روزی روزگاری با کرونا
فاطمه اقوامی
همه آماده میزبانی از بهار بودیم که این مهمان ناخوانده معلوم نیست یکدفعه از کجا و چطور سر و کله‌اش بین ما پیدا شد و همه چیز را بهم ریخت... می‌گفتند اولین بار بین چشم بادامی‌ها دیده شده... آن هم از طریقی که گفتنش هم حال آدم را بد می‌کند؛ از طریق سوپ خفاش... می‌گفتند یک جا بند نمی‌شود و عاشق سفر است... خیلی زود و بعد گشت و گذار در آن سرزمین چمدان خود را بست و راهی سفر به اقصی نقاط عالم شد... یکم اسفندماه بود که خبر رسید پایش به سرزمین عزیز ما رسیده است... اول کسی حضورش را جدی نگرفت حتی آنها که باید!... خیلی‌ها تصورشان این بود چند روز یا نهایتا یکی، دو هفته مهمان اجباری ماست و بعد بار و بندیلش را جمع می‌کند و می‌رود... اما این‌طور نشد.... خیلی زود اسمش افتاد بر سر زبان‌ها... همه جا حرف از او بود... از او که به کرونا مشهور و معروف است... کم‌کم این موجود ریز نادیدنی که هنوزم کاملا نمی‌شناسیمش، سبک زندگی جدید و نویی را... سبک زندگی‌ای که در آن خبری از سفر نوروزی و دید و بازدید عید و هیچ ارتباط رودرویی نبود... همه در پی یافتن ماسک و ژل ضدعفونی دست و سطوح افتادیم... دست‌هایمان پوست پوست شد آنقدر آنها را با مایع دستشویی و مواد مختلف ضد عفونی کردیم... کارمان رسید به جایی که چیزهایی مثل پفک، چیپس و کیک و شکلات و... که اصلا در باورمان نمی‌گنجید روزی بخواهیم آنها را بشوریم در سینک ظرفشویی گذاشتیم و با اسکاچ به جان‌شان افتادیم مبادا که ویروسی یواشکی به زندگی‌مان سرک بکشد... جدالی نابرابر آغاز شده بود... جدالی که باعث شد به اجبار در خانه‌هایمان محبوس و قرنطینه شویم... برخی از عزیزان‌مان در این جدال تاب و تحمل نیاوردند و از پیش‌مان پر کشیدند... این اوضاع و احوال فقط مختص ما هم نبود... این ویروس منحوس خیلی سریع بر همه جهان سایه گسترد و از شرق تا غرب عالم گرفتار یک درد مشترک شدند... خلاصه آن‌که روزگار دلچسبی نبود و نیست و تا این موجود ریز دوست‌نداشتنی از میان‌مان نرود، ماجرا ادامه داد... البته نباید فقط نیمه خالی لیوان را دید... روزهای کرونایی جنبه‌های مثبتی هم دارد که نمی‌شود بی‌تفاوت از کنارشان گذشت و آنها را ندید... حالا که یک تعطیلات نوروزی کرونایی را پشت سر گذاشته‌ایم و هنوز هم داریم در همان حال و هوا نفس می‌کشیم، به نظرمان آمد خوب است در اولین شماره سال 99 درباره این اتفاق و جوانب مختلفش کمی با هم صحبت کنیم.
یک خانواده تاج‌دار بدشگون
ویروسی که حدود دوماه است مهمان اجباری ما شده و معلوم هم نیست کی قصد رفتن دارد با نام «سندرم تنفسی حاد کروناویروس 2 (SARS-CoV-2)» در محافل علمی شناخته می‌شود و«سازمان جهانی بهداشت» برای او نام «کوویدـ19»را برگزیده است. این ویروس هفتمین عضو شناخته شده از یک خاندان ویروسی بزرگ بدشگون به نام کروناست و به نام همان خاندانش هم در بین مردم مشهور شده است. کرونا در لاتین به معنای «تاج» است. حالا چرا به این خانواده بدشگون این نام اطلاق شده از اینجا می‌آید که وقتی دانشمندان آنها را زیر میکروسکوپ نگاه کرده‌اند لایه بیرونی آنها را هاله‌ای از پروتئین‌های برجسته دربرگرفته که شبیه تاج به نظر می‌آید.
