کد خبر: ۴۶۰۶
۱۳۹۹/۰۵/۱۴ ۱۸:۵۵
نگاه به ویژگی‌ها و اتفاقاتی که این روزها در دنیای خبر رخ می‌دهد

سرگیجه در هزارتوی خبر

سرگیجه در هزارتوی خبر



فاطمه اقوامی

بازی دوران بچگی‌ را یادتان می‌آید؟! همان که دور هم می‌نشستیم و اولین نفر در گوش کسی که کنارش نشسته بود خیلی آروم کلمه‌ای می‌گفت، اون شخص هم با سرعت در گوش نفر بعدی همون کلمه را تکرار می‌کرد و این کار ادامه داشت تا برسه به نفر آخر، آن وقت او باید چیزی را که شنیده بود با صدای بلند اعلام می‌کرد. گاهی اوقات در این مسیر کلمه چنان تغییر پیدا کرده بود، که وقتی نفر آخر آن را می‌گفت همه از خنده غش می‌کردند... دنیای امروز خبر هم حکایتی شبیه به این بازی دارد... سرعت انتقال خبرها دقیقا به فاصله همان درگوشی گفتن‌هاست... خبرها در انواع و اقسام رسانه‌های خبری به سرعت برق و باد پخش می‌شوند و دیگر هیچ چیز پوشیده و مخفی نمی‌ماند... اگر در آن سر دنیا اتفاقی رخ دهد در یک چشم بر هم زدنی خبرش به این سوی دنیا می‌رسد... در بازی بچگی افراد به عمد آهسته کلمه را بیان می‌کردند تا نفر بعدی کلمه را اشتباه بشنود و بساط سرگرمی و خنده را فراهم شود، در دنیای خبر هم مشابه این اتفاق رخ می‌دهد منتهی اینجا گاهی خبرها به عمد تغییر می‌یابند... دروغ و راست‌شان درهم تنیده شده و نمی‌شود درستی و نادرستی را از هم تشخیص داد... بنگاه‌های خبری به مثابه یک ارتش سری با تجهیزات فراوان به میدان آمده‌اند و در حال جنگند هر چند که در ظاهر صلح حکم‌فرما باشد... خلاصه آن‌که اوضاع درهم و پیچیده‌ای دارد هزارتوی خبر در دوران ما، آن‌قدر پیچیده که گاهی انسان را دچار سرگیجه می‌کند... این هفته می‌خواهیم سرکی به این هزارتو بندازیم و کمی درباره و حوادث و اتفاقاتش با هم به گفتگو بنشینیم. با ما همراه باشید.

عصر جدید

در قدیم الایام که رسانه‌های گروهی مثل امروز پشت سرهم متولد نمی‌شدند، اخبار و اطلاعات با روش‌های بسیار ساده مثل گفتگوهای رودررو انتقال پیدا می‌کرد برای همین گاهی مدت‌های بسیار طول می‌کشید تا از این سوی شهر و دیاری خبری به آن سر شهر و دیار برسد. گاهی اوقات این مدت زمان به قدری طولانی می‌شد که خبر و پیام اهمیت خود را از دست داده بود.

اما کم‌کم که جامعه بشری قدم به عصر ارتباطات گذاشت ماجرا به کلی تغییر یافت. رسانه‌های گروهی پایشان به همه جا باز شد و در یک چشم برهم زدنی اخبار و اطلاعات در سراسر جهان پخش می‌شود. رسانه‌های گروهی زمان و مکان را در تسخیر خود درآورده‌اند و تمام مزرهای سیاسی، اجتماعی را درنوردیده‌اند. افکار عمومی به دست این رسانه‌ها افتاده است. خبرها را آن‌طور که می‌خواهند نمایش می‌دهند. آن‌ها هستند که تصمیم می‌گیرند چه خبری منعکس شود، چه خبری پررنگ و پر اهمیت جلوه کند و چه خبری مسکوت نگه داشته شود.

