بررسی انواع اگزما از نگاه متخصصین پوست
اگزماهای مادرانه!
اگزما خیلی از افراد را درگیر می‌کند. می‌شود گفت خام‌ها
بیشتر با این مشکل درگیر هستند به‌خصوص در فصل زمستان و در روزهای پایانی سال به
خاطر خانه‌تکانی. برخی هم دچار اگزما در ناحیه دست و نوک سینه، ساق پا و پاشنه پا هستند.
در این مجال نظر متخصصین سلامت را در این رابطه بررسی می‌کنیم.
دکتر حسین طباطبایی، متخصص پوست و عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی
تهران توضیحات زیر را در ارتباط با مشکل شایع اگزما، به‌خصوص در مادران ارائه می‌دهد:
اگزما عمدتا به دلیل وجود حساسیت بدن به ماده خارجی
ایجاد می‌شود. این بیماری با خارش، سوزش، قرمزی و خشکی پوست ظاهر می‌شود. اگزما
مسری نیست، ولی می‌تواند ژنتیکی باشد. نوعی از اگزما از میانسالی به بعد بروز می‌کند.
با افزایش سن چربی یا ماده محافظ پوست به تدریج کاهش می‌یابد و آب بدن کم می‌شود و
خشکی ایجاد خواهد شد.
گاهی طبقه‌بندی اگزما صرفا بر اساس مکان درگیری در بدن انجام می‌شود.
* اگزمای گوش: در این نوع اگزما قسمت خارجی یعنی لاله گوش، پشت گوش
و شیار آن و بخشی از مجرا درگیر است. البته بعضی بیماری‌های پوستی مربوط به لاله
گوش مانند درماتیت سبورئیک هم ممکن است با اگزمای گوش اشتباه گرفته شود، گرچه
متخصصان پوست این بیماری را تشخیص می‌دهند. در اگزمای گوش، ناحیه درگیر متورم،
قرمز با دانه‌های ریز آبدار است که با تداوم بیماری فقط قرمزی و ضخامت پوست مشاهده
می‌شود. مجرای گوش انسان پر از غدد عرق و غدد چربی است. این دو غدد دارای ترشحاتی
هستند که دفاع گوش محسوب می‌شود. افرادی که دارای اگزمای گوش هستند بیشتر گوش خود
را می‌خارانند. این کار باعث از بین رفتن موم گوش می‌شود، گوش در معرض آلودگی قرار
می‌گیرد و عفونت نیز اضافه می‌شود. گاهی داروهای بی‌حسی و... که برای گوش استفاده
می‌شود هم می‌توانند اگزما ایجاد کنند. غیر از داروها یکی از عوامل مهم اگزمای گوش،
حساسیت به فلزات تزئینی است که به عنوان گوشواره استفاده می‌شود. گوشواره‌های تزئینی معمولا از نیکل که فلز ارزان‌قیمت
و بادوامی است، ساخته می‌شوند. این فلز یکی از مواد حساسیت‌زای بزرگ است. این نوع
اگزما قابل‌درمان است و با دور کردن فلز از پوست مشکل بیمار خیلی زود برطرف می‌شود.
در مواقعی که عفونت ایجاد می‌شود باید داروهای آنتی‌بیوتیکی تجویز و به بیمار در
مورد نحوه بهداشت گوش آموزش داده شود.
* اگزمای پلک: این بیماری بیشتر در اگزماهای ارثی دیده می‌شود، ولی
در خانم‌هایی که لاک می‌زنند و عادت دارند با پشت ناخن پلک را بخارانند، نیز دیده
شده. حتی مواد آرایشی مانند خط چشم و سایه و آلودگی هوا نیز ممکن است باعث اگزمای
تماسی شود. اگزمای پلک تقریبا بیماری متعلق به خانم‌هاست چون خانم‌ها بیشتر از
مواد آرایشی و... استفاده می‌کنند. در این مواقع با کمک تست‌هایی می‌توان به نوع
ماده حساسیت‌زا دسترسی پیدا کرد که به درمان علتی کمک می‌کند، ولی این نوع تست فقط
50 درصد قدرت تشخیصی دارد چون مواد دیگری هم وجود دارد که حساسیت ایجاد می‌کند و
در این تست وجود ندارد. مشکل اگزمای چشم این است که فرد مدام باید ناحیه را با دست
بخاراند، در نتیجه احتمال عفونت چشم وجود دارد. در این مواقع باید برای ادامه
درمان از چشم‌پزشک کمک گرفت. گاهی اگزمای پلک مقاوم است و به داروهای
کورتیکواستروئیدی پاسخ نمی‌دهد که در این شرایط از داروی دیگری استفاده می‌شود.
