نحوه برخورد با فرد افسرده چگونه است و چطور می‌توانیم به یک افسرده کمک کنیم؟
جدال با سایه سیاه افسردگی
یاسمین رضوی
آن‌قدر نام افسردگی را شنیده‌ایم که به نظرمان ساده و دم‌دستی می‌آید. ممکن است آدم‌های زیادی را دیده باشید که نام هر رنج و غم زودگذر یا بی‌حوصلگی چند روزه‌شان را افسردگی می‌گذارند. «امروز خیلی افسرده‌ام و حوصله هیچ‌کسی رو ندارم» شاید این جمله را از اطرافیانتان شنیده باشید، یا اصلا خودتان هم جزو کسانی باشید که احساسات و اندوهتان را «افسردگی» توصیف کنید. اما افسردگی یک اختلال روحی جدی و بسیار دردناک است. بیش از دو هفته دوام دارد و علائمی دیگر که پیش از این درباره‌اش صحبت کرده‌ایم. با این حال به افسردگی «سرماخوردگی روح» هم می‌گویند، نه از باب سادگی و کم‌خطر بودنش، بلکه از لحاظ میزان شیوع آن در بین همه اقشار. افسردگی پیر و جوان، فقیر و غنی، تحصیل کرده و درس نخوانده نمی‌شناسد. ممکن است به سراغ هر کسی برود و زندگی‌اش را تحت‌الشعاع قرار دهد. شاید شما هم در اطرافتان فردی را داشته باشید که از اختلال افسردگی رنج می‌برد. اگر این فرد از اعضای نزدیک خانواده مثل همسر، یا از دوستان نزدیکمان باشد دیگر نمی‌توانیم با یک اظهار ناراحتی کوتاه از کنارش عبور کنیم. حالا وظیفه ماست که بدانیم چطور باید با او برخورد کنیم که هم حالش را بدتر نکرده باشید و هم کمکی باشیم در جهت بهبود حالات روحی‌اش. اگر می‌خواهید بدانید بهتر است چطور باید یک فرد افسرده برخورد کنید، با ما همراه باشید.
آگاهی
به عنوان اولین گام، باید بدانید که افسردگی از دست رفتن انگیزه، نشاط و انرژی مثبت است. تصور کنید که یک روز صبح چشم‌هایتان را باز می‌کنید و هیچ نیرویی در خودتان پیدا نمی‌کنید که بتوانید روز را شروع کنید. بسیار دردناک است و بسیار شایع. میلیون‌ها انسان در سراسر جهان با آن دست به گریبانند. اگر با فردی افسرده در ارتباط هستید که افسردگی‌اش توسط پزشک، تایید شده است، همین حالا وظیفه خود بدانید که درباره این اختلال روحی مطالعه کنید. کسی که درک درستی از این بیماری دردناک روحی ندارد، گمان می‌کند که می تواند با گفتن جملاتی مثل: «پاشو بریم بیرون یه هوایی می‌خوره به سرت خوب میشی» یا «بسه دیگه این‌قدر منفی‌بافی نکن» می‌توانند فرد را از احساسات بدش نجات دهند. در حالی که او با این جملات ناراحت‌تر و در خود فرورفته‌تر می‌شود. در میان احساسات منفی اسیر است و توانایی‌ای برای رهایی از دستشان در خود پیدا نمی‌کند.
به خودتان نگیرید
اگر اطلاعاتتان نسبت به عوارض این بیماری کم باشد، ممکن است ناراحت شوید، بهتان بر بخورد و گمان کنید که نادیده گرفته می‌شوید و یا دچار ترس و ناامیدی شوید چرا که بی‌انگیزگی و اندوه و ملال فرد افسرده را به حساب خودتان می‌گذارید و در ارتباط با خودتان تفسیرش می‌کنید. تصور کنید که همسرتان دچار افسردگی باشد، شما گمان می‌کنید که حوصله‌تان را ندارد، محبتش نسبت بهتان کم شده پرخاشگر و عصبانی است و دیگر حواسش به شما و زندگی‌تان نیست و تفکرات منفی از این دست. در حالی که او خودش هم منبع درد بی‌انگیزگی‌اش را درست نمی‌داند. در واقع این افسردگی است که دارد با شما بد برخورد می‌کند و نه فرد افسرده.
سرحال و سرپا باشید
شما قرار است با یک فرد افسرده سروکار داشته باشید، پس نیاز دارید که خودتان سرحال و سرپا بمانید، چرا که اگر از خودتان غافل شوید، به واسطه هم نشینی و وقت‌گذرانی زیاد با فرد افسرده، به دام این مسأله بیفتید و افسرده شوید. بچه‌هایی که با بزرگسالان افسرده سروکار دارند، احتمال بیشتری دارد که در نوجوانی یا بزرگسالی دچار افسردگی شوند. پس قبل از هر چیزی باید مراقب خودتان و روح‌تان باشید. منبع انرژی‌تان را پیدا کنید، به خودتان برسید و سرپا بمانید.
قضاوت کنید
حالا که فردی نزدیک به شما دچار افسردگی شده است، بدترین کاری که می‌توانید بکنید سرزنش و قضاوت کردن اوست. جملاتی مثل: «هزار بار بهت گفتم این قدر فکرای الکی نکن، خوبه حالا این‌جور زمین‌گیر شدی؟» یا «از بس نشستی تو خونه و خودتو قایم کردی، دیگر نمی‌تونی با کسی ارتباط برقرار کنی» سرزش نکردن و گفتن جملاتی که با «من می‌دونستم» یا «من گفته بودم که » شروع می‌شوند، قضاوت و سرزنش‌های دردناکی هستند که حال او را بدتر می‌کنند.
