علت 20 درصد بوی بد دهان بیماری‌های مهم سیستماتیک است
بوی بد دهان از سنین کودکی (دو یا سه سالگی) شروع و با افزایش سن، بیشتر می‌شود. شیوع بوی بد دهان در مردان، سه برابر زنان است اما عمدتا، زنان از آن شکایت می‌کنند؛ چرا که به این موضوع اهمیت بیشتری می‌دهند. بوی بد دهان، اغلب بوی تنفس انسان است و گرسنگی طولانی‌مدت، خواب طولانی، بالا رفتن سن، دوران قاعدگی آن را تشدید می‌کند.
فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد، با تأکید بر این‌که بوی بد دهان، اغلب بوی تنفس انسان است نه بوی خود دهان، در ادامه، تولید «گازهای سولفور» توسط باکتری‌های دهان و روده (90 درصد ناشی از هیدروژن سولفید و متیل مرکاپتان) دانست و گفت: باکتری‌های فلور که به فراوانی در دهان و روده انسان قرار دارند و البته در مری و معده انسان بسیار کم هستند، گاهی در جریان تجزیه و تحلیل پروتئین‌های بدن موجب تولید گازهای سولفور می‌شوند و این پروتئین‌ها را تبدیل به گاز می‌کنند؛ این گازها پس از آن‌که جذب خون شدند، وارد ریه و از طریق بازدم، از دهان خارج و به شرط برخورداری از غلظت کافی در تنفس انسان، احساس می‌شوند.
دکتر رضا ملک‌زاده، معاون تحقیقات و فناوری وزیر بهداشت بهترین زمان تشخیص میزان یا شدت بوی دهان افراد را هنگام بیدار شدن از خواب در صبح‌ها دانسته در ادامه گفت: گاهی افراد، دچار احساس یا نگرانی از بوی بد دهان (فوبیای بوی بد دهان) هستند و با وجود نداشتن بیماری‌های دهان و دندان، به خاطر این تصور، به متخصصان گوارش و کبد مراجعه می‌کنند؛ مانند کسانی که رفلاکس دارند و گمان می‌کنند دهانشان بو می‌دهد، اما در واقع دهانشان بو نمی‌دهد، بلکه اعتماد به نفسشان در این زمینه کاهش یافته است و این افراد اگر مشکل جدی در زمینه چنین احساسی دارند، نیازمند مداخله روان‌پزشکی هستند.
استاد گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، سپس به تعریف بوی بد دهان واقعی و تقسیم‌بندی آن اشاره کرد و افزود: بوی بد دهان واقعی یاموقتی با منشأ فیزیولوژی است یا اگر با منشأ بیماری‌های دیگر باشد ماندگارتر خواهد بود.
ملک‌زاده درباره دسته اول گفت: 50 درصد مردم جوامع، گاهی دچار بوی بد دهان موقتی یا فیزیولوژیک می‌شوند. گرسنگی طولانی‌مدت، خواب طولانی، بالا رفتن سن، دوران قاعدگی، خوردن برخی اقلام غذایی، مصرف سیر، پیاز و نیز نوشیدنی‌هایی مثل الکل، مصرف دخانیات، مصرف برخی داروها که باعث خشکی دهان می‌شوند، از جمله عوامل بوی بد دهان موقتی هستند و نیازمند درمان نیستند.
به گفته وی اما، بوی بد دهان ماندگار که یا «ناشی از بیماری‌های دهان و دندان» و یا نشأت گرفته از بیماری‌های سیستماتیک هستند، حتما باید درمان شوند.
این فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد افزود: علت 80 درصد بوی بد دهان، بیماری‌های دهان و دندان (پلاک‌های دندان، پوسیدگی دندان، پریودنتیت یا التهاب بافت‌های اطراف لثه، سایر بیماری‌های لثه) سرطان دهان و... است.
دکتر ملک‌زاده یادآور شد: در کنار بیماری‌های دهان و دندان، لوزه‌ها نیز می‌توانند در ایجاد بوی بد دهان مؤثر باشند که البته سهم ناچیزی دارند.
رئیس پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران، همچنین بیماری‌های سیستماتیک را عامل 20 درصد بوی بد دهان دانست و در این زمینه به اختلالات متابولیک، بیماری‌های دستگاه تنفسی فوقانی، بیماری‌های دستگاه تنفسی تحتانی و ریه‌ها، اختلالات دستگاه گوارش، لوسمی، نارسایی‌های مزمن کلیوی، نارسایی‌های مزمن کبدی، عفونت‌های حلق و بینی اشاره کرد.
وی یادآور شد: بیماری‌های سیستماتیک اگرچه علت 20 درصد بوی بد دهان هستند اما به دلیل ماندگاری بیشتر، اهمیت بسیاری دارند و باید حتما شناسایی و درمان شوند.
ملک‌زاده تاکید کرد: پزشک ممکن است در هنگام معاینه بیمار، متوجه بوی بد دهان او شود که باید حتما به آن اهمیت بدهد و با گرفتن تاریخچه‌ای از بیمار، علت واقعی بوی بد دهان را با بررسی‌های لازم تا مرحله تشخیص بیماری سیستماتیک عامل بوی بد دهان و رفع آن، پیگیری کند. به عنوان مثال، تنفس برخی بیماران بوی مواد زائد بدن را می‌دهد و پزشک متخصص، بعد از معاینه متوجه وجود توده‌ای در شکم و پس از اندوسکوپی شاهد زخم بزرگی در معده می‌شود که همین بیماری علت بوی بد دهان است. البته این موارد نادر است اما اهمیت پیگیری بوی بد دهان بیمار را نشان می‌دهد.
فوق تخصص بیماری‌های گوارش و کبد همچنین یادآور شد: وجود میکروب هلیکوباکتر‌پیلوری هیچ‌گاه باعث بوی بد دهان نمی‌شود و نباید فرد را به خاطر این موضوع اندوسکوپی کرد.
ملک‌زاده رفع بوی بد دهان با منشأ بیماری‌های ژنتیکی تاثیرگذار را گاهی نیازمند ژن درمانی دانست.
وی نکته مهمی را برای تشخیص واقعی بودن بوی بد دهان یادآور شد و تأکید کرد: بسیار مهم است از فردی که پس از اطمینان از نداشتن بیماری دهان، برای رفع مشکل بوی بد دهان به پزشک متخصص بیماری‌های گوارش و کبد مراجعه کرده، پرسیده شود چه کسی می‌گوید دهانت بو می‌دهد؟ یا این‌که بیمار، آن فرد را هنگام مراجعه به پزشک، با خود همراه کرده باشد تا اطلاعات دقیق‌تری در این زمینه به دست آید.
رئیس انجمن متخصصین گوارش و کبد ایران، رعایت بهداشت دهان و دندان و سه بار مسواک زدن در طول روز، رژیم غذایی سالم مثل خوردن غذاهای فیبردار و پرهیز از خوردن سیر و پیاز، عدم استعمال دخانیات، خودداری از مصرف الکل و مصرف زیاد قهوه، نوشیدن آب به مقدار کافی، جویدن آدامس، مصرف برخی پروبیوتیک‌ها را از عوامل مؤثر در رفع بوی بد دهان برشمرد و گفت: گاهی تجویز برخی آنتی‌بیوتیک‌ها توسط پزشک، موجب می‌شود بوی بد دهان برای مدتی به‌سرعت اما موقتی از بین برود و مثلا فرد را یک تا دو هفته از بوی بد دهان نجات دهد.