ردی بر دل یمانی

فاطمه ابراهیمی

عابس غرق شده بود در آسمان سیاهی که پر ستاره‌تر از همیشه بود. این‌جا نسیم‌هایش هم سوزگرما داشت اما آن شب نسیم هم نوازش‌گرانه‌تر از هر زمانی می‌وزید. ستاره‌ها را کرده بود چرتکه‌اش و حساب کتاب تجارت‌شان را انجام می‌داد. غرق شادی به پهلو چرخید. تجارت پرسودی نصیب‌شان شده بود. یادش بود این موفقیت را مدیون طوفان شنی‌ست که به سراغ رقیب‌شان رفته و آن‌ها با تأخیر وارد مکه شده‌اند. ذوق‌زده از سود بعدی که در شام نصیبش می‌شد، سرجایش نشست. شترها با بارهای پشت‌شان آرام گوشه کاروان‌سرا خوابیده بودند. دمر افتاد و چشم‌هایش را بست؛ بی‌خبر از آن‌که فردا عجیب‎ترین اتفاق را برایش تدارک دیده بود.

آفتاب شبه‌جزیره مایل‌تر از همیشه می‌تابید. از پشت پلک‌های نیم‌بسته‌اش ساربان را که مشغول رتق‌فتق شترها بود، تار می‌دید. فریاد مردی که وارد کاروان‌سرا شد، پلکش را پراند:

ـ کعبه شکاف برداشته، کعبه ترک خورد، عروس عبدالمطلب رفته داخل خونه خدا.

کمی بعد همه دور برده‌سیاه جمع شده بودند. عابس مشکوک نگاهش‌ می‌کرد. سیاه می‌گفت:

ـ عروس عبدالمطلب دور خانه می‌گشت. درد زایمان داشت. چسبید به خانه. ناگهان کنج یمانی کعبه ترک برداشت. شکافیده شد. انگار که دو مرد جنگی با تبر خانه را نصف کرده باشند و راه باز کرده باشند برای دختر اسد. همه دیدند، خود عباس بن عبدالمطلب هم آن‌جا بوده، دیده که همسر برادرش رفته داخل کعبه. می‌گویید چرا بیرونش نیاورده؟ فاطمه که رفته داخل خود دیوار دوباره به‌هم چسبیده. انگار نه انگار که شکافی به آن بزرگی داشته باشد.

چک و لگد بود که به پس گردن و پشت برده‌سیاه زده می‌شد:

ـ برو این دروغ‌ها رو تحویل اربابت بده.

ـ معلومه اربابت خوب ازت کارنمی‌کشه که افتادی به دروغگویی.

عابس با تأسف راهش را کشید به سمت شترهایش. کاروان آماده رفتن بود اما ساربان را پیدا نمی‌کردند. یکی را فرستاد داخل اتاق‌های کاروان‌سرا را بگردد. نبود که پیدایش کنند. نگاهش چرخید به سمت چند نفری که دور سیاه بودند؛ ساربان پیر خپل کنارشان نبود. سنگینی نگاه رقیب که روی سکوی جلوی اتاق‌ها نشسته بود، میخ داغی بود روی جگرش. طاقت دیدن زهرخندش را نداشت. خرامان رفتنش از کاروان‌سرا عصبی‌ترش می‌کرد.

آشفته دور حیاط می‌چرخید و هر بار به آفتاب جلو آمده نگاه می‌کرد. حالا دیگر آفتاب به بالای آسمان رسیده بود و کاروان‌سرا خلوت بود. راهش را کشید به سمت در. توی شهر انگار ولوله به پا شده بود. نصف بازار تعطیل بود. دکان‌دارهای مانده یکی‌یکی روی وسایلشان پارچه می‌کشیدند و با بقالی بغلشان پچ‌پچ‌کنان می‌رفتند. مسیر همه‌شان به سوی کعبه می‌رسید. ناخودآگاه همراه‌شان شد. هرچه به عبادت‌گاه نزدیک‌تر می‌شدند جمعیت همراه هم بیشتر می‌شد.