در دنیای امروز رسانه‌های گروهی از طریق مطبوعات، رادیو، تلویزیون، سینما، تئاتر و... در حال شکل‌دهی به افکار عمومی هستند. فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی هم به میدان آمده و یا ویژگی منحصر به فرد در سرعت انتشار، اخبار را در چشم بر هم زدنی بدون سانسور یا مانع در اختیار مردم جهان قرار می‌دهند.

یک جنگ تمام عیار

خبر انعکاس رویدادهاست که این رویدادها با استفاده از عناصر پنج‌گانه خبری یعنی چه؟ چه کسی؟ کِی؟ کجا؟ و چگونه منعکس می‌شوند. گاهی در کنار این اطلاع‌رسانی و انعکاس رویدادها، تحلیلی هم جهت پرداخت به علل چرایی و یا نتیجه و پیامد آن رویداد ارائه می‌شود. رسالت اصلی خبر آگاهی‌بخشی است. اما همیشه هم این وظیفه را به انجام نمی‌رساند. رسانه‌های خبری این روزها مثل یک چاقوی دولبه عمل می‌کنند. گاهی در راستای همان آگاهی‌بخشی حرکت می‌کنند. گاهی هم برعکس فریب را در دستور کار خود قرار می‌دهند.

خبر در جوامع امروز دارای قدرت بزرگی است و می‌تواند بسیار اثرگذار باشد. در عرصه روابط بین‌الملل با کنار هم قرار گرفتن قدرت و رسانه مفهوم جدیدی به نام جنگ رسانه پدید آمده که از مصادیق جنگ نرم است. رسانه‌های خبری در این جنگ نقش بسزایی دارند. جنگ رسانه‌ای از دوران باستان تا امروز وجود داشته و جزو جداناشدنی سیاست قدرت‌ها بوده است. فقط این روزها با تولد و گسترش ابزارهای رسانه‌ای کمیت و کیفیت این جنگ عوض شده است. از جنگ جهانی دوم جنگ رسانه‌ای به رشته‌ای علمی و استراتژیک تبدیل شده که ذات اصلی قدرت نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورهایی چون آمریکا را تشکیل می‌دهد.

در این جنگ هر کدام از جریان‌های خبری می‌کوشند با استفاده از تکنیک‌های مختلف عملیات روانی موجب تضعیف هرچه بیشتر گفتمان رقیب شوند. یعنی دقیقا همان کاری که رسانه‌های نظام سلطه در قبال ایران دنبال می‌کنند. رسانه‌های خبری غرب که در صدر آن‌ها رسانه‌های آمریکایی قرار دارد با نهایت توان در میدان این جنگ حاضر هستند و در هر دوره‌ای با دستور کار مشخص فضا را در جهت تخریب گفتمان انقلاب اسلامی پیش می‌برند. در سال‌های اخیر استفاده از اینترنت و گسترش شبکه‌های اجتماعی مانند توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و...که اغلب مالکیت و مدیریت‌شان در اختیار آمریکاست به میدان این جنگ وارد شده و نقش مهم خود را ایفا می کنند.

در جنگ رسانه‌ای قاعدتا کسی پیروز است که بتواند جنگ را در زمین دلخواه خود انجام دهد. کار ما در جنگ رسانه‌ای بسیار سخت است چرا که این جنگ این روزها بیشتر در فضای مجازی در جریان است و دشمن ما دقیقا کسی که این فضا را ساخته و تجهیز کرده و به زیر و بم آن کاملا آشناست و مدیریتش را در دست دارد.

در دنیا امروز همه روزه با استفاده از رسانه‌ها مختلف حجم بالایی از طلاعات، اخبار و گزارش‌ها مبادله می‌شود که این مبادلات نقش مهمی در مدیریت افکار عمومی و امور ایفا می‌کند.

ضمیمه

افسردگی بعد از خبر!