درک درست و به‌اندازه داشته باشید
با پنهان کردن یا نادیده گرفتن افسردگی طرف مقابل، هیچ کمکی به او نمی‌کنید. قدم اول این است که هم خودش و هم شما به عنوان فردی نزدیک به او که قرار است به خوب شدن حالش کمک کنید، بپذیرید که مشکلی جدی وجود دارد. پذیرفتن قدم اول درمان است. برخی از افراد گمان می‌کنند که باید پنهان کردن این مسأله و نادیده گرفتنش می‌توانند آن را حذف کنند در حالی که افسردگی لجوج‌تر از این حرف‌هاست. هم‌چنین نباید درد فرد افسرده را با گفتن جملاتی مثل «تو زیادی احساساتی هستی» «داری شورش رو درمیاری» «همه ما این شرایط رو داشتیم ولی تو دیگه خیلی بی‌عرضه‌ای که نمی‌تونی از پسش بربیای» درد و اندوه طرف مقابلتان را دست کم نگیرید و کوچک جلوه ندهید.
چگونه صحبت کنیم؟
اغلب ما نمی‌دانیم برای این‌که درباره افسردگی با فرد افسرده صحبت کنیم، باید چه جملاتی به کار ببریم، اصلا چطور باید سر حرف را با او باز کنیم؟ یک علتش این است که بیماری‌های روحی در جامعه ما توهین محسوب می‌شوند، البته برای برخی از افراد، به همین خاطر هم هست که گاه از مراجعه به روانشناس و روانپزشک بیزار و فراری هستیم، مبادا که از طرف اطرافیانمان برچسب روانی بخوریم. وقتی می‌خواهید با یک فرد افسرده سر حرف را باز کنید، حواستان باشد که قرار است او را با جملات انگیزشی‌تان بمباران کنید یا نصحیت‌هایتان را به خوردش بدهید. حتی قرار است او را درمان کنید. درمان فرد افسرده کار شما نیست، این کار یک تخصص است و نیاز به متخصص دارد. شما باید فقط گوشی شنوا باشید، همدردی کنید و آمادگی خود را برای کمک به او اعلام کنید و اعتمادش را جلب کنید. تمام این‌ها یعنی دلگرمی، یعنی کسی بشوید که او بتواند بدون ترس از قضاوت شدن در حضورتان حرف بزند.
جملاتی برای صحبت با فرد افسرده
لیستی از جملاتی که می‌توانید با آن‌ها سر صحبت را با فرد افسرده باز کنید و ادامه دهید را در این‌جا آورده‌ایم و امیدواریم که کمکتان کند:
چیزی ناراحتت کرده؟
تازگی‌ها رفتارت کمی عوض شده و من نگرانت شدم.
از من چه کمکی برمیاد؟ یا چه کاری می‌تونم برات انجام بدم؟
به پزشک مراجعه کردی؟ فکر نمی‌کنی یه مشاور می‌تونه بهت کمک کنه؟
مطمئن باش که راهی برای رهایی از این وضع هست و ما پیداش می‌کنیم، من کنارت هستم.
می‌دونم چه دوران سختی رو می‌گذرونی.
این وضعیت موقتیه، مطمئن باش اوضاع تغییر می‌کنه.
صبور باشید
اگر بخواهیم حقیقت را بگوییم، باید ذکر کنیم که صبور بودن، کلید طلایی است. شما باید صبور باشید. ممکن است در مسیر کمک به فرد افسرده، خسته و ناامید شوید و مراقبت از او حسابی حالتان را بگیرد و درمانده‌تان کند. صبور باشید، تا به او بفهمانید که در هر صورت کنارش هستید، مطمئن باشید او متوجه صبر شما و محبتی که به او ابراز می‌کنید هست، اگر صبرتان را از دست بدهد حتما از جملاتی مثل «دیگه نمی‌تونم تحمل کنم» استفاده خواهید کرد که این به معنای غیرقابل تحمل شدن فرد افسرده است و پیامی بسیار دردناک برای اوست، پیامی که می‌گوید تنهاست و کسی دیگر دوستش ندارد و برایش تلاشی نمی‌کند و این‌ها یعنی درافتادن بیشتر در افسردگی.
زندگی در دنیایی دیگر
فرد افسرده در دنیایی دیگر زندگی می‌کند، دنیایی که اگر در آن نبوده باشید، به ندرت بتوانید درک درستی از آن داشته باشید، دنیایی که تفکر منطقی در آن جای ندارد، میزان دردناکی‌اش را نمی‌توان برای دیگران توضیح داد، دنیایی که یک غمگینی ساده نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوارض مثل کم‌خوابی، کم‌خوراکی، عدم تمرکز، کج‌خلقی، پرخاشگری، خستگی، افزایش یا کاهش وزن را با خود به همراه دارد. باید بدانید که قوانین دنیای آدم افسرده هیچ شباهتی به قوانین دیگری ندارد. او گرفتار سگ سیاه افسردگی است که سایه‌اش همه‌جا بر زندگی او افتاده است.