پیک شادی
ماه‌منیر داستان‌پور
صدای زنگ خانه که آمد، کاسه بستنی را گذاشتم روی میز عسلی و با آن وزن زیاد و پاهای ورم کرده، به زور خودم را از روی مبل بلند کردم. حمیده‌خانم که روی نرده‌بام ایستاده بود و داشت پرده پذیرایی را نصب می‌کرد با دیدن راه رفتنم از خنده ضعف کرده بود و به سختی خودش را آن بالا نگه داشته بود که با سر روی زمین نیوفتد.
یحیی اسمم را گذاشته بود «پنگوئن شاد» و می‌دانستم که خیلی هوای غرور زنش را داشته که به جای پنگوئن نگفته «خرس مهربان!» چیزی نمانده بود ماه هفتم را تمام کنم و این یعنی کمتر از سه ماه به پایان دومین بارداریم مانده بود. حاصل بار اولش دخترک هشت ساله‌ام نادیا بود که دقیقا همان موقع از مدرسه آمده بود و به خاطر این‌که در را برایش باز کنم، هم در بستنی خوردنم وقفه انداخته بودم و هم موجبات خنده و شادمانی حمیده‌خانم را فراهم آورده بودم که فکر کنم به همین واسطه حسابی خستگی پیرزن در رفت. نادیا مثل هر روز شبیه به سربازی که از جنگ برگشته باشد؛ با مقنعه کثیف و کج و کوله، و دکمه‌های نیمه‌باز مانتوی صورتی مدرسه‌اش سه طبقه راه‌پله را نفس زنان بالا آمد و پیک نوروزی‌اش را مقابل چشم‌هایم تکان داد.
ـ مامان، مامان ببین بهمون پیک دادن. یعنی دیگه تعطیلیم دیگه؟!
همان‌طور که یک دستم به کمرم بود؛ پیکش را گرفتم و در دلم اعتراف کردم که: «از اولش هم تعطیل بودی مادرجان!» خب راستش غیر از این هم نبود. آن‌قدر به خاطر آلودگی هوا و بارش برف تعطیلشان کرده بودند که بیشتر از تمام سال‌های تحصیلی من، در همان یک‌سال خانه‌نشین شده و خوش گذرانده بود. معلم هم که خدا برایش ساخته بود، قبول حق و به لطف انواع پیام‌رسان‌های داخلی و خارجی، از راه دور به جریان درس خواندن و انجام تکالیفشان که رسیدگی به همه‌اش در آن تعطیلی‌های پی‌در‌پی به عهده مادران بینوا بود؛ نظارت می‌کرد. حالا این ناله‌های بی‌موقع و از وقت گذشته بماند؛ پیک را از دخترک شلخته‌ام گرفتم و نگاهی به صفحاتش انداختم.
ـ ما که بچه بودیم بهش می‌گفتیم پیک شادی! حالا شده پیک نوروزی!
بعد یادم افتاد چقدر هم شاد بود آن پیک شادی با صفحات سیاه و سفیدش که بویی از بهار و عید نبرده بود! فکر می‌کنم اولین بار یک ذهن خسته باعث طراحی چنین پیکی برای دانش‌آموزان شده بود! کسی که سیزده روز تعطیلی را بین نُه ماه درس خواندن و مشق نوشتن برای بچه‌های بیچاره تاب نمی‌آورده و خواسته این سیزده روز عید را برایشان مثل زهرمار تلخ کند! پیکی که روزهای بچگی نه در سیزده روز عید بلکه یا قبل از وارد شدن به سال جدید و یا یک شب مانده به سیزده به در حلش می‌کردیم. پیک نوروزی را به حمیده‌خانم که هنوز مشغول پرده زدن بود نشان دادم.
ـ پیک دادن خانوم معلم جانشون. اسما بچه‌ها باید حلش کنن اما رسما تکلیف پدر مادراس!
حمیده‌خانم با اشاره به نادیا که رفته بود سراغ کاسه نیم‌خورده بستنی من لبش را گاز گرفت و نیم‌خنده‌ای زد.