قدیم‌ترها مثل الان نبود که هر کدام‌مان یک خبرگزاری سیار در جیب‌مان داشته باشیم و هر جا می‌رویم دنیایی از خبر را هم دنبال خودمان به این سو و آن سو بکشیم. گاهی خیلی از خبرها اصلا به ما نمی‌رسید و ما در جریانش قرار نمی‌گرفتیم. اما حالا در هر لحظه و هر جا که باشیم در معرض سیلی از اخبار قرار می‌گیریم. به قول دکتر «ماری مکناتون کاسیل»، استاد روانشناسی دانشگاه «تگزاس سان آنتونیو» «در هیچ نقطه‌ای از تاریخ جهان، مردم تا این اندازه تحت محاصره رسانه و اطلاعات نبوده‌اند.»

او در مصاحبه‌ای با سایت خبری «هافینگتون‌پست»، ضمن اشاره به تأثیرات منفی رویدادهای ناراحت‌کننده بر سلامت کلی انسان، می‌گوید: «100 سال پیش، زمانی که فاجعه‌ای رخ می‌داد، مردم بایستی مستقیما با عناصر اطرافشان به منظور برطرف کردن آن رویدادها ارتباط برقرار می‌کردند اما در عصر حاضر هر آن‌چه اتفاق می‌افتد از دید بشر پنهان نمانده و انسان ناگزیر به دانستن کل جریانات است.»

رسانه‌های اجتماعی امروز ما را لحظه‌ای رها نمی‌کنند. هر اتفاقی در هر گوشه‌ای از جهان که رخ دهد ما لحظاتی بعد خیر و تصویر آن را با روایت‌های مختلف و با ذکر همه جزئیات در گوشی‌های همراه خود دریافت می‌کنیم. ما در هجوم سیل اخبار رسانه‌های اجتماعی در حال غرق شدن هستیم اما شاید خودمان هم ندانیم و به آن توجهی نداشته باشیم. در این میان اثرات سوء اخبار منفی و تلخی که هر روزه به تعداد زیاد در رسانه‌ها و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، شاید بیش از همه دارای اهمیت و اولویت باشد. بر اساس پژوهش‌های انجام شده این اخبار به همراه محتوای فیلم‌ها و سریال‌ها که اغلب روایتگر مشکلات و تلخی‌ها هستند اثرات مهمی بر سلامت روان افراد جامعه دارد و جنبه‌های فکری، روانی و رفتاری افراد را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.

«سونیا لوپین»، مدیر مرکز مطالعات فشارهای روحی در شهر مونترال کانادا می‌گوید: زمانی که خبری تکان‌دهنده وارد مغز انسان می‌شود، بدن شروع به تولید هورمون‌های استرس می‌کند. این هورمون‌ها با ورود به مغز حوادث منفی و استرس‌زا را تحت کنترل قرار می‌دهند.»

ما نه تنها هر روز این اخبار را می‌شنویم بلکه با دیدن تصاویر دردناک و ناراحت‌کننده آن جسم و روح‌مان را در معرض آزار و اذیت قرار می‌دهیم. این اخبار و تصاویر محرک بسیاری از اتفاقات منفی درون بدن انسان هستند و تبعات روحی و روانی بسیاری در پی خواهند داشت.

شاید ساده‌ترین راه برای مقابله با این اثرات چک نکردن هر لحظه اخبار شبکه‌‎های اجتماعی باشد. ما لازم نیست از همه اخبار تلخ دنیا و جنایت‌هایی که اتفاق می‌افتد مطلع باشیم. این عدم اطلاع هم به معنای اهمیت ندادن به مردم و حوادث اجتماعی نیست. باور کنیم دیدن فیلم یک جنایت، حیوان‌آزاری و ... و ابراز تأسف دردی را درمان نمی‌کند. اگر می‌خواهیم کاری انجام دهیم می‌توانیم به جای بازی با روح و روان خود در حل این مشکلات از طریق مشارکت‌های اجتماعی قدیمی برداریم.

