راهکارهایی برای تقویت هوش کودکان
نابغه پروری در خانه
مریم کمالی نژاد
همه ما خواستار داشتن کودکانی باهوش هستیم. الزاما هم منظورمان از باهوش بودن، کودکانی نابغه نیست که کارهایی خارق‌العاده و فرای قدرت دیگر انسان‌ها بتوانند انجام دهند که البته اگر چنین هم باشند، استقبال می‌کنیم. اما منظورمان از باهوش بودن این است که هم از بهره هوشی و IQخوبی برخوردار باشند و هم هوش هیجانی وEQ را رشد دهند. شاید با خودتان بگویید که باهوش یا کم‌هوش بودن کودکتان دست شما نیست و این یک مسأله ژنتیک است و شما نقشی در آن ندارید. خوشبختانه این یک باور غلط است و باید بپذیریم که بخشی از هوش اکتسابی است و از محیط کسب می‌شود. پس می‌توانیم برای داشتن یک کودک باهوش کارهایی انجام دهیم. با ما همراه باشید تا این راهکارها را با هم مرور کنیم.
بارداری
شاید به نظرتان دور از ذهن باشد که در بارداری هم بتوانید کاری برای باهوش شدن کودکتان انجام دهید، اما تحقیقات می‌گویند که شما در هنگام بارداری هم می‌توانید برای باهوش شدن کودکتان کارهایی انجام دهید یا حداقل جلوی آسیب رسیدن به مغز کودک را بگیرید:
تیروئید: کم‌کاری تیروئید یک خانم بارداری باعث کاهش هوش جنین می‌شود. پس تیروئیدتان چک کنید و اگر دچار کم‌کاری تیروئید هستید زیر نظر پزشک آن را کنترل کنید.
ویتامین: جنین از بدن مادر تغذیه می‌کند و اگر شما بدنی سالم داشته باشید که به اندازه کافی ویتامین به آن می‌رسد، کودکی سالم هم خواهید داشت، پس ویتامین‌هایی که پزشک برایتان تجویز می‌کند را حتما مصرف کنید.
حرف زدن: حرف زدن با جنین شاید در نگاه اول کمی مضحک به نظر برسد. اما در رشد هوش کودک مؤثر است. طبعا اگر شما برای جنین‌تان کتب شیمی بخوانید، یک شیمی‌دان به دنیا نمی‌آورید اما با کتاب خواندن و صحبت کردن با جنین و صدا کردن او، اثری قابل ملاحظه بر روی مغزش خواهید گذاشت.
تغذیه سالم: گفتیم که ویتامین‌هایتان را مصرف کنید اما در کنار آن باید تغذیه سالمی هم داشته باشید، یک چیزهایی را نباید بخورید مثل خوردن خودسرانه دارو بدون نسخه و نظارت پزشک، یا نوشیدن مداوم قهوه استعمال دخانیات.
استرستان را کنترل کنید.
نوزاد:
وقتی که کودک به دنیا می‌آید بهتر است که حداقل شش ماه اول با شیر مادر تغذیه شود. البته محققان می‌گویند کودکانی که تا 2 سالگی از شیر مادر تغذیه می‌شوند حداقل 5 درصد نسبت به بقیه کودکان باهوش ترند. در کنار شیر مادر می‌توانید از غذاهای سالم و مقوی استفاده کنید.
اگر پس از تولد نوزاد در خود احساس غم و ناامیدی و بی‌انگیزگی می‌کنید، احتمال دارد که به افسردگی پس از زایمان مبتلا شده باشید، افسردگی‌تان را دست‌کم و نادیده نگیرید و به پزشک مراجعه کنید و گروه‌های حمایتی را شرکت کنید تا حالتان خوب شود.
آهن بدنتان را مرتبا چک کنید و غذاهایی که آهن دارند مثل گوشت، میوه و... مصرف کنید.
تلوزیون
راستش را بخواهید تماشای تلوزیون هیچ کمکی به رشد هوش کودک نمی‌کند و هیچ تحریک مغزی برای او ندارد. نه‌تنها فایده‌ای ندارد بلکه ممکن است باعث ایجاد نقص در مهارت‌های شناختی کودک شوید. خواباندن نوزاد جلوی تلوزیون نه برای چشم‌های نوزاد و نه برای رشد مغزی او خوب است. نوزاد و کودک زیر دو سال‌تان را تا می‌توانید از تلوزیون دور کنید.
ارتباط چشمی
با کودکتان ارتباط چشمی برقرار کنید. نوزاد تا شش هفتگی به توانایی تمرکز چشمی بر روی فاصله 5/17 سانتی‌متری می‌رسد. در واقع همان فاصله‌ای که شما کودک را نگه می‌دارید. پس او می‌تواند شما را خوب ببینید، تمرکز کنید و بشناسد. کودک را جلوی خود نگه دارید و با او ارتباط چشمی برقرار کنید این عمل باعث می‌شود کودک در شناخت مفاهیم مشابه مهارت کسب کند.