مردم دسته‌دسته گوشه و کنار و زیر سایه بت‌ها نشسته بودند و خیره شده بودند به کنج یمانی کعبه. پا کشید به سمت خانه؛ کنجکاو شده بود شکاف را ببیند. اگر واقعی بود داستان شنیدنی خوبی می‌شد برای اهالی شام؛ اما حیف که کنج شامی نبود. رد عمیق شکاف تا پای زمین کشیده شده بود. ذهنش رفته بود به این‌که کار رقیب بی‌ایمانش باشد تا تاخیرشان را جبران کنند، اما چسبیدن دو سوی کنج بدون هیچ کاه‌گلی فرضیه‌هایش را باطل می‌کرد. برگشت تا سایه‌ای پیدا کند که نگاهش نشست به مرد کناری ابوطالب. پیرمرد خپل بغل دست ابوطالب نشسته بود و برخلاف نگاه زل زده‌اش به کعبه، گوش‌هایش را تیز کرده بود به حرف‌های بین ابوطالب و اطرافیانش. موهای بدنش از عصبانیت سیخ شده بودند. با چند قدم بلند خودش را به بالای سر ساربان رساند. مثل أجل معلق روی سر پیرمرد سایه انداخت. کله کم مو پیرمرد آرام بلند شد. نگاهش هراسان بود. یقه‌اش را در مشت گرفت و بلند کرد. پاهای کوتاه پیرمرد معلق روی هوا مانده بود. نعره‌اش همه نگاه‌ها را به آن طرف چرخاند:

ـ ملعون خرفت، کاروان من روی زمین مونده، اون‌وقت تو اومدی اینجا سحر مکی‎ها رو ببینی؟

صدای اعتراض مکی‌ها از همه طرف بلند شد. مرد جوانی پیرمرد را از دستش جدا کرد. پیرمرد که پشتش را گرم دیده بود، بادی به غبغب انداخت:

ـ کعبه شکافته یک زن رفته آن‌تو، تا با جفت چشم‌های خودم نبینم آن زن بیاید بیرون من هیچ جا نمی‌آیم؛ شترهایم را هم پس بیاورید، چیزی که در مکه فراوان است، کاروان!

خودش را از دستان مردانی که بازوهای ورزیده‌اش را گرفته بودند جدا کرد. دستی بین موهای خرمایی‌اش کشید. عصبانیتش را خبر آوردن کلید کعبه، کم کرد. ابوطالب با گام‌های بلند سوی در اصلی خانه می‌رفت. چند نفری همراهش شده بودند. مردم نیم‌دایره‌ای دور خانه ایستاده بودند. از دور به دستان ابوطالب نگاه می‌کرد. کلنجار رفتن‌هایش با قفل بی‌فایده بود. چند نفر دیگر هم امتحان کردند، کلید نمی‌چرخید. یکی از میان جمعیت صدا داد:

ـ قفل را روغن کاری کنید.

برده ابوطالب بی‌صدا دوید طرف خانه. مردم خسته از ایستادن روی زمین یله شده بودند. با غیظ به ساربان که بین جمعیت پاهایش را دراز کرده بود، نگاه می‌کرد. غلام ابوطالب که با ظرف روغن از راه رسید، راه را برایش بازکردند. یکی ظرف را از دستش گرفت و پله‌ها را بالا رفت. روغن روی قفل برق آفتاب را منعکس می‌کرد در چشمانش. دستش را سایه‌بان کرد اما جلوی دیدش را گرفت. نزدیک‌تر رفت. قطره‌های روغن از کلید می‌چکید و روی پله‌های کعبه را سیاه می‌کرد. ملتمسانه برگشت سوی لات بزرگ. زانو زد و دست‌هایش را بلندکرد. یک شتر نر نذر بت بزرگ کرده بود برای باز شدن در و همراهی ساربان. از جلوی لات بلندشد و روکرد به کعبه. عرق از پیشانی بلند ابوطالب سرمی‌خورد و از لای ابروهای پرپشتش روی چشمانش می‌چکید. ابوطالب کلافه کلید را به عباس‎ بن عبدالمطلب که پشتش ایستاده بود، داد و پله ها را پایین آمد. ناامیدانه نگاهش را از ابوطالب که دعوت بزرگان مکه به چادرشان را رد کرده بود، گرفت و چشم‌دوخت به حرکت کلید. عباس کلید را آویزان گرفته بود و بی‌رمق پله‌ها را پایین می‌آمد. عابس خسته مچ پسربچه‌ای دوان را گرفت. دیناری در دست پسر گذاشت و فرستادش به سمت کاروان‌سرا تا به دنبال ساربان دیگری بگردند. زمزمه‌ها بین جمعیت بالا گرفته بود. یکی از میان‌شان بلند شد و به زیر چادر اشراف مکه رفت. چشم همه دهان ابوسفیان بود که نظرش را بگوید. قیافه بشاش شده ابوسفیان، عابس را به آن سو کشاند. مرد با شادی دینار ابوسفیان را بوسید و از چادر بیرون آمد. ابوطالب مشکوک به آن‌ها نگاه می‌کرد. ابوسفیان از روی چهارپایه اش بلند شد. بادی به سینه انداخت. همراه با حرکت دستانش لب واکرد:

ـ قفل را باید بشکنیم، بفرستید به دنبال آهنگر، بگویید چکش بزرگ بیاورد، نشد در را می‌شکنیم.