پروپاگاندا

حتما شما هم نام این اصطلاح به گوشتان خورده است و چیزهایی راجع به آن شنیده‌اید. پروپاگاندا در حقیقت شامل تکنیک‌هایی می‌شود که توسط یک حزب، گروه یا کشور به کار گرفته می‌شود. پروپاگاندا در واقع یک نوع روش ارتباطی است که با هدف نفوذ بر گرایش‌ها و افکار مخاطبان پیش‌روی می‌کند. اطلاعات در پروپاگاندا اطلاعاتی مغرضانه یا گمراه‌کننده است که از طریق رسانه‌های جمعی و با اهداف خاص سیاسی، اجتماعی پخش می‌شود. رسانه‌های گروهی در عرصه عملیات روانی، بهترین و مدرن‌ترین ابزار برای بهره‌گیری از پروپاگاندا هستند. رسانه‌های غربی اعم از خبری و غیر خبری با استفاده از همین تکنیک‌های پروپاگاندا اهداف خود برای مقابله با ایران را پیش می‌برند و به دنبال فتح افکار و اذهان در جنگ رسانه‌ای هستند. رسانه‌های خبری به عنوان یکی از سربازان عرصه جنگ رسانه‌ای و عملیات روانی نقش مهم و بسزایی برعهده دارند و از تکنیک‌های پروپاگاندا غافل نیستند. شناخت تکنیک‌های پروپاگاندا ما را با حقایق جالبی روبرو می‌کند و مشخص می‌سازد چگونه می‌توان افکار را از واقعیت منحرف کرد و بدون حتی شلیک یک گلوله نتیجه یک جنگ تمام عیار را به نفع خود تغییر داد. در این بخش به برخی از تکنیک‌های پروپاگاندا اشاره می‌کنیم.

1.فریب: یکی از راه‌های تأثیرگذاری بر مخاطبان، دادن اطلاعات دروغین و جهت‌دار یا ارائه تصویر وارونه از وقایع است که اغلب با نمایش قسمت‌هایی از واقعیت‌ها می‌تواند گروه‌های گوناگون مخاطبان مورد نظر در جنگ رسانه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد.

2. تحریف: طیف وسیعی از دورغ تا کتمان حقایق را در برمی‌گیرد. مخدوش کردن اطلاعات، پرت کردن حواس مخاطب، جلب توجه او به مسائل دیگر به‌طوری که از موضوع اصلی غفلت کند و ساده‌کردن بیش از حد مسائل پیچیده، از شیوه‌های تحریف حقایق به‌شمار می‌رود.

3. تظاهر به بی‌طرفی

در این تکنیک، سخنان و دیدگاه‌های مخالفان به اشکال مختلف نظیر گزارش، مصاحبه و خبر منعکس می‌شود. رسانه با اتخاذ یک موضع بی‌طرف در ظاهر، اعتبار بیشتری در میان مخاطبان خود کسب می‌کند. گاهی برای تخریب سوژه مورد نظر، در ابتدا مواضع بی‌طرفانه‌ای نسبت به گرفته می‌شود و حتی حرفای مخالفم هم مطرح می‌شود تا ذهن‌ها را به این سمت بکشاند که به این قضیه کاملا بی‌طرفانه نگاه شده و نتیجه مورد قبول واقع شود. اما در حقیقت بی‌طرفی فقط نوعی پوشش است نا به صورت کاملا حرفه‌ای و مؤدبانه مطالب مورد نظر آن رسانه به مخاطب القا شود. حتما استفاده از این روش را در برنامه‌های بی‌بی‌سی شاهد بوده‌اید.

4. ترور شخصیت: جنگ رسانه جنگی است که در حال صلح انجام می‌گیرد، برای همین دستش برای انجام ترور فیزیکی بسته است و راهی جایگزین برای آن برگزیده که همان ترور شخصیت است. در این روش سعی می‌شود از طریق عوامل تبلیغاتی عملیات روانی و با استفاده از وسایل ارتباط‌جمعی شخصیت‌های مطرح و مؤثر در جناج مقابل را به زیر ذره‌بین کشیده و با ترور شخصیت آن‌ها به آنچه مدنظرشان هست برسند. نشان دادن سردار سلیمانی به‌عنوان کسی که به دنبال جنگ در منطقه و قدرت‌افزایی خود است نمونه‌ای از این ترور شخصیت‌هاست و البته تیری است که به هدف نخورد.

