نوسانات زردی که دوستشان داریم!

نیلوفرحاج‌قاضی

یادم هست قبل‌ترها روزنامه سهم مهمی در زندگی مردم داشت و از جذابیت زیادی برخوردار بود. خیلی از مردم هم، مشترک روزنامه‌های معروف آن دوران بودند؛ روزنامه‌ها به درب خانه‌ها می‌آمدند و از لای در یا شکاف فلزی پست به داخل خانه‌ها پرتاب می‌شدند. آن روزها خیلی ازمردم شیفته صفحات تسلیت بودند. با ذوق و شوق خاصی این صفحه را باز می‌کردند و پیام‌های اعلام فوت پیر و جوان را از نظر می‌گذراندند. برای برخی اظهار تأسف و همدردی می‌کردند و گاهی هم اسامی فرزندان و نوه‌های میت را که زیر پیام‌ها فهرست شده بود بود را با صدای بلند می‌خواندند تا بقیه هم با خانواده متوفی آشنا شوند! امروز که دیگر خبر خاصی از شکل قدیمی صفحات تسلیت نیست اخبار حوادث مثل قتل، آتش سوزی، اختلاس، کلاهبرداری و... مورد توجه خیلی از مردم است. انگار این جماعت خوششان می‌آمد روی روحشان خراش بیندازند؛ به هم که می‌رسیم فوری می‌پرسیم: چه خبر؟ بعد هم گوشی تلفن همراه را زیر و رو می‌کنیم و خبر‌ها را شخم می‌زنیم تا ردی از قتل، تجاوز، خودکشی، زلزله و... پیدا کنیم. این‌گونه خبر‌ها بیشتر جذبمان می‌کند. برایمان جذاب‌تر هستند. حتی به این اکتفا نمی‌کنیم و گاهی خبری تکان‌دهنده ولو تأیید نشده را برای چند نفر فوروارد می‌کنیم.

جامعه ما به دو قسمت قبل از دسترسی به فضای مجازی و بعد از آن تقسیم می‌شود. قبل از این‌که اینترنت و شبکه‌های جهانی و فضای مجازی داشته باشیم، مردم اغلب اطلاعاتشان را از روزنامه‌ها دریافت می‌کردند؛ هرچند در هر دوره‌ای از تاریخ همواره رسانه و به‌ویژه روزنامه تحت کنترل بود، برخی مطالب به‌خاطرتشویش اذهان عمومی حذف می‌شد و به همین دلیل اجازه داده نمی‌شد اخبار منفی به گوش مردم برسد.

از آن‌جا که در رابطه با مسائل اجتماعی، تحقیق و پژوهش خاصی انجام نمی‌شود، یعنی بررسی‌های میدانی صورت نمی‌گیرد، معمولا بر‌‌اساس تجربیات فردی خودمان با مسائل مواجه می‌شویم. این را دکتر هادی معتمدی روانشناس می‌گوید و در باره علت کشیده‌شدن مردم به سوی اخبار زرد معتقد است:

«لازم نیست یک خیاط همه مشکلات پزشکان را بداند با یک پزشک از همه مشکلات نانوا‌ها باخبر باشد یا یک نانوا همه مشکلات مهندسان را بداند و همه از مشکلات یکدیگر مطلع باشند. کمتر است در زمینه‌های تخصصی خودمان اطلاعات داشته باشیم. این‌که ما در شبکه‌های مجازی پیگیر هر چیزی باشیم، نه‌تنها ضرورت ندارد بلکه اجتناب از آن ضرورت دارد. موضوعات مطرح شده به صورت اطلاعات است و به سطح تحلیل نمی‌رسد، شما حجم زیادی از اطلاعات را دارید، بدون این‌که آن‌ها را تحلیل کنید.

به فرض قیمت دلار، سکه و گوشت و نخود و لوبیا بالا رفته یا ما تحریم شده‌ایم و تحریم‌ها روز به روز بیشتر می‌شوند. خب این اطلاعات به من داده شد، حالا چه تحلیلی ارائه می‌شود؟ این اخبار تحلیل نیست، تهدید است، ما را ناامید و زندگی را تلخ‌تر می‌کند. آگاهی از مسائل خوب است، به شرط این‌که تحلیل درستی پشت آن باشد. وقتی نمی‌توانیم مسأله‌ای را تحلیل کنیم، از آن آگاه نباشیم بهتر است.

