
معصومه تاوان
تصویرساز: یاسمن امامی
فکر با سواد کردن پیرهای آبادی را آقا حبیب فراش بود که به سر آقای مقدم انداخت. همانطور که دسته بلند جارویش را گرفته بود و خش و خش روی زمین میکشید آه بلندی کشید و گفت:
-میدانید آقا معلم بعضی وقتها به این بچهها حسودیام میشود به اینکه در این دوره و زمونه به دنیا آمدهاند که میتوانند اینقدر راحت درس بخوانند و پیشرفت کنند برای ما که این امکانات نبود تا بود کار و کار و کار.
و حالا آقای مقدم شب تا صبح نخوابیده بود دنده به دنده کرده بود و فکر پشت فکر. به بچهها و پدر بزرگها و مادر بزرگهایشان فکر کرده بود به همه آنهایی که دوست داشتند درس بخوانند و نشده بود. به اینکه میتوانست همه را با سواد کند یک ده پر از آدمهای باسواد برای اسم و رسم خودش هم توی اداره خوب بود. سری توی سرها میشد و چه بسا که شهرتش به مجلهها و روزنامهها و تلویزیون هم میکشید و اصلا چه معلوم شاید با این کار میتوانست جای آقای باقری را در اداره بگیرد و خودش رئیس بشود و همه را از دست غرغرها و امر و نهیهایش خلاص کند.
پس دست به کار شد و تصمیمش را برای اولین بار به حبیب آقا گفت و بعد برای بچهها علنی کرد.
-بچهها دوست دارید پدر بزرگها و مادربزرگهایتان را با کمک هم با سواد کنیم؟
بچهها زدند زیر خنده هر و کر کردند و شروع کردند به دست انداختن همدیگر.
-کریمی تو بابا بزرگت را بیاور خیلی باهوش است.
-نه پس بابا بزرگ تو باهوش است هنوز با انگشتهایش حساب و کتاب میکند.
آقا اجازه ما یک عمه داریم به او بگوییم بیاید.
-حتما. چند سالش است؟
-آقا 102 سالش.
بساط خنده و شوخی بچهها حسابی جور شده بود. از آقا هم نمیترسیدند سر به سر هم میگذاشتند و او را هم دست میانداختند و از خنده غش و ضعف میکردند.
- آقا براتی خودش به این خنگی ببینید دیگر بابا بزرگش چه میشود؟
- جرأت داری یکبار دیگر اسم بابا بزرگ من را بیاور تا ببینی چه به روزت میآورم.
- باشد دیگر بچهها تمامش کنید.
آقای مقدم بلند شد و وسط کلاس ایستاد. نگاهی سرسری و دم دستی به بچهها انداخت و شمارشی آنها را کرد اگر این بچهها میتوانستند نصف خودشان هم شاگرد جور کنند همه چیز عالی میشد. پس تک سرفهای کرد و شروع کرد به قدم زدن توی کلاس. بیرون برف میبارید آقا مهربان شده بود به تقی زاده گفت:
-کاپشنت را بپوش سرما میخوری، خب بچهها کدامتان پدر بزرگ و مادر بزرگ دارید؟
-آقا ما...آقا ما...آقا ما...
سر و صدای بچهها دوباره بالا رفت از سر و کول هم بالا میرفتند تا آقا دست آنها را ببیند.
-باشد... باشد... یکی یکی حرف بزنید بفهمم چی میگویید.
-آقا اجازه بابا بزرگ ما خیلی دوست دارد درس یاد بگیرد ولی چشمهایش نمیبیند.
-آقا مادر بزرگ ما هم یک چیزهایی بلد است بخواند.
آقا اسم مادر بزرگ ما را بنویسید او حتما میآید آخر میخواهد خودش شماره بگیرد و به شهر زنگ بزند. وقتهایی که ما خانه نیستیم با یک جای گشاد و دل سیر از مادرمان غیبت کند آقا.
بچهها زدند زیر خنده گوشه لب آقای مقدم کمی رو به بالا کشیده شد.
-آ...آقا. اجازه ما بگیم؟
-بگو صفدری چش شده؟
-آقا بابا بزرگ ما میآید آقا درس خواندن را دوست دارد میخواهد سعدی و حافظ و شاهنامه بخواند آقا.
-آفرین صفدری ببینید اگر هر کدام شما مثل صفدری باشید مشکل ما حل میشود.
-آقا اجازه؟ آقا ما توی خانهمان یکی دو کلمه به مادربزرگمان خواستیم یاد بدهیم آقا آخرش دعوایمان شد.
بچهها دوباره زدند زیر خنده. یکیشان گفت:
-حتما حسابی هم کتک خوردی؟
-آقا مادربزرگ کاکایی خیلی دعوایی است آقا همه را میزند بابای ما را هم یکبار زده آقا اگر بیاید مدرسه حتما شما را هم میزند.