چهار نوع از ویروس‌های این خاندان در انسان‌ها شیوع دارند و باعث ایجاد عفونت‌های خفیف تا متوسط در دستگاه تنفس فوقانی می‌شوند اما گمانه‌زنی‌ها درباره سه نوع دیگر آنها این است که اخیرا از بدن حیوانات به بدن انسان سرایت کرده‌اند دقیقا مانند همین همین ویروس کرونای جدید که می‌گویند از خفاش‌ها به انسان منتقل شده‌اند. می‌گویند این ویروس‌ها باعث ایجاد بیماری‌های شدیدتر در انسان‌ها شده‌اند. از این سه ویروس جدید این خاندان یکی همان مهمان ناخوانده این روزهای ماست. یکی MERS-CoV است که باعث ایجاد بیماری «مرس» یا «نشانگان تنفسی خاورمیانه» می‌شود و دیگری SARS-Cov منشأ بیماری «سارس» یا «نشانگان تنفسی حاد» است.
این‌که شیوع ویروس جدید کرونا دقیقا کی شروع و از چه منبعی به بیماران منتقل شده دقیقا مشخص نیست فقط پایگاه «لسنت» در گزارشی به 41 فردی که در مراحل اولیه به این ویروس مبتلا شده‌اند، پرداخته است. براساس این گزارش این افراد برخلاف شایعات با اغذیه‌فروشی‌های چین ارتباطی نداشته اند. نخستین مورد بروز علائم بیماری هم روز 1 دسامبر سال 2019 در مورد مردی به ثبت رسیده است که هیچ یک از اعضای خانواده‌اش مبتلا نبوده‌اند و او ارتباطی با دیگرانی که بعدا بیمار شدند نداشته است.
واقعاتقصیر خفاش‌هاست؟!
در ابتدای شیوع ویروس کرونا در ووهان چین همه دانشمندان به تکاپو افتادند تا به علت این ویروس ناشناخته که به سرعت برق و باد انتشار پیدا می‌کرد و عده‌ای را به کام مرگ می‌فرستاد پی ببرند. در اولین اظهارنظرها اعلام شد که این ویروس منشأ حیوانی دارد. به طور مثال نشریه پزشکی لنست و متخصصان دانشگاه کالیفرنیا و بنیاد ملی بیماری‌های عفونی در واشنگتن در توضیح این بیماری منشأ آن را طبیعی و مشابه مرس و سارس دانسته و گفته‌اند کرونا ریشه در حیوان دارد و از حیوان به انسان سرایت کرده است.
در این بین برخی انگشت اتهام به سمت خفاش‌ها گرفته و قضیه را به تغذیه چینی‌ها به‌خصوص سوپ خفاشی که آنها می‌خورند ربط داده و آن را وسیله انتقال این ویروس به انسان دانسته‌اند.
اما برخلاف این گروه بر اساس برپایه برخی شواهد معتقدند تقصیر خفاش‌ها و تغذیه چینی‌ها که سال‌ها بر همین منوال (البته نادرست) انجام می‌شود نیست بلکه جنگی بیولوژیکی روی داده و این ویروس سلاح این جنگ است. رهبر معظم انقلاب هم در فرمایشات خود در روزهای ابتدایی سال به این احتمال اشاره کرده و فرمودند: «آمریکایی‌ها خودشان متهم به تولید این ویروس هستند. البته نمی‌دانیم این اتهام چقدر صحت دارد...»
بله، با این‌که دلایل قطعی و متقنی برای این احتمال تا امروز یافت نشده ولی برخی با توجه به سابقه تاریک آمریکا در این امور این فرضیه را مطرح می‌کنند که ویروس کرونا توسط آمریکا و برای ضربه زدن به اقتصاد چین منتشر شده است. دلایلی هم برای این مدعای خود دارند. یکی از آنها یادداشت «جیمز استافریدیزر» فرمانده سابق نیروهای آمریکایی مستقر در اروپاست که چند هفته قبل از اخبارهای اولیه ویروس کرونا در نشریه فارین پالیسی نوشت: «در دنیای امروز، سلاح‌های بیولوژیکی وجود دارند که می‌تواند تا یک پنجم جمعیت جهان را به کام مرگ بکشاند.»