ـ کوتاه بیا مادر توام! والله این بچه‌ها نصف گشت‌و‌گذار و تفریح شماها رو ندارن. بذار این سیزده روز عید حداقل به بهانه‌ای دید و بازدید یه کیفی بکنن. بی‌خیال مشق و تکلیف! این بیچاره‌ها یه بند اسیر چاردیواری آپارتمانن! نه حیاطی، نه تو سر و کله یه لشکر خواهر و برادر زدنی! نوه من که یه بند سرش تو اون ماس ماسکه! داره با موبایل مادرش بازی می‌کنه.
به نادیا که شکموتر از خودم داشت با ولع در آخرین روزهای اسفند که زمین و زمان هوای بهار کرده، و دیگر چندان سرد نبود؛ ترتیب بستنی را می‌داد؛ نگاهی انداختم و یاد بچگی‌های خودم افتادم. حمیده‌خانم از همان موقع‌ها به خانه ما رفت و آمد داشت. زن جوانی بود که برای کمک خرج زندگیش زیر بال و پر مادرم را می‌گرفت و در ضبط و ربط هفت تا خواهر و برادرم؛ یاریش می‌کرد. هر طور حساب می‌کردم؛ می‌دیدم پر بیراه هم نمی‌گوید آن روزها عید طعم نمکی‌تر و شادتری برای بچه‌ها داشت.
غرق در خاطراتم بودم که نادیا یک بسته سیگارت از کیفش بیرون آورد و به سمتم گرفت.
ـ مامان میشه امشب اینو آتیش بزنیم؟ دوستم برام آورده که امشب باهاش چارشنبه‌سوری بگیریم.
چشم‌غره‌ای به نادیا که از دوستش وسیله آتش‌بازی گرفته بود رفتم و با ایما و اشاره حالیش کردم «وقتی حمیده‌خانم برود من می‌دانم و تو و این دسته گلی که به آب دادی!» اما با دیدن سیگارت‌ها یاد برادر بازیگوشم افتادم که چند سالی از من بزرگ‌تر بود و در شیطنت دست همه ناقلاهای محله را از پشت بسته بود. با یاد آن روزها لبخند به لبم آمد و ذهنم کشیده شد به یک اتفاق خاص و به یاد ماندنی!
آن سال هم مثل سال‌های دیگر مادر نگذاشته بود شب چهارشنبه‌سوری از خانه بیرون برویم. خودمان حیاط بزرگی داشتیم و طبق معمول برای دوری از خطرات احتمالی همان‌جا در خانه بازی می‌کردیم و با چند تکه چوب که برادرهای بزرگترم از نجاری آقاجان به خانه می‌آوردند؛ مراسم را دور هم برگزار می‌کردیم. اما از قضا آن چهارشنبه‌سوری، برادر ناقلایم هوشنگ یک کیسه بزرگ وسایل آتش بازی خریده بود و نمی‌دانست تا قبل از شروع مراسم برای گریز از سرزنش مادر و پدر، کجا پنهانش کند! گرچه از این‌که مادر بفهمد و حسابی دعوایمان کند؛ می‌ترسیدیم ولی ته دلمان از روشن کردن آن همه وسیله آتش‌بازی غنج می‌رفت. یکی از بچه‌ها اولین پیشنهاد را برای پنهان کردن کیسه ترقه‌ها داد و گفت:
ـ باید توی زیرزمین قایمش کنیم.
یکی دیگر از برادرهایم که داشت داخل کمد دنبال یک جای دنج می‌گشت؛ صدایش بلند شد که:
ـ خانوم باهوش، مامان عین پارسال اولِ همه میره سراغ زیرزمین! بهتره بذاریمشون این‌جا تو کمد!
خواهر بزرگترم که در حال جابجا کردن بالش و پتوهای رختخواب چیده شده کنار اتاق بود؛ خنده‌ای زد:
ـ تو به اون میگی باهوش، نابغه! خب مامان بیاد سر لباسا که اونارم می‌بینه! این‌جا بین رختخوابا بهتره!
همگی مشغول یکی به دو بودند که یک‌دفعه هوشنگ سرش را از پنجره بین آشپزخانه و پذیرایی که آن سال‌ها حکمِ پیشخوان آشپزخانه‌های اُپِن امروزی را داشت؛ بیرون آورد و لبخندزنان گفت:
ـ خودم از همتون چیز فهم‌ترم. مخفیگاه رو یافتم.