هر نوع خبر، فعل، تفکر یا اندیشه‌ای که ارائه می‌شود اگر حاوی آموزش، مشارکت، وحدت و همگرایی مردم نباشد، باید آن را دور انداخت. صرفا اعلام خبر تعداد افراد مبتلا به سرطان یا نوع خودکشی مردم کمکی به ما می‌کند؟ خیر! این‌جاست که دوباره به نقش غربالگری و قوه تحلیلی رسانه‌ها باید تاکید کرد.»

زردی من از تو!

یادتان هست آخرین خبر خوبی که به گوشتان خورد کی بود؟ اختلاس‌، گرانی، تحریم، تورم، دروغ، تصادف، تجاوز، عقب ‌افتادن حقوق، زیان‌های مالی، اختلاف‌های طبقاتی، بی‌مسئولیتی مسئولان و... کافی است برای این‌که نسخه فرد را بپیچد.

این صورت است که فضای روانی زیادی از ذهن آدمی درگیر می‌شود؛ انرژی روانی به جای آن‌که مثل جرقه‌ای برای حرکت و موفقیت خرج شود برای نشخوار‌ها، وسواس‌های فکری، اگر و اما‌های بی‌شماری صرف می‌شود که جز افسوس و حسرت فایده دیگری به‌ دنبال ندارد.

این روزها بیش از گذشته شاهد مخابره اخبار منفی و ناراحت‌کننده از سرتاسر دنیا هستیم؛ البته در این بازار آشفته نیز سهم شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها در انتشار و پوشش‌دهی این نوع اخبار غیر قابل انکار است. در چنین دنیایی که آدمی به‌طور شبانه‌روزی در محاصره اخبار هولناک قرار می‌گیرد چطور می‌تواند خود را از تأثیر روانی این حجم از مصیبت‌های تراژیک مصون دارد؟ روانشناسان معتقدند در برخورد با فجایع و رخداد‌های دلخراش‌کننده‌ای هم‌چون اختلاس‌های میلیاردی، فساد‌های مالی مسئولان، رسوایی‌ها یا فجایع که در قالب اخبار بد منتشر می‌شوند و احساسات ملی را به شدت درگیر می‌کنند و حساسیت‌ گروه‌های مختلف را بر‌می‌انگیزند، افراد حتما باید مأمنی را برای کسب آرامش خود درنظر بگیرند تا به واسطه گفتگو و بیان احساساتشان با این افراد متخصص بتوانند هیجاناتی که از درونشان می‌جوشد را بهتر و مطلوب‌تر مدیریت کنند.

متخصصین روانشناسی یادآور می‌شوند مسأله مهم آن است که افراد آن‌چه سبب ناراحتی و نگرانی‌شان شده را با دیگران تقسیم کنند و هم‌چنین به یاد داشته باشند ناراحتی، خشم، نگرانی و عصبانیت از شنیدن اخبار بد، رفتاری کاملا طبیعی تلقی می‌شود و قطعا تنها آنان نیستند که تحت‌تأثیر چنین اخبار و حوادثی قرار می‌گیرید و با ناراحتی و ابراز خشم از خودشان واکنش نشان می‌دهند.

حباب بی‌خبری، آری یا نه؟!

روانشناسان به کرات در موارد مختلف در خصوص تأثیرات منفی اخبار، حوادث و رویداد‌های ناراحت‌کننده هشدار داده‌اند و در بسیاری از موارد هم اصحاب رسانه را مورد شماتت و انتقاد قرار داده‌اند. اما به هر حال مسلما قرار نیست شما حبابی از بی‌خبری دور خودتان بسازید و خود را به دور از اجتماع و محیط ایزوله کنید! اما مهم رعایت تعادل در پیگیری اخبار است؛ نه آن‌قدر افراطی اخبار بد را دنبال کنید که دچار اضطراب، تشویش و نومیدی شوید، و نه این‌که خود را از جهان پیرامون و حوادث و رویدادهایی که در اطرافتان رخ می‌دهد جدا کنید و کلاه بی‌خبری بر سر خود بکشید که در‌نهایت به شادی غیر واقع‌بینانه دچار شوید. روانشناسان معتقدند اخبار منفی و ناخوشایند، محرک بسیاری از اتفاقات منفی در درون بدن انسان‌ها است و روح و روان آن‌ها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

البته برای افرادی که بیشتر درگیر اخبار منفی می‌شوند و اموراتشان تحت نفوذ اخبار بد قرار می‌گیرد، چک نکردن اخبار در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به معنای غفلت، بی‌توجهی و خود‌خواهی فرد نیست و فرد با انجام این کار به خود یادآور می‌شودکه ابراز تأسف و ناراحتی مخصوصا زمانی که کمک چندانی از دستش برنمی‌آید، بی‌فایده است و فقط ممکن است وی را از مسیر اصلی زندگی دورتر سازد.

