سینگر؛ عشق تئاتر و هزاران نانخور

عاطفه میرافضل

قسمت دوم

در قسمت اول از چگونگی آفرینش چرخ خیاطی به شکل ابتدایی توسط مردی فرانسوی به نام «تیمونیه» گفتیم و این‌که چطور این مرد فرانسوی با وجود تمام هم و غم و ابتکاراتش پیشرفتی نکرد و در فقر و نداری با دنیا خداحافظی کرد. اما در عوض یک آمریکایی آلمانی الاصل به نام سینگر توی نخ ماشین ابتدایی تیمونه رفت و با سماجت راه او را ادامه داد.

«سينگر» در کنار زندگی و رفتارهای عجیب و غیر اخلاقیش، روحیه‌ای سراسر ابتکاری داشت. مثلا يك دستگاه منگنه اختراع كرده بود كه آن را به دو هزار دلار فروخت. اما عشق به همان تئاتر و شكسپير بلای زندگی‌اش شد و گرو تئاتری که با این دوهزار دلار دو هزار دلار تأسيس كرده بود، ورشكست شد و «سينگر» مجبور شد دوباره به دنياي اختراعات بازگردد.
سال 1851 سينگر براي تكميل اختراع جديدي در كارگاه يك مكانيسين به نام «پليس» كار مي‌كرد. يك روز صاحب كارگاه، يك چرخ خياطي را كه تازه خريده بود به سينگر نشان داد. اين چرخ خياطي اختراع جديدي بود اما بسيار بدكار مي‌كرد. سينگر با نگاه به چرخ خياطي گفت: اين‌كه خيلي ساده است. اين چرخ به راحتي قابل توسعه و اصلاح است.
صاحب كارگاه هم با لحن ترديدآميزي گفت:خوب، اگر راست مي‌گویي، امتحان كن!

سينگر با آن سماجت و پشتكار هميشگي‌اش، كار دوباره سازي چرخ خياطي را آغاز كرد. خودش در اين‌باره حكايت مي‌كند:
«يازده روز بود كه با چرخ خياطي كلنجار مي‌رفتم. ساعت 9 شب يازدهمين روز، قطعات تازه‌اي را كه براي چرخ ساخته بودم، به همديگر وصل كرديم و به نخستين آزمايش دوخت و دوز پرداختيم. نتيجه وحشتناك بود. چرخ خياطي من اصلا كار نمي‌كرد. همكاران من كه خيال مي‌كردند در كار خود كاملا شكست خورده ايم، يكايك مرا ترك گفتند. حق هم داشتند چرا كه يازده روز تمام بدون وقفه كار كرده بودند و ده‌ها قطعه جديد ساخته بودند و خسته شده بودند. تنها يكي از دوستانم به نام «زيبر» با من مانده بود و چراغ به دست گرفته بود كه بتوانم چرخ خياطي را اصلاح كنم اما هر كاري مي‌كردم نمي‌توانستم كوك‌ها و گره‌هاي درست و حسابي به دست آورم. نيمه شب بود كه خرد و خسته و ناامید به هتل برگشتيم. ناگهان دوستم «زيبر» گفت: هچ متوجه شدي كه فقط كوك‌هاي بالاي پارچه خراب از آب در مي‌آيند؟ به فكرم رسيد كه فراموش كرده بودم نخ سوزن چرخ خياطي را تنظيم كنم! همان نيمه شب دوباره به كارگاه برگشتيم و نخ سوزن را تنظيم كرديم و چرخ خياطي به كار افتاد!