موسیقی
آیا شنیدن موسیقی اثری بر هوش کودک دارد؟ بله. موسیقی سالم می‌تواند توجه نوزاد را و حافظه او را تقویت کند. یادگیری آن هم به رشد هوش فضایی ـ دیداری کودک کمک می‌کند. البته منظور ما از موسیقی، نوع موسیقی فاخر و سالم است و نه هر موسیقی بی‌محتوایی که این روزها به‌وفور یافت می‌شود. بهترین ساز برای آشنایی کودک و رشد مغزی او پیانو است.
مطالعه کردن
برای کودک و نوزادتان کتاب بخوانید. خواندن کتاب باعث ایجاد تعامل و گفتگو بین شما و فرزندتان می‌شود هم‌چنین به ذهن کودک قدرت تصویرسازی و خیال‌پردازی می‌دهد. کمترین اثر مطالعه برای کودک این است که او تلفظ درست کلمات را فرا می‌گیرد. زودتر زبان باز می‌کند، دایره لغات گسترده‌تری دارد که باعث می‌شود ارتباط بهترین با اشیا و افراد برقرار کند. روی یک مبل بنشینید، کتابی را در دست بگیرید و از کودکتان بخواهید کنار شما قرار بگیرد و با هم شروع به مطالعه کنید. کتاب را در دسترس کودک قرار دهید. در قفسه‌ها، روی میز، کنار تخت و... خودتان هم اهل مطالعه باشید. او باید ببینید که مطالعه کردن بخشی از فعالیت روزانه شماست.
به حال خود رها نکنید
کودک را به حال خود رها نکنید با این بهانه که او هنوز خیلی کوچک است و متوجه نمی‌شود. چالش‌هایی را برای کودکتان در نظر بگیرید و برای بازی کردن با او زمان بگذارید. خانه‌سازی، بازی با توپ‌ها، اشکال هندسی، آموزش رنگ‌ها و اعداد، آشنایی با طبیعت و پرندگان و گیاهان، همگی باعث ایجاد چالش برای ذهن کوچک او می‌شود و رشد آن را در پی خواهد داشت.
از کودکتان سؤال بپرسید
با کودکتان زیاد حرف بزنید و از او سؤال بپرسید. لازم نیست مدام در حال ساده‌سازی جملات و سؤالاتتان باشید. اگرچه سوالات خیلی تخصصی و پیچیده که کودک متوجه‌اش نشود را هم نپرسید. وقتی کودک چند بار یک کلمه را در موقعیت‌های مختلف از شما بشنود، متوجه مفهوم و کاربرد آن می‌شود و این آغاز یادگیری درباره آن است. تصور کنید پدری که کارش جنگل‌بانی است، می‌تواند با کودک دوساله خود درباره چه چیزهایی صحبت کند، گیاهان را به او بشناساند، ضرورت کارش را بفهماند و ساعت‌ها با او گفتمان کند یا یک مادر دندانپزشک، می‌تواند با کودکش درباره کار خود گفتگو کند.
تشویق و حمایت کنید
واضح است که کودکی که تشویق و حمایت نمی‌شود، تقریبا بعید است پیشرفتی داشته باشد. شما با بی‌تفاوتی و یا تنبیه، رفتار کودک را خاموش می‌کند. با تشویق به تحریک او برای ادامه و پیشرفت دست می‌زنید. کودکانی که می‌دانند از نظر والدین‌شان باهوش هستند و برای حل مسأله مورد تحسین قرار می‌گیرند، انگیزه بیشتری در مدرسه از خود نشان می‌دهند. البته که در تحسین و تمجید نباید افراط کنید و یا واقعیت کودک را نادیده بگیرید. برای کارهایی که کودکتان به تازگی آن‌ها را آموخته است ارزش قائل باشید و هورا بکشید. کودکی که اولین قدم‌هایش را برداشته، کودکی که توانسته چیزی را با دست بگیرید، یا برای اولین بار خودش بند کفشش را بسته، هرچند ناکامل و ناقص، ستایش تقدیر است.
کنجکاو باشد
حوصله ندارید به کنجکاوی‌های کودکتان پاسخ دهید؟ یا این‌که او را در مسیر کنجکاو شدن یاری کنید؟ پاسخی برای سؤالات مداوم کودکتان ندارید و سرخورده و عصبانی می‌شوید؟ یا شاید از نظر شما بچه خوب بچه بله و چشم‌گویی است که نباید زیاد سؤال بپرسد؟ اگر این ذهنیات و رفتارها را دارید، توقع کودک باهوش هم نداشته باشید. باید زمان بگذارید، شرایط را برای کنجکاو و پرسش‌گر شدن کودک مهیا کنید. برای یافتن پاسخ سؤالاتش آموزش ببینید و مطالعه کنید. کودکتان را به محیط‌های پرسش‌بر‌انگیز ببرید، مثل موزه.
خودتان در چه حالید؟
محیطی غنی برای کودکتان بسازید. نمی‌شود که اهل مطالعه، موسیقی، طبیعت، آموزش و... نباشید و از کودکتان توقع داشته باشید که اهل تمامی این‌ها باشد. پدر و مادری که خود سخت‌کوش و پر‌تلاش‌اند و اهل فرهنگ و علم هستند، محیطی غنی برای کودکشان می‌سازند. کودکان در این خانواده‌ها با چیزهای بیشتری آشنا می‌شوند و اطلاعات زیادی دارند که همگی به رشد ذهنی آن‌ها کمک می‌کند.