مراقبت از سلامت روان کودکان در مقابل بحران کرونا
من با تو ام
مریم کمالی نژاد
حالا که مدارس تعطیل شده است و بچه‌ها هم با بحران «کرونا» روبرو شده‌اند، وظایف مادران در حفاظت از سلامت روان کودکان، صدچندان شده است. کودکانی که با تعطیل شدنشان از درس و مدرسه، اوقات فراغت بیشتری دارند و با دیدن استرس و نگرانی بزرگترها و اجبارشان در خانه نشینی و کنسل شدن فعالیت های سابق روزانه، ممکن است دچار وهم و اضطراب بشوند. با این بچه‌ها چه کنیم؟ با کودکانی که خیالمان را راحت کرده‌اند کمترین گروه سنی در خطر هستند اما کدام مادر است که دلش آرام بگیرد و نخواهد به کودکش نکات بهداشتی را آموزش دهد، کدام مادر است که نخواهد بهترین برنامه را برای روزهای تعطیل پیش‌رو داشته باشد؟ در این یادداشت می‌خواهیم نکاتی را بگوییم که از کروناهراسی کودکان پیشگیری می‌کند و راه‌هایی که استرس پس از حادثه را در بچه‌ها کم می‌کند. با ما همراه باشید.
ما در خطریم؟
احساس امنیت، مهم‌ترین حسی است که کودک به آن نیاز دارد. کودکی که تصور می‌کند دنیا پر است از خطرهایی که او را تهدید می‌کنند، دچار اضطراب و استرس می‌شود و ممکن است این دنیاهراسی حالا حالا‌ها برایش باقی بماند. معمولا کودکانی که با این ترس مدت‌ها زندگی می‌کنند، حادثه‌ای را تجربه کرده‌اند و دچار استرس پس از حادثه هستند. کودکانی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم زندگیشان از «بحران کرونا» تأثیر پذیرفته است، و ترس و استرس والدینشان را دیده‌اند ممکن است با مشکلاتی روبرو شوند. پس سعی کنید که به کودک احساس امنیت بدهید با این جملات: «من کنارتم و همیشه مراقبتم» «اگر این کارهایی که میگم رو انجام بدی، هیچ خطری تهدیدت نمی‌کنه»
زندگی را به جریان بیندازید
اگر بحران باعث شده است که روال طبیعی زندگیتان را کنسل کنید، بهتر است با یک برنامه‌ریزی سریع، همه‌چیز را به حالت روزمره و همیشگی‌اش برگردانید. هستند مادرانی که به محض رویارویی با یک مشکل، سررشته زندگی از دستشان خارج می‌شود و همه‌چیز را موکول می‌کنند به بعد از درست شدن اوضاع؛ «فعلا حوصله غذا درست کردن ندارم» «خونه‌تکونی بمونه برای بعد از کرونا» «تلوزیون رو خاموش کن، اعصاب ندارم» این جملات حاوی پیامی است برای کودک: « زندگی از حالت طبیعی‌اش خارج شده و خطری ما را تهدید می‌کند»
پس بهتر است با انجام کارهایی که روح زندگی را به خانه برمی‌گرداند، بچه‌ها را از احساس عدم امنیت نجات دهید. غذا درست کنید، ورزش کنید، موسیقی بشنوید، اجازه دهید بچه ها کارتون و فیلم‌های مورد علاقه‌شان را ببینند.
جملات بی‌فایده
دست از گفتن جملات بی‌فایده به کودک بردارید. جملاتی که هیچ کمکی به او نمی‌کند. مثل «می‌دونی که کرونا اومده و خیلی خطرناکه» «بدو دستاتو بشور» «می‌دونی چند نفر دارن کرونا می‌گیرن» در واقع قرار دادن کودکان در جریان جزییات بحران، هیچ کمکی به آن‌ها نمی‌کند و در بیشتر مواقع یک نوع برون‌ریزی وحشتی است که والدین دچارش شده‌اند و فقط می‌خواهند از شر وحشت خودشان رها شوند و این واکنشی است نسبت به استرسشان که نه‌تنها کمکی به کودک نمی‌کند بلکه او را هم به شدت مضطرب و نگران می‌کند.
زبان بدن
اگر خودتان دچار استرس باشید، کودکتان هم مضطرب می‌شود، پس در قدم اول باید به خودتان مسلط شوید. جملاتی که به تحکم و دستوری به کودک می‌گویید و زبانتان و حرکاتتان سرشار از استرس و خشم و پریشانی است، کودک را مضطرب می‌کند: «مگه نگفته بودم نباید به کسی دست بدی» «بدو برو دستاتو بشور کرونا می‌گیریا» و جملاتی از این دست که با حالت اضطراب و استرس و خشم ادا می‌شود به کودک این پیام را می‌دهد که ما توانایی مراقبت از تو را در مقابل تهدیدهای بیرونی نداریم و تو کاملا در خطری. پس بهتر است قبل از هر چیزی به خودتان مسلط شوید و آرام باشید.