هشتاد هزار نان‌خور
اما پيش از آقاي «سينگر» مخترع ديگري به نام «الياس ـ هاو» نيز در سال 1846 يك چرخ خياطي ساخته بود كه مثل چرخ خياطي سينگر، ماكوي خودكار داشت. او اختراع خودش را به ثبت هم رسانده بود و حالا دو هزار دلار از سينگر غرامت مي‌خواست تا از حق‌الاختراع خودش صرف نظر كند. سينگر خشمگين شد و به دادگاه رفت. اما مطابق رأي دادگاه مي‌بايست سينگر سيزده درصد به آقاي «هاو» مي‌پرداخت البته آقاي هاو در عرض سيزده سال بعد، سيزده ميليون دلار از بابت شراكت در اختراع چرخ خياطي با سينگر به دست آورد!
اما رقبا و حريفان، يكي و دوتا نبودند. هفت هزار نفر دیگر نیز گواهی اختراع چرخ خیاطی‌های مختلف را گرفته بودند و همه آن‌ها سهم خودشان را می‌خواستند! سینگر به ناچار به وکيل مدافعی بنام «کلارک» شریک شد تا او بتواند مدعیان را سرجای خودشان بنشاند. اما خود او به راه افتاد و سراسر آمریکا را وجب به وجب گشت تا مردم، به خصوص خانم‌ها را به خرید چرخ خیاطی سینگر تشویق کند. در این راه، او البته از سماجت و اراده افسانه‌اي خويش و نيز از استعداد هنرپيشگي‌اش استفاده مي‌كرد. اما باز هم گاهي بعضي‌ها اين فروشنده سمج و پررو را از در خانه بيرون مي‌كردند. ولي آقاي «سينگر» از رو نمی‌رفت. همان‌ جا كنار در، روي پياده‌رو مي‌نشست و با چرخ خياطي اختراعي خودش پارچه مي‌دوخت. آواز مي‌خواند و جوك تعريف مي‌كرد. «سینگر» سمج تا چند خريدار پيدا نمي‌كرد، به خانه‌اش نمي‌رفت.

سينگر، همین سماجت و پشتکار را به همکاران خودش نیز القاء می‌کرد. وقتي از راه فروش چرخ خیاطی ثروت هنگفتی به دست آورد و شرکت تجارتی عظیمی را بنيان گذاشت، نمایندگان خودش را به پنج قاره جهان فرستاد.
حتی بیست سال پیش، دم و دستگاه عظیم سينگر، هشتاد هزار کارمند داشت که چهل هزار نفر از آنان، فروشندگان و نمایندگان سیار بودند که مدام دور دنیا می‌گشتند و چرخ خیاطی سینگر، را تبلیغ می‌کردند. هيچ مرزی نبود که بر روی سينگر بسته بماند.
درحالی‌که ورود هر نوع کالای خارجی به ژاپن ممنوع بود، سینگر یکی از چرخ‌های خیاطی خودش را در جهیزيه ملکه ژاپن جا کرده بود!
افراد قبيله نیام ـ نيام نیجریه هم ایراد می‌گرفتند که؛این چرخ خیاطی خیلی بی‌سر و صداست. خبر به گوش سينگر رسید و او یک چرخ خياطی مخصوص این قبایل ساخت که در ایجاد سر و صدا با طبل‌های تام ـ تام قاره افريقا رقابت می‌کرد. حتی گمنام‌ترن قبایل جنگل‌های آفريقا یا اسکیموهای قطبی نیز بالأخره چرخ خياطی سينگر را پذيرفتند.
در ميان قبايلي هم كه هنوز لباس ندارند. چرخ خياطي سينگر به عنوان يك اثر هنري در چادر رئيس قبيله جاي گرفته است. در آفريقاي جنوبي ورود نخستین چرخ خياطي سينگر به یک حادثه ملی بدل شد و به دستور ملكه، جارچی‌ها ورود آن را در سراسر کشور جار زدند.
در «جاوه» نمایندگان فروش چرخ خياطي سينگر برای این‌که آداب و رسوم محلی را مراعات کرده باشند. قبل از فروش هر چرخ يك بز نر را قربانی می‌کردندا نمایندگان سینگر در چهار گوشه جهان با مهارت تمام خودشان را با شرایط محلی وفق می‌دانند. آن‌ها وقتی وارد ترکیه شدند كه این کشور سال‌های انقلاب را مي‌گذراند و مردم همه جا فرياد می‌کشیدند: «حريت! حريت!» (آزادي! آزادي!) ـ پس چرخ خیاطی سینگر در تركيه بلافاصله نام حریت را بر خود گرفت.

