
معصومه تاوان
آقا معلم کز کرده بود توی اتاق. تن و بدنش کوفته شده بود و درد میکرد. یکی دو جا از صورت و دست و پایش هم زخم برداشته بود و میسوخت. بیرون هوا صاف و یک دست بود. دلش میخواست بزند بیرون اما از بعد از شلوغبازی دیروز و و آن همهمهها و داد و قالی که پسر فضه خانم به خاطر زخم برداشتن مادرش راه انداخته بود دیگر دل و دماغی نداشت. به بچهها گفته بود که از خیر درس دادن به بزرگترها گذشته و بهتر است آنها هم بروند سراغ کار و زندگی خودشان. بچهها نک و نال راه انداخته بودند و یکی دو نفرشان هم زده بودند زیر گریه:
ـ آقا یعنی دیگه نمیخواین بابابزرگ ما را باسواد کنین؟
ـ آقا ما آنقدر زحمت کشیدیم؟
ـ آقا جان مادرتان، آقا حالا ما همش توی خانهمان دعوا داریم... آقا مادرمان و مادربزرگمان همش سر به سر هم میگذارند و اوقات بابایمان را تلخ میکنند.
ـ راست میگه آقا، مادر ما هم از وقتی که مادربزرگمان میاد مدرسه یک آب خوش از گلوش پایین رفته همش دعاگوی شماست آقا.
ـ آقا بابابزرگ ما هم هست. آقا از وقتی مدرسه میاد دیگه کمتر حرف میزنه آقا همه انرژیش را اینجا خالی میکنه.
صدای خنده بچهها بلند و دوباره کلاس پر از صدا شد.
ـ ساکت... ساکت... بچهها شلوغ نکنید... من به اندازه کافی سر و صدای بزرگترهای شما رو تحمل میکنم.
ـ آقا ما یک چیزی بگیم؟ آقا حالا نمیشه شما فقط مهری خانم را راه ندید توی کلاس؟ آقا اون همه این کارا را کرده آقا.
ـ چی؟... چرا... چرا...
ـ خب همهاش تقصیر مادربزرگ تو بود دیگر، آخر مدرسه جای مرغ و خروسه؟
ـ پ نه پ جای خر بابابزرگ تویه.
ـ آقا... آقا... آقا...
آقا همه اینها را به خاطر میآورد و پوزخند میزد. ته دلش راضی به تعطیلی آموزش پیرترها نبود اما کاری از دستش برنمیآمد. پس رفت تشک و رختخواب را از پشت پرده برداشت و پهن کرد و خزید زیرش تمام تنش درد میکرد هنوز چشمهایش گرم نشده بود که...
ـ آقا معلم جان؟...
ـ چی میخوای آخه عیسیخان؟ آقا معلم بیچاره اینجا هم از دست شما آسایش نداره؟
ـ برو کنار حبیب آقا. آقا جان یک دقه بیا بیرون کارت داریم.
ـ کجاست؟ نیست انگار، نکنه جمع کرده رفته شهر؟
ـ چی میگی بابا برات محمد جان همین امروز با بچهها کلاس داشت.
حبیب آقا جلوی عیسیخان را گرفته بود و اجازه نمیداد که داخل شود.
ـ من میدانم آخرش هم با سوات نمیشم نمره خونه دخترم رو بگیرم، یک دل سیر باهاش درددل کنم. حالا چه کنم؟
در این لحظه خاله مهری که عقبتر از همه ایستاده بود قابلمهای را که دستش بود گذاشت کنار پایش و پهن شد روی زمین و شروع کرد به ناله و گریه زاری.
ـ دیدی چه خاکی به سرم شد؟ آقا معلم جان خب چه باید میکردم؟ منم و همین چهارتا دانه مرغ و خروس. اگر حواسم بهشان نباشه که باید یکی یکی تلف بشن. قربان سرت بیا و بزرگی کن و از تقصیر من بگذر. به خدا دیگه اصلا اسم مرغ و خروسا رم نمیارم...
صدای گریه و زاریاش آنقدر بلند بود و ناراحتکننده که دل باقی همراهان را به درد آورد.
ـ خیل خب باشه مهری جان اینطور بیقراری نکن. آقا معلم مهربانه حالا میبخشه انشاالله.
ـ تو چه میدانی محترم جان! دیشب تا به حال از غم و غصه مریض شدم. بس جوش زدم قلبم درد گرفته. بچهها خروسم را بردن انداختن توی تنور، بیآب و دانه. تلف نشه بیچاره خوبه.
مهری خانم هنوز داشت حرف میزد که آقا معلم آمد بیرون. از قیافهاش معلوم بود هنوز دلخور است. مهری خانم تا چشمش به آقا معلم افتاد زود قابلمهاش را برداشت و دوید سمت آقا معلم.
ـ بیا قربان سرت بشم برای شما پختم گوشت بشه بچسبه به تنت.
ـ دست شما درد نکنه خاله مهری.
ابراهیم خان از ته صف داد زد:
ـ به ما هم میرسه خاله مهری؟ ما هم دیروز توی اون ماجرا چنتا جامان زخم و زیری شده ها بیا بهت نشان بدم.
و پاچههای شلوارش را بالا داد که جای زخمها را نشان بدهد که رمضانعلی گفت:
ـ خوبه بابا ابراهیمخان میدانیم خودمان. دیگه حالمان با اون استخونات بهم نزن. بکش پایین بابا.