بچهها از خنده ریسه رفتند. ادای دعوا و بزن بزن را در آوردند و شلوغ کردند. آقا کمیترسید خودش را جمع و جور کرد و خط کشش را زد به پایش که یعنی چه کسی جرأت میکند من را بزند و رفت و آخر کلاس روی نیمکت کنار معصومه و لیلا نشست. دخترها ذوق کردند زود خودشان را جمع و جور کردند تا جا برای آقا باز بشود. مقنعههایشان را مرتب کردند و با ترس و لرز آب دهانشان را فرو دادند. تنها دخترهای کلاس بودند.
-خب بچهها حالا کسانی که میخواهند پدر بزرگ و مادر بزرگشان را توی کلاس سوادآموزی ثبت نام کنند، اسمهایشان را توی این کاغذ بنویسند.
و از معصومه خواست تا برگه کاغذی به او بدهد. معصومه ذوق زدهتر شد دست و پایش را گم کرد هل شد و کیف اسباب و اثاثش افتاد روی زمین.
پسرها دوباره زدند زیر خنده.
-ساکت چه خبرتان است به همه چیز میخندید کجایش خنده داشت؟
معصومه آرام شد. بغضش را قورت داد و برگهای از دفترش کَند و رویش نوشت به نام خدا و داد دست آقا.
آقا نگاه مهربانی به معصومه و لیلا انداخت و لبخند زد. دخترها بیشتر خجالت کشیدند و خودشان را جمع کردند. صفدری اسم پدر بزرگش را نوشت. یکی دو تا اسم بیشتر نوشته نشد آن هم به زور و زحمت. آقای مقدم نگاهی به اسامی انداخت و لب و لوچهاش رفت توی هم با این تعداد کم اسم تمام نقشههایش نقش بر آب میشدند رؤیای معروف شدن و رئیس شدنش خراب میشد. برگه را انداخت روی میز و تک سرفهای کرد و سینهاش را داد جلو و گفت:
-اگر هرکس بتاند پدر بزرگ یا مادر بزرگش را برای درس یاد گرفتن به مدرسه بیاورد نمره انضباط امسالش 20 میشود. تمام خراب کاریها و بی انضباطیهایش را خط میزنم تمام شلوغ کاریهایش را و دیگر اسمی هم از آنها نمیآورم.
مختاری که پسر شر کلاس بود، هیجان زده از جایش پرید و گفت:
-آقا همه را؟ یعنی شکستن شیشه اتاقتان را هم آقا خط میزنید.
آقا اخمهایش رفت توی هم تازه یادش آمده بود که چند وقت پیش مختاری با تیرکمان زده بود و شیشه اتاقش را خورد و خاک شیر کرده بود. هوا سرد بود و آقا مجبور شده بود خانه یکی از اهالی روستا بخوابد و تا از شهر شیشه بیاورند طول کشیده بود و آقا سرما خوردگی سختی گرفته بود. یک ابرویش را بالا انداخت و دستی به ریشهایش کشید خواست بگوید نه ولی جلوی خودش را گرفت:
-بله... بله همه را.
-پس آقا مادربزرگمان را میآوریم اسمش را بنویسید.
- آقا اسم پدر بزرگ ما را هم بنویسید آقا اگر بفهمد پای آبروی نوهاش وسط است آقا حتما میآید. خیلی ما را دوست دارد.
آقا ما... آقا ما...
صدای بچهها دوباره بالا گرفت و کلاس پر از صدا شد.
-معصومه و لیلا شما پدر بزرگ و مادر بزرگ ندارید؟
لیلا سراسیمه از جایش بلند شد و زد زیر گریه.
-آقا... آقا مادر بزرگ ما مرده.
-خب چرا گریه میکنی؟
-آقا حالا شما ما را از انضباط مردود میکنید.
پسرها پقی زدند زیر خنده و آنقدر خندیدند تا صدای ناهنجاری از یکیشان بلند شد. کلاس دوباره رفت روی هوا ریسه میرفتند و روی همدیگر میافتادند توی عمرشان اینقدر نخندیده بودند.
-آقای مقدم خندید و گفت:
-نه دخترم شما قبولید چه کسی را بیاورید و چه نیاورید.
معصومه از جایش بلند شد و گفت:
-آقا ما یک دایی پیر داریم او را بیاوریم؟
-حتما،اگر بی سواد است بیاور.
یکی از پسرها برگشت سمت معصومه:
-همان که گوشهایش نمیشنود؟
معصومه دهان پسر را کج کرد و گفت:
-خیلی هم خوب میشنود.
تقی زاده گفت:
آقا اسم آقا حبیب فراش را هم بنویسید خیلی دوست دارد با سواد بشود همهاش کتابهای ما را میگیرد و میخواند آقا خیلی دوست دارد.
- او را اولتر از همه نوشتم.