این فرضیه در بین سیاستمداران و دانشمندان علوم زیستی روسیه طرفدارانی دارد و آنها معتقدند ویروس کرونا سلاح بیولوژیکی آمریکاست که از دل آزمایشگاه‌های آنها بیرون آمده است آن هم برای حفظ جایگاه اقتصادی آمریکا در جهان.
«ولادیمیر ژیرینفسکی، نایب رئیس دومای روسیه، آمریکا را عامل اصلی انتشار این ویروس می‌داند و در سخنرانی خود آمریکا را مقصر معرفی کرده و می‌گوید آنها به خاطر هراس از این‌که از نظر اقتصادی نتوانند بر چین غلبه کنند یا هم‌سطح آنان باشند این ویروس را ساخته‌اند. «دیمیتری نوویک» معاون اول رئیس کمیته بین‌الملل پارلمان روسیه هم به دست داشتن آمریکا در انتشار ویروس کرونا اشاره کرده و می‌گوید آمریکا در ساخت سلاح بیولوژیکی فعال است «ضمن این‌که طرف‌های زیادی در آن ذینفع هستند که این ویروس‌ها آزمایش شوند و ببینند چه خواهد شد.»
غیر از روس‌ها افراد دیگری چون رئیس‌جمهور ونزوئلا هم معتقد به فرضیه دخالت آمریکا در انتشار ویروس کروناست. هم‌چنین برخی رسانه‌های عربی نیز به این موضوع اشاره‌کرده‌اند. به طور مثال «عبدالباری عطوان» سردبیر روزنامه اینترنتی رأی الیوم، کرونا را یک جنگ بیولوژیکی خوانده و آمریکا در این امر دخیل دانسته است البته او انگلیس را هم شریک آمریکا اعلام کرده و توضیح می‌دهد انگلیس در همه جنگ‌های عراق و سوریه شریک آمریکا بوده پس اگر این هم جنگی بیولوژیک باشد، انگلیس در آن شریک است.
و البته در خود چین هم برخی معتقد به این مسأله هستند. «ژائو لی جیان» سخنگوی وزارت خارجه چین در توئیتی مدعی شد منبع ویروس کرونا که نخستین بار در دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ووهان چین مشاهده شد، نخستین بار در سال ۲۰۱۵ توسط دانشمندان آمریکایی ساخته شده و سازمان سیا در انتشار آن دخالت داشته است.
برای این فرضیه غیر از این صحبت‌ها و پرونده پربار آمریکا در بحث جنگ بیولوژیکی و استفاده دولتمردان آن از این سلاح در موارد متعدد ـ که در این نوشتار فرصت پرداخت به آن وجود ندارد ـ شواهد دیگری نیز موجود است. مثلا پایگاه آمریکایی «گلوبال ریسرچ» در مقاله‌ای فاش کرده دولت ایالات متحده آمریکا حدود 130 مرکز تحقیقات تسلیحات بیولوژیک، بسیاری از نهادها و مؤسسات آموزشی و پزشکی خود را در سال‌های اخیر برای انجام تحقیقات در حوزه جنگ بیولوژیک به کار گرفته و بر عوامل بیماری‌زا علیه یک نژاد خاص متمرکز شده‌اند. در این مقاله هم‌چنین آمده است: وزارت دفاع آمریکا در گزارشی به کنگره اعلام کرده که برنامه‌ای برای ایجاد عوامل بیولوژیک مصنوعی و تغییر ویروس‌های غیرکشنده به نوع کشنده و مقاوم کردن آنها در برابر واکسیناسیون در دست اقدام دارد.