برادر بزرگم به صورتش که با آن همه تقلا عرق کرده بود، دستی کشید:
ـ قبل از تو ارشمیدس یافته بود بچه‌جون! حالا بگو ببینیم چی یافتی؟
هوشنگ دندان‌های سفید و درشتش را نشان داد و به داخل آشپزخانه اشاره کرد. من که تا آن موقع ساکت مانده بودم؛ صدایم به اعتراض بلند شد که:
ـ اینم شد مخفیگاه؟! مامان یه بند تو آشپزخونه‌ست ها! خب پیداش می‌کنه عقل کل!
ـ نه دیگه آبجی کوچیکه! این‌جا پیداش نمی‌کنه. چون هیچ‌وقت باورش نمیشه کسی بیاد درست بغل گوشش تو آشپزخونه این همه فشفشه و خرده ریز آتیش‌بازی قایم کنه.
همگی نگاهی به هم انداختیم و در دلمان به عقل و درایت باهوش‌ترین و صدالبته شیطان‌ترین بچه خانواده ایول‌الله گفتیم. آخر سر همان شد که هوشنگ می‌خواست. وسایل آتش‌بازی رفت داخل کیسه گردو و داخل کابینت آشپزخانه پنهان شد. حالا باید همگی تا شب دوام می‌آوردیم تا بعد از آمدن آقاجان و با وساطت او بتوانیم از آن‌ها، اگرچه نه بیرون از خانه بلکه در حیاط خودمان و جلوی چشم بزرگترها استفاده کنیم. وگرنه بدون وجود او محال بود مادر بگذارد یک دانه‌اش را هم روشن کنیم. فقط اگر آن اتفاق نمی‌افتاد و همه چیز طبق روال پیش می‌رفت؛ مو لای درز نقشه‌‌ای که کشیده بودیم، نمی‌رفت و صفر تا صد ماجرا ختم به خیر می‌شد اما برخلاف آن‌چه خیال می‌کردیم مادر که برای خرید خانه بیرون رفته بود؛ سروقت بازنگشت و تیمور پسر عمه سوسن خبر آورد که مادرش پیش از موعد برای زاییدن نوزادش به بیمارستان رفته و آقاجان و مادرمان هم همراهش رفته‌اند. تیمور را هم فرستاده بودند پیش ما که در خانه تنها نماند. خیال می‌کردیم چقدر خوب شد که آقا محمد شوهر عمه سوسن برای کار رفته تبریز و تا قبل از عید برنمی‌گردد. همین باعث شده بود مادر و آقاجان هیچ‌کدامشان آن شب به خانه برنگردند و ما حسابی فرصت داشتیم آتش‌بازی کنیم. شاید اگر می‌دانستیم چه اتفاقی قرار است همان شب برایمان بیفتد آن‌قدر ذوق‌مرگ نمی‌شدیم.