* اگزمای سینه: این اگزما معمولا نوک و هاله پستان را درگیر می‌کند. ضایعات اگزمایی دردناک است و اغلب در خانم‌های شیرده
دیده می‌شود. در واقع آب دهان کودک می‌تواند پوست ناحیه را درگیر کند. البته این
وضعیت در خانم‌هایی دیده می‌شود که بهداشت سینه را رعایت نمی‌کنند یا از لباس زیر
نامناسب استفاده می‌کنند.
نکات مهم در ارتباط با اگزمای سینه
* نکته مهم این است که اگزمای نوک پستان از نوعی سرطان پستان که آن هم ظاهر اگزمایی دارد، افتراق داده شود، به‌خصوص در زنانی که شیرده نیستند و بالای40 سال دارند، اگر اگزما بیش از 3 ماه طول بکشد باید به سرطان پستان مشکوک شد. البته زمان در تشخیص سرطان پستان، طلایی است و هر چه زودتر این دو باید از هم افتراق داده شوند و زنان نباید منتظر 3 ماه بمانند.
* مورد بعدی یک‌طرفه بودن و مقاوم بودن به دارو است که این مسأله نیز برای تشخیص بدخیمی پستان بسیار کمک‌کننده است. اگر پزشک از وجود اگزما مطمئن شود با توصیه به رعایت بهداشت (شستشو با آب ولرم قبل و بعد شیردهی)، خشک نگه داشتن محیط و استفاده از پمادهای استروئیدی اگزما را بهبود می‌بخشد.
* مادرانی که شیر می‌دهند باید تا بهبود اگزما از شیردادن به کودک امتناع کنند و شیر را دور بریزند. مصرف آنتی‌بیوتیک در مواقعی که عفونت وجود دارد، الزامی است. اگزمای پستان در مادرانی که کودک شیرخوار دارند که غذا هم می‌خورد نیز دیده می‌شود. باکتری‌های موجود در دهان کودک که دراثر غذا ایجاد می‌شوند با مکیدن پستان مادر با پوست تماس پیدا می‌کند و اگزما ایجاد می‌شود. گاهی مادر برای رعایت بهداشت پستان از کرم‌های متعدد نرم‌کننده با اسامی مختلف استفاده می‌کند که آن‌ها نیز می‌توانند ضایعات اگزمایی ایجاد کنند.
* اگزمای دست: شایع‌ترین اگزما، اگزمای دست است. 5 درصد افراد کل
دنیا دچار اگزمای دست دائمی هستند و 10 درصد حداقل یکبار دچار این بیماری پوستی
شده‌اند. 80 درصد موارد علت شغلی دارد یا به عبارتی علت آن کاری است که فرد هر روز
انجام می‌دهد؛ مثلا در خانم‌های خانه‌دار که با مواد شوینده سروکار دارند یا
مردانی‌که در کارخانه نیکل، سیمان و... کار می‌کنند، این بیماری بیشتر مشاهده می‌شود.
* اگزما به مثابه یک بیماری مزمن: اگزما ممکن است در
هر قسمتی از بدن مانند آرنج، زانو، روی پوست بدن، در محل پوشک کودک (در اثر تماس
ادرار با پوست) و... ظاهر شود.
احتمال بروز چند نوع اگزما کنار هم وجود دارد. درمان هر نوع اگزما یافتن ماده
حساسیت‌زا و دوری از آن، از بین بردن ضایعه با کورتون و آنتی‌بیوتیک و... است. در
بعضی اگزماهای مزمن که ناحیه وسیعی از بدن را گرفته فرد نوردرمانی می‌شود. به
طورکلی، این بیماری مزمن و حتی یکی از دلایل مهم غیبت فرد از محل کار، تدریس و...
است.
اگزما در هر سنی (از بدوتولد تا کهنسالی) بروز می‌کند، ولی شدت آن با
افزایش سن کاهش می‌یابد. گاهی احتمال بروز اگزما با افزایش سن و ورود فرد به محیط
کاری و... بیشتر می‌شود.