یک سند دیگر برای این فرضیه دستیابی شبکه المیادین به پرونده بسیار مهم و محرمانه‌ای است که از آزمایشگاه‌های مخفیانه آمریکا در گوشه و کنار قاره آسیا پرده برمی‌دارد. این آزمایشگاه‌ها به دنبال تولید و توسعه ویروس‌های کشنده هستند و یکی از اهداف آنها تغییر و تحولات ژنتیکی در مگس و پشه‌ها است.
در کنار این فرضیه که اساس آن جنگ بیولوژیک آمریکا علیه چین است احتمال دیگری نیز مطرح است. برخی کرونا را از جمله سلاح‌های ژنتیکی به حساب می‌آورند که علیه ملت‌های خاصی مثل ایران برمبنای DNA به کار گرفته شده است. سلاح‌های ژنتیکی روی ژنوم ملت‌ها یا جمعیت‌های خاص مورد هدف اثر گذاشته و با توجه به هدف طرف به کارگیرنده می‌تواند نتایج مختلفی چون معلولیت‌های جسمی یا ذهنی یا مرگ و نابودی در پی داشته باشد. مطالعه ژنوم انسان نخستین بار در یک برنامه مطالعاتی به نام «پروژه ژنوم انسان» مطرح شد که از سال 1999 تا 2003 انجام گرفت.
در طی پروژه «ژنوم ایرانیان» دانشگاه استنفورد آمریکا نیز ژنوم ایرانیان را دراختیار این دانشگاه قرار گرفت و و براساس برخی مدارک در حال حاضر 25 هزار ژن ایرانی در اختیار آمریکا و رژیم صهیونیستی است که از نتایج تحقیقات بر روی آن در بخش‌های نظامی و سیستم‌های امنیتی استفاده می‌شود. نکته جالب این‌جاست که در گروه تحقیقاتی این دانشگاه نام «پردیس ثابتی» دختر «پرویز ثابتی» رئیس اداره سوم ساواک شاه و پروفسور رستم که با رژیم صهیونیستی مرتبط است به چشم می‌خورد. براساس این فرضیه در انتشار ویروس کرونا نسل ایرانی مورد هدف بوده اما به صورت ناخواسته این ویروس به بیش از 170 کشور انتقال پیدا کرده است. هرچند این فقط یک احتمال است اما یادمان نرفته که چند سال پیش برخی از هنرمندان خود فروخته چون «گلشیفته فراهانی» از مردم ایران خواستند با کمک چند گوش‌پاک‌کن ارسالی از مکانی نامعلوم، نمونه‌ای از سلول‌های دهانی خود را با هدف «نجات بیماران سرطانی» به بانک ژن جهانی هدیه کنند!
همیشه نام ایران و ایرانی می‌درخشد!
ابتدای اسفندماه بود که خبر رسید متأسفانه آنچه نباید می‌شد اتفاق افتاده و پای ویروس کرونا به سرزمین عزیز ما نیز باز شده است. براساس اخبار قم اولین شهری بود که به این ویروس گرفتار شد. برخی معتقد بودند باید این شهر عزیز در قرنطینه شود تا بتوانیم شیوع این ویروس کنترل کنیم اما این کار بر اساس تصمیم‌گیری مسئولین انجام نگرفت. تشخیص درست یا غلط بودن این تصمیم برعهده کارشناسان این امر است اما در هر صورت این تصمیم با توجه به جایگاه خاص این شهر باب شایعه‌پراکنی را باز کرد و خوراکی در اختیار رسانه‌های خارجی قرار داد. هرچند کرونا از چین آغاز شده و با وجود قرنطینه شهر ووهان این کشور نتوانست از انتشار این ویروس جلوگیری کند و کم‌کم نمونه‌هایی از آن در کشورهای مختلف به ثبت رسید اما رسانه‌هایی نظیر بی‌بی‌سی انگشت اتهام به سمت ایران گرفته و ابتلای افراد در نقاط مختلف جهان را به ایران نسبت دادند و سعی کردند با بزرگ کردن ضعف‌ها و کمبودهای اولیه از آب گل‌آلود ماهی گرفته و پروژه دشمنی خود با ایران عزیز را دنبال کنند غافل از آن‌که این کشور بیدی نیست که با این بادها بلرزد. ایثار و از خودگذشتگی کادر درمان که خیلی زود ستایش رهبر انقلاب را نیز به دنبال داشت و توصیه‌های بهداشتی آنان در کنار همکاری خوب مردم (که البته نواقصی هم