ایستاده با بحران

یاسمین رضوی

بحران چیست؟ مدیریت بحران یعنی چه؟ آیا مدیریت بحران فقط به عهده افرادی است که در سازمانی به نام «سازمان مدیریت بحران» مشغول به فعالیت هستند؟ از دست خود ما چه کاری برمی‌آید تا بتوانیم بحران‌های زندگی‌مان را مدیریت کنیم؟ چه کسانی بیشتر به بحران‌ها دچار می‌شوند؟

مهم نیست شما چقدر در کار و زندگی‌تان موفقید، بحران‌ها از راه می‌رسند و در اغلب آن‌ها ما هیچ کاره‌ایم، به‌ویژه بحران‌های اجتماعی که گریبان کل جامعه را با هم می‌گیرد. مثل همین کرونا ویروسی که این روزها حسابی ذهن جامعه را مشغول کرده است. مهم این است که ما با شرایط به وجود آمده تا چه اندازه می‌توانیم ارتباط برقرار کرده و با آن طوری کنار بیایم که مشکلاتمان بیشتر نشوند و به سلامت از آن عبور کنیم.

بحران، در هر قسمتی از زندگی می‌توانند سرو‌کله‌اش پیدا شود و خاصیتش این است که شرایط پایدار و ثابتی که وجود داشت و باعث می‌شد احساس امنیت کنیم را به طور موقت به هم بریزد. مثل سنگی که به میان رودخانه پرتاب می‌شود و موج‌های زیاد ایجاد می‌کند و آرامش رودخانه را موقتا به هم می‌ریزد.

فراموش نکنید که بحران برای همه رخ می‌دهد. هیچ فردی نیست که در زندگی‌اش با عوامل بر‌هم‌زننده ثبات و آرامش زندگی‌اش رو‌به‌رو نشده باشد. مانعی که به ناگهان همه‌چیز را متوقف یا دچار چالش می‌کند. در این مواقع چه کار می‌کنید؟ آن‌قدر حرص می‌خورید و استرس دارید که زندگی‌تان فلج می‌شود و از پس هیچ کاری برنمی‌آیید؟ شروع می‌کنید به فرافکنی و دنبال مقصر گشتن و سرزنش دیگرانی که گمان می‌کنید عامل به وجود آمدن این موقعیت هستند؟ ذهن‌تان را آرام می‌کنید و به دنبال راه‌حل می‌گردید؟

ما می‌خواهیم در این یادداشت بگوییم که آدم‌های قوی و موفق در مقابل بحران‌ها چطور رفتار می‌کنند و شرایط را می‌سازند. با ما همراه باشید.

ایستاده با بحران

درست از زمانی که پا به این کره خاکی می‌گذاریم، بحران‌ها هم کارشان را شروع می‌کنند. چالش‌هایی که ناگهانی سر می‌رسند و با خودشان مشکلاتی را می‌آورند. ناخواسته و غیرمنتظره هستند و معمولا ما را می‌ترسانند، نه از خودشان بلکه از عواقبی که به واسطه آن‌ها انتظارمان را می‌کشند. فقر، بیماری، بلایای طبیعی و...

رام کردن آن‌چه رام شدنی است

آن‌چه را می‌توانیم در مواقع بحرانی رام کنیم و مدیریتش را در دست بگیریم، نه بحران، بلکه واکنش و رفتارمان در مقابل بحران است که شرایط‌مان را تغییر می‌دهد. در همین ماجرای کروناویروس، اغلب ما نمی‌توانیم کاری برای جامعه جهانی انجام دهیم و بحران پیش آمده را در سطح جهانی مدیریت کنیم اما می‌توانیم شرایط و واکنش خودمان را در دست بگیریم. کاری که ما در مقابل بحران‌ها باید انجام دهیم، روبه‌رو شدن با بحران، پذیرفتن آن، پیدا کردن آگاهی‌های لازم و حرکت رو به جلو است.

گام اول، گام طلایی

انسان قدرتمند است. چه چیزی انسان را قدرتمندتر از سایر موجودات می‌کند؟ تفکر. تفکرات ما، ما را قدرتمند می‌کنند. البته همین تفکرات اگر جنبه منفی به خود بگیرند، ضعف و انفعال به بار می‌آورند. پس اولین وظیفه ما در قبال بحران‌ها مدیریت افکار و احساساتمان است.

وقتی ثبات و آرامش به واسطه یک بحران تهدید شده و پیش بینی‌هایمان درست از آب درنیامده است، به طور طبیعی دچار واکنش‌های منفی می‌شویم. مثل عصبانیت، ناراحتی، ناامیدی و صد‌البته ترس. ترس از دست رفتن هر آن‌چه هست و درگیر شدن همیشگی و غیرقابل جبران با عواقب بحران.

