام عمویش آذر بود. این‌که ما اصرار داریم، این است که بار عاطفی دارد. دایی خودش بار عاطفی دارد و واژه جان را به آن اضافه کنید. پدر صدا بزنید تا محبت بین اعضای خانواده بیشتر شود و محبت بین آقا و خانم هم، بیشتر شود. این خیلی مؤثر است. گاهی خانم گله می‌کند که شوهر من پدر و مادرمن را، پدر ومادر صدا نمی‌کند و من رنج می‌برم. این کار دو تا فایده دارد اولا باعث خشنودی دو طرف می‌شود و خوشایند است و دوم این‌که احساس پدر فرزندی، مادرفرزندی را ایجاد می‌کند. حالا ممکن است کسانی نپسندند آن بحث دیگری دارد. ممکن است علتی دارد اگر ازدواجی صورت گرفته و مسأله حاشیه‌ای وجود نداشته باشد گمان نمی‌کنم کسی دوست نداشته باشد که آن‌ها را با لفظ مامان و بابا خطاب کنند . ممکن است یک موقع ازدواج اجباری بوده که مادرشوهر دوست ندارد عروس او را مادر صدا کند. پس پدر ومادر را راضی کنید. چون ممکن است چنین مشکلی در زندگی پیش بیاید. هنوز اصل عروس خانم را به رسمیت نشناخته‌اند و حالا عروس خانم می‌خواهد مامان بگوید که دخترش تلقی بشود یا بالعکس پدری داماد را به رسمیت نشناخته. البته داریم کسانی که دو تا بچه دارند و مادرشوهر هنوز عروس را به رسمیت نمی‌شناسد. فعلا سعی کنید در ایجاد فضای مسالمت، خودتان را در دلشان جای بدهید بعد مدتی که گذشت می‌توانید این الفاظ را به کار ببرید. در مورد پدر و مادر همسر می‌توانید از خود همسرتان بپرسید که به چه اسمی صدا کنند چون آن‌ها پدر ومادرشان را بهتر می‌شناسند.»

در مورد صدا زدن زوج‌های جوان برای محبت بیشتر نیز آمده است:

«در این زمینه حضرت رسول‌صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم فرمودند: ابراز محبت به دیگر به سه صورت خالص می‌شود مورد سوم این است که او را همان‌جوری صدا کنند که دوست دارد: و یدعوه باحب اسماءالیه...
فرموده‌اند‌: از طرف مقابل بپرسد دوست داری شما را چه جوری صدا بزنم. حتی در مورد دو همکار. در مورد خانم و آقایان هم صادق است ممکن است همسر دوست داشته باشند شما با لفظ شما، او را صدا کنید یا عزیز صدا کنید. البته توجه داشته باشید آقایان دوست دارند نوع عاطفی و صدازدنشان بین خودشان و بین فامیل فرق داشته باشد.‌ این راهم توجه کنید. وقتی شما خودتان هستید ممکن است کلمات جالبی به کار ببرید مثل امیدم، نازنینم. ولی در جمع خانواده و دوستان رسمی‌تر باشید. خانم هم همین‌جور جلوی غریبه‌ها آقا را با اسم فامیل صدا بزنند و دوست دارند جایگاهشان در مقابل اجتماع حفظ شود‌. اشکالی ندارد. من توصیه‌ام این است که خانم و آقا اگر به اسم کوچک صدا می‌کنید بهتر است یک پسوند جان یا آقا اضافه کنید. خیلی بهتر است. البته بعضی‌ها می‌گویند وقتی همان علی را می‌گوییم با تمام جان و عشق می‌گویم. چون خیلی با هم مهربان هستیم این‌جوری همدیگر را صدا می‌کنیم. درمورد استفاده از « تو» یا «شما» ، بیشتر آقایان تو را نمی‌پسندند. شأن زن و مرد بالاتر از این است که ما این‌جوری خطاب کنیم. البته که بعضی‌ها سختشان است که شما بگویند. یعنی اگر مثلا من به همسرم گفتم شما، یعنی ما با هم مهربان نیستیم. کی این راگفته است. امام عاشق همسرش بود و به همسرش شما می‌گفت. حضرت علی‌علیه‌السلام و فاطمه که محبوب هم بودند وعاشق به معنای واقعی بودند؛ «و کنا کزوجه حمامه فی ایکه»، «ما مثل دو تا کبوتر توی آشیانه بودیم.»
ببینید چطور با هم برخورد می‌کردند. حضرت می‌گفتند: «بن ابی طالب» یا شهرت «ابوطالب» را به کار می بردند یا «اباحسن» خطاب می‌کردند نه علی.
حضرت علی‌علیه‌السلام هم می‌گفتند: «بنت رسول اله»، « ام الحسن» یا «حبیبی زهرا»... این‌ها تعبیرهایی بوده که به کار می‌بردند .
زوج‌های جوان می‌گویند اگر ما خودمان دو تا هستیم اگر محترمانه صحبت کنیم سخت است. بله ، تا خودشان هستند مشکلی نیست ولی خداوند که به آن‌ها فرزندی بدهد، دوست دارند فرزندتان آن‌ها را شما خطاب کنند. شما همدیگر را تو خطاب می‌کنید و به بچه می‌گویید، به بابا بگو «شما»، این یک بام و دو هوا می‌شود. روش تربیت ما الگویی است. هر جور که ما مشی می‌کنیم بچه همان‌طور تربیت می‌شود.

نکته دیگر این‌که، زن و مرد در زندگی تنش‌هایی دارند، اختلاف دارند، اختلاف سلیقه دارند، البته باید باشد و گرنه زندگی یکنواخت می‌شود. یک فایده دیگر که ما محترمانه با همسرمان صحبت کنیم مثلا با ضمیر جمع این است: آن‌جایی که به اوج عصبانیت برسید با ضمیرمفرد خطاب می‌کنید. من مواردی دیدم وقتی عصبانی می.شوند تو خطاب می‌کنند ولی کسانی که تو می‌گویند موقع عصبانیت باید یک جورهایی بی‌ادبی خطاب کنند و این زشت است.»