5. دروغ: از این تکنیک برای ارعاب حریف یا ترساندن افکار عمومی استفاده می‌شود. به قول گوبلز: دروغ هر چه بزرگ‌تر باشد، باور آن برای مردم راحت‌تر است. نمونه این دروغ‌ها در رسانه‌های خبری غرب کم نیست. از دروغ‌های تر و تمیز و قابل باور گرفته تا دورغ‌هایی که صاحبان این رسانه‌ها را مضحکه عام و خاص می‌کند. مثلا همین چند روز قبل یکی از افراد وابسته به این شبکه‌ها اعلام کرد که تمام وسایل رأی‌گیری به ویروس کرونا آلوده شده است و اگر افراد در انتخابات دوم اسفند شرکت کنند به این بیماری دچار می‌شوند.

6. کلی‌گویی: کلی‌گویی یعنی این‌که یک عقیده یا سیاستی خاص با مفهومی ویژه به نحوی مرتبط شود که مخاطب به دنبال بررسی شواهد و دلایل نرود و عقیده یا سیاست را به نحوی که به او ارائه می‌شود بپذیرد. در رسانه‌های غربی به کرات از مفاهیمی چون جهانی‌شدن، لیبرالیسم، اقتصاد باز، حقوق بشر، دموکراسی، تروریسم جهت اقناع مخاطبان استفاده می‌شود اما به صورت مشخص آن‌ها را تعریف نمی‌کنند تا مخاطب بداند مثلا تروریسم از نگاه آن‌ها چه مفهومی دارد و شامل چه افرادی می‌شود.

7. شایعه: در این تکنیک پیام یا خبری در اندک زمان به صورت وسیع در جامعه انتشار پیدا می‌کند. خبری که منبع خبری مشخص ندارد و سرچشمه آن معلوم نیست. شایعه وقتی بر سر زبان‌ها افتاد دیگر قابل کنترل نیست. افکار را مسموم می‌کند و تکذیب آن معمولا سود و فایده چندان ندارد.

8. بهره‌گیری از ترس: در این روش مخاطبان با بهانه‌ها و دسیسه‌های مختلف ترسانده می‌شوند و به آن‌ها اینگونه القا می‌شود که خطرها و صدمه‌های زیادی در انتظارشان هست. ترساندن مخاطبان ایرانی از جنگ با آمریکا و تکرار مکرر آن نمونه‌ای روشن در این باره است. از روش در جنگ عراق هم استفاده شده است. رانتاپکنر می‌گوید:«به شهروندان عراقی اطمینان داده شد که مسیر صلح از جنگ عبور می‌کند... به نیروهای عراقی نیز هشدار داده شد که با بزرگ‌ترین بمب‌های متعارف جهان مورد هجوم قرار خواهند گرفت. این پیا‌م‌ها ساده بودند و دشمن را به تسلیم ترغیب می‌کردند. چنین استدلال می‌شد که در هر صورت نیروهای عراقی بازنده جنگ خواهند بود و آمریکا و نیروهای ائتلاف، داری قدرت نظامی برترند.

9. مبالغه: در تکنیک مبالغه نقاط ضعفی که می‌شود با تدبیر حل و برطرف شوند به صورت نواقصی بزرگ و غیر قابل حل نشان داده می‌شود. این روش به صورت برعکس هم قابل استفاده است یعنی از اهمیت توانایی‌ها و قابلیت‌ها برای کوچک جلوه دادن نقاط مثبت، بکاهند. این روش هم در مورد ایران بسیار توسط شبکه‌های غربی مورد استفاده قرار گرفته. آن‌جا که چشم بر همه توانایی‌ها بسته و حرفی از آن به میان نمی‌آورند و خبر آن را منتشر نمی‌کنند ولی در عوض خبرهای بد و عیب و نقص‌ها را خیلی بزرگ‌تر از حد معمول مورد توجه قرار می‌دهند.