ـ حالا آقا معلم بعد از ظهر کلاس داریم؟
آقا معلم در قابلمه غذا را برداشت عطر برنج و مرغ توی دماغش زد خنده روی لبهایش نشست.
***
همه جمع بودند آقای مقدم نشسته بود پشت میز و توی دفترش چیزی مینوشت شاگردها مرتب و منظم و دست به سینه نشسته بودند. آقا سرش را بلند کرد و از این همه سکوت متعجب بود.
بلقیس خانم گفت:
ـ آقا شروع نمیکنیم؟
آقا مقدم از پشت میزش بلند شد و کنار تخته سیاه ایستاد.
ـ بله بهتره بریم سر اصل مطلب.
محترم خاله یکباره زد زیر خنده:
ـ مگه آمدین خواستگاری که برین سر اصل مطلب؟
همه زند زیر خنده و شوخی و هر کس چیزی گفت.
ـ ای بابا... ای بابا...
صدای آقا حبیب همه را ساکت کرد.
ـ اینا را فقط باید فلک کرد تا زبان به دهان بگیرن وگرنه انگار نه انگار. من که میگم آقا معلم شما باید یک مبصر انتخاب کنین.
ـ رمضانعلی از اول کلاس گفت:
ـ مصبر یعنی چه؟
ـ میشه نگهبان.
ـ همان آژان خودمانه اسمش را کردن مبصر.
ـ یعنی قراره ما را دست بند بزنن ابراهیم خان؟
ـ حتما دیگه آخر عمری.
ـ به حق چیزای ندیده... خیر سرمان آمده بودیم درس یاد بگیریم حالا آژان و آژانکشی راه انداختن؟
مهری خاله یک مرتبه از گوشه کلاس بلند شد و رو به آقا معلم گفت:
ـ خوبه والله. نه حرف بزنیم نه خوراکی بخوریم نه بافتنی کنیم. خوب همونجا مینشستیم توی خانمان دیگه. والله به خدا. آدم باید خودش عاقل باشه.
ـ ساکت یک لحظه الان توضیح میدم.
صدا به صدا نمیرسید.
ـ یک لحظه خواهش میکنم... مبصر یعنی کسی که در نبود من کلاس رو نظم میده و آروم میکنه همین.
ـ پس یک جورهایی یعنی رئیس دیگه بعد شما؟
ـ یک جورهایی بله عیسیخان.
ـ من مخالفم.
همه سرها چرخید سمت براتمحمد.
ـ با چی؟
ـ با مبصر شدن عیسیخان. من میدانم بعدا هی مخواد طلبهاش را از ما به رخمان بکشه و ما را بترسانه.
ـ بله منم با مصبر شدن رمضانعلی مخالفم. من حال و حوصله چپو راست دست و رو شستن ندارم. واسواسیه آقا.
رمضانعلی چرخید سمت صفرعلی و نگاهش کرد بعد رو به براتمحمد گفت:
ـ بهش بگو از خداشم باشه که مفرستمش بره دست و روش را بشوره یک کیلو چرک توی هر دستش جمع شده. خب بگو دیگه، چرا من بر بر نگاه میکنی؟
ـ خب خودش شنید دیگه چی بگم. صفرعلی همینایی که این گفت.
ـ ها همو خودش شب و روز دستاش را زیر شیر میشوره که شده شبیه موکت...
ابراهیمخان از جایش بلند شد و رو به آقا معلم گفت:
ـ میگم حالا این مصبر شدن چیزی هم توش هست؟ منظورم خوراکی... آخه نوه ما میگه هرکی همه کاره بشه توی کلاس نانش توی روغنه.
بلقیس خانم صدایش را انداخت توی سرش.
ـ اگر من مصبر بشم آقا معلم جان اجازه نمیدم نق اینا در بیاد. من میدانم چطور ساکتشان کنم.
ـ لابد همانطور که شوهر بدبختتا ساکت میکنی، ها بلقیس خانم.
ـ کور شود هرآنکه نتواند دید. حسودیت میشه که چطور رامش کردم؟ محترم خانم. خانم خانماااا.
ـ من حسودی کنم ها؟ آدم باید خودش عاقل باشه.
ـ خانماااا... خانم ها. من خودم آدم مناسب رو انتخاب کردم لطفا با هم جر و بحث نکنید، خواهش میکنم.
ـ کی؟ اگر عیسیخان باشه ها من یک ساعتم اینجا نمیمانم.
ـ خیلی انگار دلت پره برات محمد ها؟ صبر کن من یک نگاهی به این حساب کتابای تو بندازم.
و دفترش را از توی کیفش بیرون کشید و ورق زد.
ـ ها چند وقتی میشه که نیاوردی بدهیت را بدی... دیگه کی با من مشکل داشت ها؟
و نگاهی به دور و اطرافش انداخت. همه ساکت بودند و چیزی نمیگفتند. آقا معلم دوباره گفت:
ـ من با اجازه همه حبیب آقا را به عنوان مبصر انتخاب میکنم.
همه بهم دیگر نگاه کردند و بعد به حبیب آقا که آرام و سر به زیر نشسته بود.
ـ نه... نه...
ـ خوبه...انتخاب خوبیه.
ـ ها حبیب آقا فراش مرد نازنینیه.
ـ همین که رمضانعلی رئیس ما نباشه برای من بسه. مبارکه.
آقا معلم نفس عمیقی کشید و نشست سر جایش.