داشت) باعث شد اوضاع از کنترل خارج نشده و دوره شیوع این بیماری خط سیر عادی خود را طی کند. نیروهای نظامی چون سپاه و ارتش و بسیج هم مثل همیشه خیلی زود به میدان آمدند و کار جهادی آغاز شد. تولید اقلام بهداشتی چون ماسک، ضدعفونی کردن شهر توسط نیروهای جوان جهادی، پای کار آمدن طلاب برای کمک به کادر درمان و غسل و تدفین جان‌باختگان این ویروس منحوس، استفاده بهینه خانواده‌ها از فرصت قرنطینه و شکوفا شدن استعدادها در این مدت، همدلی و همیاری مردم با هم برای عبور از مشکلات اقتصادی حاصل از شیوع ویروس مانند بخشیدن اجاره‌بهای مغازه‌ها توسط صاحبان املاک جلوه‌های زیبایی از بزرگی و استقامت مردم ایران را برای جهانیان به تصویر کشید. در اینجا با وجود همه مشکلات، سومدیریت‌ها و کاستی‌ها که کم هم نبودند و تازه باید به آن دشمنی دشمنان را هم اضافه کرد ـ که در این اوضاع و احوال تحریم‌های جدیدی وضع کردند ـ اوضاع تا امروز با عنایت خدا به خوبی پیش رفته و هیچ‌گونه هرج و مرجی را شاهد نبودیم و زندگی کما فی السابق ادامه دارد.
غرب وحشی زنده شده است!
اما امان از آن سوی آب‌ها. دولت‌هایی که سال‌ها فریاد ابرقدرتی‌شان گوش فلک را کر کرده بود به یک باره هیمنه پوشالی‌شان فروریخت و در مبارزه با این ویروس درمانده شدند. واقعیت این است که مرگ مردم اروپا و آمریکا ما را به هیچ وجه خوشحال نمی‌کند و جان باختن مظلومانه این همه انسان به خاطر سو مدیریت دولتمردان بی کفایتی چون ترامپ غم بزرگی به دل انسان می‌نشاند اما این را هم نمی‌توان منکر شد که کرونا با همه بدی‌ها و تلخی‌ها، این حسن را داشت که تمدن غرب که مدعی پاسخگویی به نیازهای انسان مدرن است و خود را برتر از این و آن می‌داند با یک چالش جدی روبرو ساخت. تمدن غرب با آن همه دبدبه و کبکبه نتوانست پاسخگوی نیاز مردمش باشد. نظم و تربیت غربی در غارت فروشگاه‌ها، بدویت دورن خود برملا ساخت. دولت‌هایی که قرار بود بر دنیای نسخه پیشرفت بنویسند درمانده برای تصاحب تجهیزات پزشکی دیگر کشورها به تکاپو افتاده و جنگ بر سر ماسک به راه افتاده است. پایگاه خبری «هافینگتن پست» خبر داده مقامات آلمانی محموله ماسک‌هایی را که برای ایتالیا فرستاده شده بود، مصادره کرده‌اند. خبرگزاری «رویترز» نیز نوشته مقامات آلمان و فرانسه می‌گویند آمریکا با پرداخت مبالغی بالاتر از قیمت بازار به شرکت‌های چینی تولید‌کننده اقلام پزشکی، حتی محموله‌هایی را که قرارداد آنها نیز با کشور دیگری بسته شده است تصاحب می‌کند. ادعایی که وزیر بهداشت برزیل نیز آن را تأیید کرد. یکی از مقامات ارشد دولت آلمان در این باره گفته: «بحث پول مطرح نیست. آنها حاضرند هر بهایی بپردازند چون آنها درمانده شده‌اند.» آنقدر اوضاع وخیم شده که ترامپ پیشنهاد می‌دهد ماسک‌های استفاده شده را دوباره ضدعفونی کرده و به چرخه استفاده باز گردانند یا افراد از روسری به عنوان ماسک استفاده شدند. و دولت خودش دست به دزدی زده و محموله ماسک‌های سفارشی کشور آلمان را در بانکوک پایتخت تایلند مصادره کرده و به سوی آمریکا روان ساخته است.اقدامی که باعث شد «آندرس گیزل» سناتور و وزیر داخلی دولت محلی برلین بیانیه بدهد و بگوید: «ما این اقدام را یک دزدی دریایی مدرن می‌دانیم. این شیوه رفتار و برخورد با شرکای ترانس آتلانتیک نیست. حتی در بحبوحه بحران جهانی، شیوه‌های غرب وحشی نباید حاکم باشد.»