10. پاره حقیقت‌گویی: گاهی رسانه‌ها خبر یا سخنی را بنابر جایگاه یا جناح سیاسی مرتبط با آن به صورت کامل نقل نمی‌کنند. از آنجا که خبر یا سخن ممکن است از نظر منبع و محتوای پیام مجموعه‌ای به هم پیوسته باشد این کار باعث انحراف جهت و تیجه پیام خواهد شد. خبر وقتی کامل است که همه آن عناصر پنج‌گانه که به آن اشاره شد را در خود داشته باشد. اگر یکی از عناصر بیان نشود، خبر ناقص است.

11. القای غیرمستقیم: وقتی مخاطبان نسبت به دریافت مستقیم خبر و اطلاعات مقاومت داشته باشند، رسانه‌های خبری و غیر خبری موضع‌گیری آشکار را کنار گذاشته و سعی می‌کنند با روش‌های غیر مستقیم پیام اصی خود را منتقل کنند.

به آنچه ما می‌گوییم توجه کنید!

یکی از نظریات مهم در حوزه اثرات رسانه‌ها نظریه‌ای است که با عنوان «اثر برجسته‌سازی». برجسته‌سازی یعنی فراگردی که طی آن، رسانه‌های جمعی اهمیت نسبی موضوعات مختلف را به مخاطب انتقال می‌دهند. یعنی رسانه‌های خبری با ارائه اخبار موضوعاتی را که عامه مردم راجع به آن فکر می‌کنند، تعیین می‎نمایند.

در برجسته‌سازی دو فرض اساسی وجود دارد: 1. مطبوعات و رسانه‌های خبری، واقعیت را منعکس نمی‌کنند بلکه آن را تصفیه و بدان شکل می‌دهند. 2. تمرکز رسانه‌ها بر برخی از موضوعات و مسائل باعث می‌شود عموم مردم هم آن مسائل را مهم‌تر ببینند.

در برجسته‎سازی ذهن‌ها به سوی اخباری که روی آن تمرکز می‌شود، کشیده شده و از باقی مسائل مهم جا می‌ماند. رسانه‌های غربی با این روش توانسته‌اند مسائل مهمی چون جنگ یمن و غزه و جنایات اسرائیل را مسکوت بگذارند.

جنگ روایت‌ها

20 سال اندیشکده رند، پژوهشی منتشر کرد که به نام «جنگ‌های شبکه‌ای». در بخشی از این کتاب، یک جلمه به چشم می‌آمد که بسیار قابل توجه است و امروز با درستی آن را درمی‌یابیم. جمله این بود: «در جنگ‌های فردا، برنده کسی نیست که بیشترین بمب‌ها را دارد! پیروز کسی است که بهترین روایت را دارد!»
بله امروز دیگر از جنگ‌های جهانی خبری نیست. جنگ در بستر رسانه‌ها اتفاق می‌افتد و جنگ روایت‌هاست. جنگ روایت‌ها جنگی است که در آن با استفاده از قدرت تولید معنا و روایت و با قدرت رسانه و فضای مجازی، روایت غالب تعیین می‌شود. در جنگ‌ رویت‌ها برد با کسی است که اولا سرعت داشته باشد و با چابکی اولین روایت را منتشر کند. دوما این روایت اول را هنرمندانه و جذاب مطرح کند.

در این جنگ، سرعت و جذابیت حرف اول را می‌زند. کسی که اول دست به قلم شود و خبر را با جذابیت مطرح کند، می‌تواند پیروز این میدان باشد. اولین خبر تأثیر خود را بر خواننده خواهد گذاشت و روایت‌های بعدی اهمیت خود را از دست می‌دهند. کسی که اولین نقش را بر لوح سفید ذهن نگاشت می‌تواند بازی را در دست بگیرد و به جلو پیش رود. هر طرفی میدان که روایت نکند، آن سو روایتش خواهد کرد. در این جنگ از پیروزی‌ها شکست و از شکست‌ها پیروزی ساخته خواهد شد. تلاش بر این است که یک چالش ذهنی تولید شود. چالشی که حتی دیدن حقایق بعدی هم نتواند آن چالش را با مشکل روبرو سازد و از بین ببرد.

