
معصومه تاوان
تصویرساز: یاسمن امامی
حبیب آقا و آقای مقدم راه افتادند. حیبیب آقا جلوتر و آقا مقدم پشتش.
ـ بیا آقا معلم دکان بقالی عیسیخان اول آبادی است. اگر شانس بیاوریم و راضی شود دیگر افتادهایم روی شانس همه از او حساب میبرند.
آقای مقدم خدا خدا میکرد و پیش میرفت.
آمیرزا عیسی بقال نشسته بود پشت حساب و کتابش و بد و بیراه میگفت.
ـ این هم شد حساب و کتاب؟ مگر میشود؟ فردینخان بدهیاش بیشتر از اینها بود! تو اشتباه میکنی.
هر جا که کم میآورد و اشتباه میشد با پشت دست میزد پس گردن پسرش که کنارش نشسته بود و حساب و کتابها را مینوشت و آه و ناله او را بلند میکرد.
ـ چرا میزنی آقا جان؟
ـ میزنم؟ حقت است من از تو بیشتر بلدم.
-خب اگر بلدی بگیر بنویس چرا دادی دست من؟
-حرف نباشه. خدا نگذره از سر تقصیرات آن معلمیکه به تو سواد یاد داده.
و دوباره پس گردن پسرش را نوازش کرد. پشت گردن پسر بیچاره دیگر داشت کبود میشد. دستش مدام عقب سرش بود و آنجا را میمالید.
ـ بنویس طلا خانم سه کیلو... درست بنویس... ای بر...
سرش را یکباره بلند کرد و چشمش افتاد به آقا معلم و حبیب آقا که روبرویش ایستاده بودند. کمی زل زل نگاهشان کرد و بعد نیشش را تا بناگوش باز کرد و دندانهای کرم خورده یکی در میان افتادهاش را پاشید توی صورت آنها سراسیمه از جایش بلند شد و بفرما زد:
ـ بفرمایید آقا معلم خوش آمدید. قند و چای میخواید؟
و از فحشی که به جان پسرش کشیده بود خجالت کشید. آقا مقدم به روی خودش نیاورد که چه شنیده صندلی را برای خودش و حبیب آقا جلو کشید و نشستند رویش. حبیب آقا که تنور را داغ دید شروع کرد به سخنرانی درباره محاسن سواد و سواد آموزی.
ـ خب حالا حبیب آقا زبان به دهان بگیر ببینیم آقا معلم چی میخواد؟
ـ روغن برام اومده بدم خدمتتون؟
ـ نه نه بفرمایید که حالتون چطوره عیسیخان؟
عیسیخان که هنوز شرمنده آقا معلم بود پشت سر هم لبخند تحویل آقا میداد و همین لبخندها آقا معلم و حبیب آقا را پر دل و جرأت کرد و آقا هم نه برداشت و نه گذاشت و راست و پوستکنده رفت سر اصل مطلب.
ـ اومدم که اسم شما رو بنویسم برای کلاس درس که سواد یاد بگیرین.
چشمهای عیسیخان توی کاسه سرش چرخید. حرفی پیدا نکرد که بگوید محکم کوبید پس گردن پسرش.
ـ صدبار گفتم درست رو بنویس من رو جلوی آقا معلم شرمنده نکن.
پسر بیچاره همانطور که اشک توی چشمهایش جمع شده بود گفت:
ـ به من چه ربطی دارد؟
-آقا معلم بگو ببینم کی گفته که من سواد ندارم ها؟ این؟
و به پسرش اشاره کرد.
ـ اگر من سواد ندارم کی این حساب کتابها رو میکنه؟ کی اینجا مینویسه چای، برنج، شکر روغن ها؟
و رفت و نوشتههای پشت شیشه را نشان آقا معلم داد.
ـ من.
صدای پسرش بود که از عقب سرش میآمد. عیسیخان نگاهی به پسرش انداخت.
ـ دروغ که نمیگم آقا جان. جان به لبم کردی بس صبح تا شب من را نشاندی پای حساب و کتاب. خسته شدم دیگر. هی این را بنویس، آن را بنویس.
عیسیخان از کوره در رفت. نگاهی به پسرش انداخت و نگاهی به آقا معلم و به یکباره جهشی از روی حبیب آقا و گونیهای برنج زد و خودش را رساند به پسرش و پدر و پسر توی دکان فکسنی افتادند به جان هم و بزن بزن راه انداختند.
-تو بیجا کردی که من سواد ندارم و بیسوادم من که گفتم تو گفتی...
آقای مقدم و حبیب آقای بیچاره هم مانده بودند آن وسط که چه کنند و کدام را عقب بکشند یکی دوباری جلو رفتند ولی مشت و لگدی که نثارشان شد باعث شد عقب بکشند و فقط تماشا کنند و حرص بخورند. از سر و صدای عیسیخان و پسرش، زبیده زن عیسیخان در درگاهی بین دکان و خانه پیدایش شد.
ـ وا خدا مرگم بده چی شده؟
عیسیخان کمربند شلوارش را بیرون کشید و گفت:
ـ با این بچه تربیت کردنت. حالا نشانت میدهم کی بیسوات است.
و کمربندش را از کمرش بیرون کشید و شلپ شلپ در هوا چرخاند و زد به در و دیوار و قفسهها جنسها بود که از آن بالا روی سر آقا مقدم و حبیب آقا فرود میآمدند مثل اینکه مانده باشند زیر آوار به این طرف و آن طرف میدویدند و داد و قال میکردند. صدایشان توی صدای داد و بیداد پدر و پسر گم شده بود.