عین قوم مغول به سمت آشپزخانه یورش بردیم و کیسه گردو را که با وسایل آتش‌بازی پرش کرده بودیم؛ از کابینت بیرون کشیدیم. هوشنگ که دیگر طاقتش طاق شده بود؛ یکی را همان‌جا در آشپزخانه آتش زد و نشانمان داد که چطور می‌چرخد و جرقه پرتاب می‌کند. کیسه پارچه‌ای فشفشه‌ها، ترقه‌ها روی کابینت چوبی آشپزخانه که آقاجان سفارشی برای مادر ساخته بود؛ قرار داشت و فشفشه چرخان در دست هوشنگ خودنمایی می‌کرد. از شانس خوبمان یک‌دفعه یکی از جرقه‌ها در هوا چرخ خورد و افتاد روی کیسه پارچه‌ای که پر بود از وسایلی که معطل یک جرقه بود تا بدبختمان کند! صدای ترقه و سوت فشفشه و دامب و دومب بمب مانندی آشپزخانه را برداشته بود و جرقه‌ها به هر سو پرتاب می‌شد. چیزی شبیه به صحنه آزمایش موشکی که در آن واحد هم زیباست هم ترسناک! اما از همه جالب‌تر صدای فریاد هوشنگ بود که نعره می‌کشید فرار کنید و ما را به بیرون رفتن از آشپزخانه ترغیب می‌کرد. همگی به سمت حیاط دویدیم و از شیشه آشپزخانه آن همه انفجار رنگارنگ را با ترس و هیجانی توأمان نگاه کردیم. بالأخره بعد از چند دقیقه، دود سیاهی آشپزخانه را پر کرد و صداها تمام شد. حالا می‌توانستیم به آن‌جا برگردیم و نتیجه شاهکارمان که مقصر اصلیش هوشنگ‌خان بود ببینیم. به غیر از آشپزخانه دود گرفته که مادر همین چند روز قبل عین برف سفید و تمیزش کرده بود و خودمان هم حسابی بابت دستمال کشیدنش جان کنده بودیم! چیزی که بیشتر توی چشم می‌زد؛ دایره سیاه بزرگی بود که روی کابینت عین سیاه‌چاله فضایی به چشم می‌آمد. آن همه آتش‌بازی کل زحمات آقاجان برای ساخت کابینت‌ها را بر باد داده بود و اگر هر کدام از والدینمان از ماجرا خبردار می‌شدند؛ ما را هم ضمیمه زحمات آقاجان به باد فنا می‌دادند. هوشنگ که انگار هیچ رقم رویش کم نمی‌شد و مغزش از نقشه کشیدن دست برنمی‌داشت؛ با همان چهره سبزه و نمکینش، بشکنی زد که:
ـ بریم اون سفره خوشگلا که مامان برای رو کابینتی خریده بیاریم روش پهن کنیم. این‌طوری دیگه اقلش تا ته عید نمی‌فهمه چه دسته گلی به آب دادیم.
همگی دلمان می‌خواست به جانش بیوفتیم و تا جان داشتیم بزنیمش؛ اما نه وقت کافی مهیا بود و نه راهی غیر از آن‌که گفته بود برای رفع و رجوع خراب کاریمان پیدا می‌کردیم. برای همین دست به کار تمیز کردن آشپزخانه شدیم و به کمک تیمور که شاهد ماجرا بود؛ همه دوده‌ها را پاک کردیم. بعد هم به پیشنهاد هوشنگ عمل کردیم و سفره‌های گلدار و قشنگی که مادر برای پوشاندن سطح کابین‌ها خریده بود روی آن‌ها پهن کردیم و امید بستیم که حداقل تا پایان عید از ماجرا سردرنیاورد.
شاید اگر آن روزها مد نبود روی همه چیز حتی تلویزیون را با یک پارچه یا تور بپوشانند؛ مادر همان اولین قدم که به آشپزخانه می‌گذاشت؛ همه چیز را می‌فهمید ولی به کمک سفره‌های گل‌گلی، آب از آب تکان نخورد و به خاطر آن همه رفت و آمد و بگذار و بردار میهمانی‌های دید و بازدید مادر آن‌قدر سرش شلوغ بود که نفهمید کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه است و تا سه روز قبل از سیزده به در که قصد کرد رو کابینتی‌ها را بشوید؛ متوجه سیاه‌چاله فضایی دست‌ساز هوشنگ نشد. وقتی صدای جیغ بنفشش را از آشپزخانه شنیدیم؛ همگی به سمت درب حیاط دویدیم و با تمام قدرتی که در پاهایمان داشتیم، به سمت خانه عمه سوسن فرار کردیم. خودمان می‌دانستیم این بار آقاجان هم به فریادمان نمی‌رسد و اگر پیدایمان بکند؛ تکه بزرگمان گوشمان خواهد بود. عمه سوسن با تمام تلاشی که می‌کرد تا احساسش را از این حادثه پنهان کند و خودش را ناراحت جلوه بدهد؛ با دیدن قیافه‌های از ترس کج و کوله شده برادرزاده‌هایش به قهقهه افتاده بود. که البته وقتی فهمید پسر خودش هم دستی در آتش داشته، یک پس گردنی آب‌دار خوراکش کرد و به فاز عصبانیت تغییر حال داد. آقاجان مجبور بود کل آن قسمت از صفحه کابینت را عوض کند اما به عوضش تمام عیدی‌های ما هفت بچه به انضمام تیمور که هم‌دستمان بود؛ را ضبط کرد تا این تنبیه از یادمان نرود.