البته فقط او نبود که از عبارت غرب وحشی برای توصیف این روزهای دنیای غرب استفاده کرده است. «جی رابرتز پریتزکر» فرماندار ایلینوی با اشاره به بحران کمبود تجهیزات پزشکی در ایالات متحده آمریکا و رقابت ایالات این کشور برای دستیابی زودتر به تجهیزات پزشکی مورد نیاز برای مقابله با کووید-۱۹ تصریح کرده بود که ایالات برای تجهیزات با یکدیگر رقابت می‌کنند: «اینجا یک غرب وحشی است.»
سی ان ان در این خصوص گزارش کرد، فرماندار ایلینوی با اشاره به رقابت ایالات آمریکایی برای دستیابی زودتر به تجهیزات پزشکی گفت که ایالت ایلینوی تنها بخشی از تجهیزات پزشکی درخواستی را از اداره مدیریت بحران فدرال دریافت کرده است و این کمبود تجهزات موجب شده است که ایالات آمریکا و کشورها برای دریافت تجهیزات محافظت شخصی در بازار آزاد به رقابت با یکدیگر بپردازند. وی سپس توضیح داد: «نیاز به هماهنگی‌های دولت فدرال است. اینجا غرب وحشی است... در حقیقت ما به واسطه اینگونه رقابت مجبوریم برای تجهیزات محافظت شخصی پول بیشتری پرداخت کنیم.»
همه دنیا به سوی او
درست است که کرونا باعث بسته شدن حرم مطهر ائمه و امامزادگان و تعطیلی پایگاه‌های مذهبی شده است و شاید به نظر بیاید مردم از خدا و اعتقادات مذهبی دور افتاده‌اند اما به راستی چنین نیست. یکی از وجوه مثبت ایجاد شده توسط کرونا این است که در سراسر دنیا توجه‌ها را به سوی آن که قدرتش فراتر از همه قدرت‌هاست جلب کرده است و موج جدیدی به راه انداخته است. آنقدر که استاد لائیک دانشگاه کانادا اعلام می‌کند با «دعا» مقابل ویروس کرونا احساس آرامش می‌کنم. او در مقاله‌اش که در روزنامه «گلوب اند میل» به چاپ رسیده خود و خانواده‌اش را افرادی بی‌دین معرفی می‌کند که صرفا با قواعد اخلاقی زندگی خود را جهت می‌دهد اما چالش کرونا سبب جلب توجه او به دین و ارزش‌های دینی همچون دعا شده است.
اقدام جالب نشریه نشریه نیویورک پست هم از همین موضوع حکایت دارد. این نشریه در بحبوبه بحران کرونا صفحه نخست یکی از شماره‌های اخیر خود را به چنین تیتری اختصاص داده است: «heaven help us» خدایا به آمریکا کمک کن.
ان‌شاالله که خدا به کمک می‌آید و بزودی شر این ویروس منحوس از سر همه مردم جهان به‌خصوص ایران عزیز کم می‌شود و دوباره روزهای خوش از راه می‌رسند. روزهایی که می‌توانیم بی هیچ ترس و واهمه و فاصله‌ای در کنار هم باشیم.