پس داشتن احساسات منفی در مقابل بحران امری طبیعی است. همه ما در ابتدا دچار ترس از ویروسی که سلامت جامعه را تهدید می‌کند، می‌شویم. ممکن است ناامید و ناراحت شویم. اما چند درصد از ما می‌دانیم که وقتی افکار منفی سطح مغز را می‌پوشانند، قدرت درست فکر و عمل کردن را از او می‌گیرند؟ افکار منفی مثل ترس، قدرت عجیبی در گسترش پیدا کردن و گرفتن بخش‌های اصلی مغز دارند که مربوط به حل مشکل و تصمیم‌گیری است. در واقع ترس باعث می‌شود نتوانید درست فکر کنید و تصمیم درست را بگیرید.

وظیفه ما چیست؟

اول بپذیرید که بحرانی وجود دارد، سپس به خودتان حق بدهید که دچار احساسات منفی شوید. غم، استرس، نگرانی، ترس و...! به خودتان حق بدهید و زمانی را برای لمس این احساسات و درک آن‌ها تعیین کنید. فرق کسی که مدیریت بحران بلد است با کسی که درباره آن چیزی نمی‌داند این است که اولی، می‌داند که باید از فاز افکار منفی بیرون بیاید و به ذهنش قدرت تصمیم‌گیری و پیدا کردن راه‌حل را بدهد.

این فرد با خودش حساب و کتاب می‌کند که آیا با استرس می‌توانم از پس بحران برآیم؟ طبیعتا پاسخ منفی است. آیا نگرانی و ترس من مسأله را حل می‌کند و پاسخ مناسبی برای بحران است؟ جواب این سؤال هم منفی است.

پس هر کاری که می‌داند و می‌تواند انجام می‌دهد تا ذهنش آرام بگیرد. حفظ خونسردی کاری است که باید حتما انجام دهید. به مکانی خلوت بروید. از اخبار منفی فاصله بگیرید. نفس عمیق بکشید و به خودتان بگویید که از پسش برمی‌آیید.

اعتماد‌به‌نفس داشته باشید

ترس را کنترل کنید. به خود و توانایی‌هایتان اعتماد داشته باشید.

بعد از این‌که ذهنتان را آرام کردید در آرامش بنشینید و بدترین پیامد بحران را در شناسایی کنید از خودتان بپرسید: «بدترین اتفاقی که در این شرایط می‌تواند بیفتد چیست؟» در پاسخ دادن به این سؤال واقع‌بین و صادق باشید.

در قدم بعدی ببینید که اگر بدترین اتفاق برایتان بیفتد چه برنامه‌ای دارید و چه کار خواهید کرد.

و در مرحله سوم برنامه‌ریزی کنید؛ دست به کار شوید و هر کاری که می‌تواند بدترین پیامد را بهبود ببخشد تا زیان و خسارت کمتری بهتان برسد را انجام دهید.

این سه مرحله ذهن شما را آرام کرده و امیدوارتان می‌کند و البته خسارت پیامدهای بحران را کاهش می‌دهد.

غر نزنید، سرزنش نکنید

شما در مرحله اول که به وجود آمدن احساسات منفی بود، احتمالا ممکن است به سرزنش کردن دیگران هم دست بزنید یا به چاه غر زدن بیفتید. مهم نیست. مهم این است که در این چاه گرفتار نشوید. به خودتان بیاید و بدانید که غر زدن و سرزنش کردن دیگران صرفا شما را ناامید و منفعل می‌کند و اجازه نمی‌دهد مسئولیت خودتان را به‌عهده بگیرید. این که چه کسی مقصر وضع موجود است کمکی به بهبود شرایط نمی‌کند.

غصه خوردن را تمام کنید

هر اتفاقی افتاده و هرقدر که با بحران درگیر هستید، غصه خوردن فایده‌ای به حالتان ندارد. مهم‌ترین کار این است که جلوی ضرر و زیان‌های احتمال را بگیرید.

آگاه باشید

آگاهی، به‌خودی ‌خود التیام‌بخش است و البته برنامه و تصمیمات شما را پشتیبانی می‌کنند. نسبت به بحران به وجود آمده، تا می‌توانید اطلاعات و آگاهی به دست آورید تا متوجه شوید که با چه چیزی رو‌به‌رو هستید.

قدم بعدی

مدام قدم بعدی خود را مرور و پیش‌بینی کنید و آماده تصمیم گرفتن باشید.

از جسمتان غافل نشوید

عقل سالم در بدن سالم است. اگر بدنتان سالم نباشد و نسبت به آن غافل شوید، نمی‌توانید از پس زندگی و مشکلات و بحران و چالش‌هایش به خوبی برآیید. پس جسمتان را قوی کنید. ورزش کنید، غذای سالم بخورید و نسبت به بدنتان آگاهی‌های لازم را کسب کنید.

امیدوار باشید

نیچه می‌گوید: «آن‌چه مرا نکشد، قوی‌تر می‌کند» روی دیگر بحران‌ها دقیقا همین است که نیچه می‌گوید. ما از دل طوفان‌ها، قوی‌تر، با اعتماد‌به‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نفس بیشتر، با عادات مطمئن‌تر و تجارب قابل اتکاتری بیرون می‌آییم که به ما این قدرت را می‌دهد که در بحران‌های بعدی آماده‌تر باشیم و کمتر غافل‌گیر شویم و پایه موفقیتمان را بچینیم.