کارشناسان حوزه روان‌درمانگری نیز از مردم می‌خواهند دائما به خودشان متذکر شوند «قرار نیست همه مشکلات جهان را حل و فصل کنند و دنیا را یک‌تنه از شر اخبار حوادث منفی، تلخ و گزنده نجات دهند» از این رو افراد باید در هنگام هجوم اخبار بد و منفی، بر وضعیت روحی و روانی خویش تسلط داشته باشند و متقابلا مصرف عامدانه اخبار خوب و مثبت را در زندگیشان افزایش دهند؛ چراکه وقتی این باور در ذهن آدمی شکل گیرد که دنیا روبه قهقرا می‌رود و هر روز از گذشته تاریک‌تر می‌شود، بدون شک تجسم این تصور بر باورها و تصمیم‌گیری‌های وی تأثیر منفی می‌گذارد.

به همین خاطر تأکید می‌شود افراد جهت شناخت دقیق روحیات، خلق‌و‌خو و واکنش‌های روانی خویش نسبت به حوادث و رویداد‌های منفی و تلخ زندگی آگاهی داشته باشند تا در برخورد با چنین موقعیت‌هایی بتوانند خود را راحت‌تر با شرایط پیش آمده تطبیق دهند و به روال عادی زندگی بازگردند.

آونگ‌های عزیز!

خیلی از افراد عاشق نوسان هستند. نوسانی هم‌چون یک آونگ با این تفاوت که انرژی و منابع لازم برای نوسان هم از خودشان است. برخی‌ها انگیزه‌ای برای این نوسان دارند و لذت زیادی از آن می‌برند، اما برخی دیگر را شرایط محیطی درگیر این نوسان می‌کنند. اما لذت اصلی این نوسان‌ها نصیب کمپانی‌های بزرگ و افراد متخصص حوزه‌های مختلف می‌شود.

ابتدا و انتهای این نوسان‌ها را هم خود انسان‌ها انتخاب می‌کنند و بسته به حال و روز و شرایطشان ابتدا و انتهای مشخصی را برمی‌گزینند.

افرادی که مدام در حال پیگیری اخبار سیاسی، اقتصادی، حوادث و… از طریق رسانه‌ها هستند و از این راه مدام خود را به سمت ناامیدی و یاس هل می‌دهند، در نهایت برای رها شدن از انتهای این نوسان باید شرکت‌ها، رسانه‌ها و افرادی باشند که حس خوب و خوشحالی را به آنان تزریق کنند و آن‌ها را به انتهای دیگر نوسان هدایت کنند.

طرف‌های حاضر در هر دو طرف نوسان در حال تأمین منابع خودشان و کسب حداکثر سود از این نوسان‌ها هستند ولی آن کسی که در این میان بیش از همه متضرر می‌شود، همان فرد نوسان کننده و یا عاشق نوسان است که مدام در حال هزینه کردن از منابع خودش و نوسان کردن است. در حین نوسان هم نوعی سرخوشی اعتیادآور به او دست می‌دهد.

در این میان کسانی برنده هستند و زندگی سرشار از لذت و موفقیت را تجربه می‌کنند که بیشترین کنترل را بر خود و رفتارها و تصمیماتشان داشته و خودشان انتخاب‌کننده واقعی مسیر حرکت در زندگی‌شان باشند، کسانی که کمترین نوسان را دارند و بیشتر منابع خودشان را صرف حرکت رو به جلو می‌کنند تا حرکت رفت و برگشتی.

اخبار کرونایی

این روزها در شرایط خاصی به سر می‌بریم. ویروس کرونا در حالی توجه مردم سراسر کشور را به خود جلب کرده که انتشار اخبار منفی و غیر مستند در ارتباط با این بیماری جو روانی جامعه را ملتهب می‌کند. تکرار اخبار مرتبط با کرونا و به دنبال استفاده از الفاظی مانند مردن، قرنطینه، بیماری و... باعث بروز محرک‌های منفی در افراد می‌شود ودر ناخوداگاه باقی می‌ماند.اگرچه حقیقت تلخ است و نمی‌توان آن را کتمان کرد اما پیگیری اخبار منفی مربوط به این بحران هم سبب بروز وسواس‌های فکری می‌شود. یادمان باشد ازدو سر بام نیفتیم و در ارتباط با پیگیری و نشر اخبار، هدفمان به آگاهی رسیدن و اگاهی بخشیدن باشد.