صدای اعتراض غرنده ابوطالب در کوه‌های اطراف کعبه پیچید:

ـ چه می‌گویی ابوسفیان؟ کعبه حرم «الله»ست. بی‌حرمتی به کعبه اهانت به خدای یکتاست.

ابوسفیان تکیه‌اش را به پشتی ابریشمی‌اش داد:

ـ ابوطالب بی‌حرمت شدن کعبه از رفتن یک زن به داخلش شروع شد؛ ما می‌خواهیم آن اشتباه را جبران کنیم.

یکی از بنی هاشم دست روی شانه لرزان ابوطالب گذاشت و به ابوسفیان توپید:

ـ پسر امیه آن زن کلید نداشته برای رفتن، با تبر هم نزده به دیوار، دیوار شکافته و رفته داخل و دیوار دوباره به هم چسبیده؛ به امر خدا. این را هم یادآوری می‌کنم که آن زن ماه‌های اخرش را باردار بوده است.

ابی‌لهب از زیر چادر گفت:

ـ این که بدتر شد جوان، چه اهانتی بزرگ‌تر از آن‌که زنی بچه‌اش را در حرم خدا دنیا بیاورد.

غرولند بلندی از بین جمعیت بلند شد:

ـ بچه خودت آن‌جا دنیا می‌آمد می‌شد افتخار، چون فرزند یکی دیگریست، اهانت است.

اخم‌های ابی‌لهب درهم فرو رفت. همهمه صدای مرد را خفه کرد. دستی روی شانه عابس نشست. فضل بود، دستیارش توی کاروان. هیچ ساربانی حاضر نشده بود تا بعد از بیرون آمدن فاطمه بنت اسد از کعبه، مکه را ترک کند. می‌گفت قیمت بالا هم داده ولی قبول نکرده‌اند. پچ‌پچ‌ها برای شکستن در بالا گرفته بود. عابس از فضل جداشد و کنار بت عزی زانو زد. این‌بار شتر نرش را در خانه عزی آورده بود برای شکسته شدن قفل. سرتبر و چکش آهنگر را که بالا دید از پای بت بلند شد. زور مردم چربیده بود و ابوطالب ناراحت گوشه‌ای به تماشا ایستاده بود. آن لحظه صدای جینگی چکش بر روی قفل از هر نوایی برایش گوش‌نوازتر بود. چشم دوخته بود به دستان قوی آهنگر که بالا می‌رفتند و روی قفل فرود می‌آمدند. عجیب بود؛ قفل باید با ضربه اول می‌شکست اما حتی ترک هم برنداشته بود. آهنگر مدام چکش می‌زد. نفس زنان میله‌ محکمش را برداشت و بین حلقه قفله مایل کرد. چکش را محکم کوبید. قفل سالم زور و بازو و هنر دستش را به سخره گرفته بود. تمام توانش را در بازویش ریخت و دستش را تا پشت سر بالا آورد. دستش سبک شد. فریاد یکی از اشرافیان و آهنگر درهم پیچید. چکش با همان ضربه اول روی میله ترک برداشته و با بالا رفتنش دو نیم شده و افتاده بود روی پای مرد اشرافی که پایین پله‌ها ایستاده بود. میله رهاشده از لای حلقه قفل هم روی پای آهنگر یله شده بود. عابس طلبکارانه به بت‌ها نگاه می‌کرد. روی زمین یله شد. جمعیت پراکنده شدند. تعداد کمی از مردم کنار کعبه مانده بودند. فضل را فرستاد به کاروان‌سرا. تصمیم گرفته بود کنار ساربان بماند تا در اولین لحظه باز شدن شکاف از مکه بروند. بودن رقیب در آن‌جا کمی دل‌گرمش کرده بود.

آفتاب صبح‌گاهی مایل می‌تابید و نسیم نوازش‌گرانه‌تر از هر زمان می‌وزید. عابس لای چشمانش را باز کرد. ساربان را کنارش ندید. سرجایش نشست. مردم پچ‌پچ‌کنان می‌دویدند سوی کعبه. از جا پرید و پاتند کرد. جمعیتی که دور کنج یمانی حلقه زده بود، را شکافت. دیوار آرام‌آرام باز می‌شد. فاطمه بنت اسد نوزادی در بغل از پشت دیوار بیرون آمد و فرزند پسر را در دست ابوطالب گذاشت و زیر گوشش چیزی به زمزمه گفت. صدای غرا ابوطالب بت‌های سنگی را ترک انداخت:

ـ نامی که خدا برای فرزندم انتخاب کرده و به وسیله هاتفی به مادر فرزندم ندا داده، «علی»ست!

(اصل این ماجرا در کتب تاریخی همچون بحارالانوار روایت شده اما در شخصیت‌پردازی‌ها نویسنده از خیال خویش نیز بهره گرفته است.)