عشق و توجه
در شرایطی که کودکان اغلب تحت‌تأثیر نگرانی والدین و تلوزیون و تعطیلی مدارس، گفتگوهای فامیل و همسایه و... متوجه شده‌اند که مشکل و خطری پیش‌روست و دچار استرس شده‌اند، نیاز شدیدی به توجه و عشق دارند. پس تا می‌توانید به کودکتان توجه کنید. برایش زمان بگذارید، با او بازی کنید، فیلم ببینید یا هر کاری که با حفظ بهداشت توصیه شده می‌توانید با هم انجام دهید. اگر کودک ترسیده است، به حرف‌هایش گوش دهید، از او بپرسید که چه چیزی توی ذهنش می‌گذرد و تصورش از ماجرا چیست.
همراه و هم پا با هم
کودک را در این شرایط به هیچ عنوان از خودتان جدا نکنید. او را به کسی نسپارید، بهتر است که در این شرایط کودک در کنار والدینش باشد. اگر شغلی دارید که مجبورید که باید ساعاتی را از کودکتان دور بمانید، مرتبا با او تماس تصویری و صوتی بگیرید و هم حالش را بپرسید و هم او را از خوب بودن حالتان مطمئن کنید.
بهداشت
قرار نیست به کودک دروغ بگویید، قرار نیست چیزی را از او مخفی کنید، به هر حال کودک شما باید ماجرا را خوب بفهمد و درک کند تا بتواند از خودش مراقبت کرده و نکات بهداشتی را رعایت کند. داستان را طوری که ذهن کودکتان با توجه به سن و سالش بتواند درک کند، برایش توضیح دهید، آرام و بدون ترساندن، نکات بهداشتی را برایش توضیح دهید و با هم چند‌بار اجرا کنید. می‌توانید در قالب نمایش و بازی به او یاد دهید. پرخاشگری، ترساندن، اضطراب وارد کردن و... روش‌هایی نیستند که بتوانید با آن‌ها کودکتان را به رعایت بهداشت وادار کنید و امیدوار باشید روان او هم در سلامت باقی بماند.
کودک مضطرب
اگر دیگر کار از کار گذشته و کودکتان دچار اضطراب و استرس شده است، ممکن است رفتارهایی داشته باشد مثل گوشه‌گیری، چسبیدن به والدین، احساس ترس و کابوس دیدن، شب ادراری و... نسبت به رفتارهای کودکان که ناشی از ترس و اضطراب است، پرخاشگر و سرزنشگر نباشید، به حرف‌ها و نگرانی‌هایش گوش دهید و به او توجه کنید و اطمینان بدهید که مراقبش هستید.
تماس با پزشک
اگر کودک علائم اضطراب و استرس مثل شب ادراری، حالت تهوع و... داشت و احساس کردید جسمش دارد درگیر می‌شود و اوضاع از کنترل شما خارج است، بهتر است با پزشک تماس بگیرید و از او کمک بخواهید. بهتر است در این شرایط کودک را به مکان‌های درمانی نبرید و فقط با پزشک مشورت کنید و دستورات را اجرا کنید.
ورزش در خانه
روش‌های نفس کشیدن و ریلکسیشن یا آرام‌سازی را با کودک تمرین کنید. یاد گرفتن این مهارت‌ها فقط با یک جستجوی کوچک در اینترنت به دست می‌آید، کار چندان سختی نیست. این تمرین‌ها را به همراه کودک در خانه انجام دهید. با هم ورزش کنید، قرار نیست ورزشی انجام دهید که نیاز به مکان حرفه‌ای و وسایل خاص داشته، بالا و پایین پریدن، نرمش‌های ساده و... می‌توانند در آرام‌سازی کودک مؤثر باشند.
دوری کودکان از اخبار
همه‌چیز برای کودکان بزرگتر از چیزی که هست به نظر می‌رسد، آن‌ها قدرت تحلیل ندارند و چه بسا که با یک خبر ساده دچار نگرانی غیرقابل کنترل بشوند، پس بهتر است کودک و نوجوانتان را از شبکه‌های اجتماعی، اخبار و جزییات بحران دور کنید.
وسواس
رعایت نکات بهداشتی نباید شما را به دام وسواس بیندازد، وسواسی که صد در صد کودک شما را درگیر می‌کند. احتمال این‌که کودک به وسواس مرضی دچار شود زیاد است.
خانه آرام
اگر تا پیش از این تنشی در خانه داشته اید و یا با همسرتان بگو مگویی داشتید یا حتی قهر بوده‌اید، بهتر است بخاطر بچه‌ها ماجرا را به بعد از کرونا منتقل کنید. کمترین تنش و بحث را در خانه داشته باشید که کودکان را مضطرب نکنید. حتما بارها هم در این روزها شنیده‌اید که استرس، باعث نقص ایمنی می‌شود.