زبیده خانم نتوانست طاقت بیاورد آمد تو و پشتی پسرش در آمد که:
ـ گفته که گفته، خوب کرده که گفته. نه پس سوات داری؟
و رو کرد به آقا مقدم که سرش را مالش میداد.
ـ آقا مقدم جان سوات ندارد، ببرین خوب میکنید. چند ساعت است مدرسه.
ـ دو... دو ساعت.
ـ دو ساعت؟ کمه کمه بیشترش کنین. ببرین سه ساعت، چهار ساعت. اصلا ببرین همانجا نگهش دارین بلکه ما هم یک نفس راحت بکشیم. از دست غرغرهاش که خلاص بشیم.
و زد زیر گریه و سفره دلش را باز کرد.
ـ چی میگی زن؟ چرا آبروریزی راه میندازی؟من برم کی توی دکان وای میسته؟
ـ خودم مگر من شلم؟
ـ تو... ههه. که بدهی روی بدهی بالا بیاوری؟ با همه زود دختر خاله شوی یک شبه من را به خاک سیاه بنشانی؟ مشناسم دیگر جیب خواهر و برادرهایت را پر کنی. میدانم برای چه میخواهی بمانی. خودت هستی فهمیدی؟
ـ عیسیخان... عیسیخان...
صدای آقا مقدم توی دعوا و جار و جنجال زن و شوهر گم شده بود یکی عیسیخان میگفت و دو تا زنش. دست آخر هم عیسیخان یک قوطی کمپوت را برداشت پرت کرد سمت زنش. قوطی هم راست رفت و خورد توی دماغ زن بیچاره و خون شره کرد توی مغازه. حبیب آقا هم افتاده بود گوشهای و ناله میکرد جایی را نمیدید قوطی مایع ظرفشویی از بالا ریخته بود روی سر و صورتش و رفته بود توی چشم و دهانش حرف که میزد حباب از دهان و بینیاش بیرون میآمد و افتاده بود به هن هن کردن.
**
اسم عیسیخان را با هر بدبختی بود نوشتند زیر اسم دو سه نفر شاگرد دیگر و راهشان را کشیدند سمت یک خانه دیگر.
ملوک خانم دارایی نشسته بود توی دالان خانه پسرش و پشم میریسید. چشمش که افتاد به آقای مقدم و حبیب آقا گل از گلش شکفت چادرش را روی سرش انداخت و دوید جلو.
ـ خوش آمدین آقای معلم. خدا خیرتان بدهد نوهام گفت که چکار خوبی میخواین بکنین. بهبه، بهبه آفرین به اون مادر که شما توی دامنش تربیت شدین آقا معلم. رحمت به اون شیری که خوردین.
آقا معلم خجالت کشید سرش را انداخت پایین. حبیب آقا کَت و کمرش درد گرفته بود هر کجا را که گیر میآورد خودش را ولو میکرد و از هوش میرفت.
ـ میگم آقا معلم، شما توی مردسه نمره گرفتن هم یاد آدم میدیدن؟
ـ مدرسه ملوک خانم. بله همه چیز یاد میدیم. اسم، فامیل، حساب.
ـ اسم و فامیل به چه کارم میاد آقا معلم؟ من فقط میخوام نمره گرفتن یاد بگیرم، نمره دخترمو توی شهر. راهش دوره دیر به دیر بهم سر میزنه.
ـ بله شما تشریف بیارید اون رو هم یاد میگیرین.
لبهای ملوک خانم به خنده باز شد ذوق کرد.
ـ نمیدونی آقا معلم که. انقدر دوست دارم که نمره گرفتن یاد بگیرم که... چی بگم براتون. میخوام بگم به دخترم بیاد منو از دست این قوم یأجوج و مأجوج نجات بده.
صدایش را آورده بود پایین.
ـ اذیت میکنن آقا معلم اذیت. کلهام از دستشان باد کرده. خودشان میان نمره میگیرین میشینن زیر گوشت نمیتانی که دو کلمه با دل خوش درد دل کنی. تا میخوای حرف بزنی میگن قطع کن. میخوام بگم اینا به من غذا نمیدن. هی نمک نخور قند نخور آقا مقدم جان همش کم بخور زیاد نخور... کم بخور زیاد نخور. توی خانه اینا همش گرسنهام. دارم از گرسنگی رو به قبله میشوم.
و سرش را چرخاند به دور و اطراف و کاغذی را از جیب ژاکتش در آورد و گرفت سمت آقا معلم.
ـ بیا آقا معلم این نمره دخترمه. ببین چه نمره قشنگی داره. میگم آقا معلم جان کسی خانه نیست تو را جان مادرت بیا این را برای من بگیر یک دل سیر با دخترم حرف بزنم. جانم بالا آمد بس حرفها را توی دلم نگه داشتم. این عروسم نمیدانی که چه فتنهایست... همین یکی دو روزه رفته یک سرویس طلا خریده هی پزش را میدهد. بگم به دخترم بخره برای خودش کم نداشته باشه از این رقیه ورپریده. نمیخوام بشش زخم زبان بزنه یک موقع که من دارم تو نداری از این اخلاقا زیاد داره ها. بیا مادر.
و دست آقای مقدم را کشید و با خودش برد توی اتاق.
حبیب آقا هنوز دهانش تلخ بود. دهانش را که میشست کف بیرون میآمد. حال و حوصله نداشت میخواست زود برود خانه و استراحت کند. شانس آورده بود که کارتون ربها روی سرش نیفتاده بود وگرنه معلوم نبود حالا زنده بود یا نه.