یک اتومبیل برای دو دوجین فرزند!
شراکت با مردی مثل «سینگر» البته آن هم آسان نبود. بهمین جهت یک روز شریکش آقاي «کلارک»، پیشنهاد کرد که مؤسسه عظیم سینگر را به یک شرکت عام با سهام بی‌نام تبدیل سازند.
سینگر بلافاصله گفت: موافقم به شرطی که مدیر عامل تو نباشی!و تو هم نباید نباشی!
یکی از کارمندان شرکت بنام «هوپر» که این گفتگو را می‌شنید پیشنهاد کرد که: «شیر يا خط بیندازید!» فریاد رعدآساي سينگر طنین انداخت که: «آقا! فضولي موقوف!» فردای آن روز «سینگر» همان کارمند فضول را احضار کرد. کارمند لرزان لرزان به سوی اتاق آقای سينگر روانه شد و مطئن بود که اخراج خواهد شد. به محض ورود سینگر از او پرسید:
ـ تو ازدواج کرده ای؟
ـ نه قربان!
ـ پس هر چه زودتر دختری پیدا کن و با او ازدواج کن مدير عامل شرکت «سینگر» باید مردي متأهل باشد.
به این ترتیب «هوپر» همان کارمند دون پایه مدیر عامل شرکت عظيم سينگر شد. اما وقتي سينگر جهان را ترک کرد، مقامی را که درواقع از آسمان بر سرش افتاده بود به شريك آقاي سينگر يعني آقاي كلارك تحويل داد.
«سینگر»، همان بچه ژنده‌پوش فقير، وقتي كه امپراطوري عظیم خود را تشکیل داد و و به ثروت و قدرتي افسانه‌اي دست يافت، سعی کرد از ثروت خودش استفاده کند به سفرهاي دور و دراز پرداخت و خانه‌های اشرافی در نیویورک و شهرهای دیگر خرید. البته مادرهاي دو دوجین بچه‌هاي خودش را هم فراموش نکرد و برای هر یک از آن‌ها خانه‌های گران‌قیمتی خرید. سینگر دوست داشت که با همه اعضای خانواده خودش به گردش و مجالس مهمانی و مسافرت برود و چون خانواده او با آن ۲۴ بچه توي یک اتومبیل معمولی جا نمي‌گرفت. دستور داد برایش اتومبیلی ساختند که برای سی نفر صندلی داشت. و چون آن وقت‌ها هنوز از رادیو خبری نبود دستور داد توی همان اتومبیل جای مخصوصی هم برای یک ارکستر کوچک ساختند تا هر وقت هوس کرد آهنگ‌های دلخواهش را برای او بنوازند!
سینگر وقتی به ثروت و شهرت و به قدرت رسید برخلاف بسیاری از بد آمریکایی‌ها که تا آخرین روز زندگی دست از فعالیت و دنبال پول دویدن در برنمي‌دارند، سعی کرد از آن‌چه داشت استفاده کند و از زندگی لذت ببرد. وقتی جنگ سال ۱۸۷۰ درگرفت، به انگلستان رفت و در آن‌جا قصری به سبک رومی و یونانی برای خود ساخت که سراسر مرمر بود. حالا دیگر همه موهای ریش و سرش سفیدبرفی شده بود اما هنوز هم در قصر خودش مثل یک دیکتاتور، حکومت می‌کرد و خودش به جزئی‌ترین کارها هم می‌رسید. حتی معاشران و دوستان فرزندانش را هم خودش انتخاب می‌کرد و چندین مؤسسه خیریه و بنیاد هنری تأسیس کرده بود که همه را خودش اداره می‌کرد. مردی که عمری به دنبال پول دویده بود به فرزندان و اطرافیانش توصیه میکرد که اسیر و بنده پول نباشد، و خودش نیز مخصوصا در کمک رساندن به هنرمندان و دانشمندان و مخترعان، مردی دست و دل باز بود. این شیوه مثل یک سنت به جانشینان سینگر نیز به ارث رسیده و موسسه سینگر هنوز هم در سراسر جهان در کارهای خیریه و ياری رساندن به مخترعان و هنرمندان و شرکت در تحقیقات علمی سهمی دارد. مثلا همین مؤسسه در فرانسه به انستيتوی اقیانوس شناسی کمک مادی کرد تا بتواند کشتي علمی و مطالعاتی «وينارتي ـ سينگر» را برای تحقیق در اسرار اقیانوس‌ها بسازد و به آب اندازد.
«ایزاک ـ مريت ـ سینگر» در سال ۱۸۷3 جهان را وداع گفت. دو هزار نفر تابوت او را تا آخرین منزلگه زندگی همراهی کردند. هزاران مغازه تعطیل کردند و پرچم‌ها به حالت عزا در آمدند. سرانجام روزی فرا رسیده بود که مردی که با چرخ خياطي «سینگر»، میلیون‌ها نفر را لباس پوشانده بود، لخت و برهنه در آغوش سرد خاک جای گیرد.