بگذارید با طرح یک مثال این جنگ را بیشتر توضیح بدهیم. سال گذشته بی‌بی‌سی فارسی مستندی تهیه کرد با نام « خط و نشان رهبری» که در آن با نگاه غرض‌ورزانه خود ماجرای رهبری حضرت آقا را روایت کرد. بی‌بی‌سی با این مستند جنگ روایتی را آغاز کرد که مدت‌ها نیروهای انقلاب را به خود مشغول ساخت تا بتوانند اثرات سوء این مستند را خنثی سازند. مشکل اصلی این‌جا بود که ما در این سو، بعد از گذشت نزدیک به چهل سال از زعامت رهبر انقلاب روایت دقیق و مفصلی را از این ماجرا ارائه نداده بودیم و حالا مجبور بودیم در جنگ روایتی که راه افتاده بود از خود دفاع کنیم که این کار، کاری سخت و دشوار است.

متأسفانه ما به صورت کلی در جنگ روایت‌ها عقب هستیم. هنوز نتوانستیم روایت دست اول و جذابی از حضور نیروهای مجاهد خود در سوریه و عراق ارائه دهیم یا دفاع دقیقی درباره حمایت خود از غزه و لبنان را به تصویر بکشیم. آن وقت بی‌بی‌سی در برنامه‌های خود بدون اشاره مستقیم ابتدا مستندی درباره مناطق محروم ایران پخش کرده و سپس در برنامه‌های بعدی خود بحث هزینه‌ها و کمک‌های ایران به غزه و لبنان را پیش می‌کشد و از این طریق روایت خود را به مخاطب القا می‌کند و این دو مقوله را بهم مرتبط می‌سازد. و همین می‌شود که جوان ما شعار «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» را بر زبان جاری می‌سازد و این یعنی یک کشته در جنگ روایت‌ها. کشته‌های این جنگ با زخم و جراحت از پای درنمی‌آیند بلکه فکر و ذهن و باور آن‌ها به یغما می‌رود و مهره‌ای می‌شوند در دست دشمن.


میدان را خالی نکنیم!

من مطمئن هستم اگر همین الان به هر کدام از ما خبر دهند که دشمن به خاک کشورمان حمله کرده بدون فوت وقت لباس رزم می‌پوشیم و آماده نبرد می‌شویم و تا پای جان از خاک پاک میهن عزیزمان دفاع می‌کنیم اما متأسفانه این را از خاطر برده‌ایم که همین الان هم جنگی بزرگ زیر گوشمان در حال وقوع است، فقط چون آرام و خزنده حرکت می‌کند و خبری از صدای تیر و ترکش نیست، آن را دست کم گرفتیم. اما باید بدانیم خطر این جنگ کم از جنگ‌های فیزیکی نیست و از آنجا که ذهن و باور انسان‌ها را نشانه رفته است باید بیشتر به آن توجه کنیم. عرصه خبر و جنگ رسانه‌ای یک دنیای هزارتوست که اگر درست آن را نشناسیم و ندانیم که باید چه کنیم، دچار سرگیجه خواهیم شد و در هجوم خبرها راه را از بیراهه تشخیص نخواهیم داد. ما در جنگ روایت‌ها که جنگ امروز دنیای ماست عقب هستیم. خیلی روایت‌ها ناب و بکر وجود دارد که اگر دست نجنبانیم روایتش نکنیم توسط دشمن به تاراج می‌رود. طوری آن را روایت می‌کند که دیگر کاری از دست ما برای نجاتش برنیاید. باید برخیزیم و میدان را خالی نکنیم.

منابع:

ـ جنگ روایت‌ها در عصر جدید رسانه‌ای/ معاونت سیاسی اداره پژوهش‌های سیاسی

ـ تحلیل پروپاگاندای شیکه تلویزیونی صدای آمریکا در قبلا جمهوری‌اسلامی ایران؛ مورد مطالعه برنامه پارازیت/ علی‌اصغر کیا

ـ در این مقاله هم‌چنین از مطالب سایت‌های مشرق، ایرنا، باشگاه خبرنگاران و راه دانا استفاده شده است

گزارش خطا