اما هوشنگ که مسبب اصلی ماجرا بود مثل بقیه مجازات نشد. چون غیر از آن، شاهکارهای دیگری هم کرده بود که هیچ‌کدام از یاد آقاجان و مادر بیرون نرفته بود. مثلا این‌که قول داده بود وقتی به خانه عموی مادر می‌رویم عین بچه آدم کنار مادر بنشیند و از کنارش جم نخورد. قول داده بود نه پا به حیاط بگذارد و با نوه‌عموها آتش بسوزاند؛ نه تا چشمش به پسته و بادام می‌افتد ظرف آجیل را از وجودشان پاک کند.
مادر روی عموی بزرگش خیلی حساس بود. شاید چون همیشه از خاله بزرگمان و بچه تربیت کردنش تعریف می‌کرد و مادر می‌خواست از خواهرش چیزی کم نداشته باشد. از حق نگذری همه ما شش بچه دیگر ساکت و بی‌صدا حضور در خانه عمو را تاب می‌آوردیم و لام تا کام حرف نمی‌زدیم؛ اما هوشنگ نمی‌توانست چند ساعت بدون تحرک یک‌جا بماند و باید برای رفع بی‌حوصلگیش کاری می‌کرد. درست مثل همان عید که تمام قول و قرارش با مادر را فراموش کرد و فقط توانست نیم ساعت خودش را آرام نگه دارد. بعد کم‌کم عین فنری که از جا در برود؛ اول به خوردن تمام پسته و بادام‌های ظرف آجیل خودش و مادر که در حال صحبت کردن بود؛ مشغول شد و بعد که کلک آن‌ها را کند؛ آرام و در بی‌خبری آقاجان و مادر، خودش را به نوه‌های عمو رساند که بدشان نمی‌آمد هم‌بازیش شوند و یک دست وسطی با او که حریف قدری بود؛ بازی کنند. صدای جیغ و داد بچه‌ها که بالا رفت؛ دوباره عموجان پوزخندی زده و به طعنه بچه تربیت کردن خاله بزرگمان را ستوده بود!
آقاجان و مادر عصبانی از ماجرای سوختن کابینت، خاطره میهمانی خانه عموجان را هم به آن ضمیمه کرده بودند و بهترین جریمه را برای هوشنگ در نظر گرفتند. قرار شد هوشنگ به عوض ما تمام پیک‌های شادی را خودش به تنهایی حل کند. این بدترین و بهترین جریمه برای برادر بازیگوشم بود که به سختی می‌توانستی پایش را بند دفتر و کتاب بکنی که البته ما به دور از چشم پدر و مادرمان که بعدها فهمیدیم از ماجرا خبرداشتند؛ کلی کمکش کردیم که زیر بار آن همه مشق و تکلیف تلف نشود.
با صدای حمیده‌خانم که از نردبام پایین آمده و مشغول بستن گل پرده‌ها بود به خودم آمدم؛ اما هنوز دلم برای آن همه شادی و آن روزهای خوش ضعف می‌رفت.
ـ مادر کجایی؟ هرچی صدات می‌کنم جواب نمی‌دی!
ـ ببخش حمیده‌خانوم جون؛ غرق گذشته و ایام بچگی بودم. یاد آتیش سوزوندنای داداش افتاده بودم.
پیرزن لبخندی زد و سرش را به علامت تأیید تکان داد. یک‌دفعه نادیا با گوشی تلفن به سمتم دوید؛ که:
ـ مامانی ، بدو بیا دایی هوشنگ کارت داره!
یاد حرف مادر افتادم که با دیدن شیطنت‌های نادیا گفته بود : «حلال‌زاده به داییش میره!» فسقلی توقع داشت با این قیافه پنگوئن شکلی که به هم زده بودم به سمتش بدوم. با فکر این‌که الحق درست گفته‌اند فرزند بیشتر زندگی شادتر به سمت دخترک ناقلایم رفتم و شروع به حرف زدن با برادرم که حالا یکی از مهندسین ارشد عسلویه بود؛ کردم.