بچه من تیزهوشه

مریم کمالی نژاد

کودک هشت ماهه‌اش از صبح که بیدار می‌شود آواهای گوناگونی را از طریق زبانش تولید می‌کند. برخی از آنان به کلماتی آشنا برای بزرگترها شبیه است. مثل «مامان» «بابا» «میخوام» «بده» و ... مادر با شنیدن این آواهای و آشنا و نزدیک به کلمات به این اطمینان می‌رسد که کودکش تیزهوش است. همین که کودک زودتر از بقیه زبان باز می‌کند، به کلنجار رفتن با اسباب بازی‌هایش علاقه دارد، حفظیاتش خوب است و خیلی زود شعری را از بر می شود، گمان می کند که کودکش تیزهوش است و می پرسد: کودک من تیزهوش است؟

چطور باید مطمئن شویم که کودکمان تیزهوش است؟ کودکان تیزهوش چه رفتارها و خصوصیات عموی دارند؟ در ادامه می‌خواهیم به این سؤالات پاسخ دهیم.

تیزهوشی یعنی چه و هوش چیست؟

خب این فقط مشکل شما نیست که درست نمی‌دانید تیزهوشی دقیقا یعنی چه و شامل چه خصوصیاتی می‌شود. تعاریفی که متخصصین هم از این کلمه ارائه داده‌اند متفاوت و متنوع است. در واقع اغلب در مورد «کودک تیزهوش» مجموعه‌ای از خصوصیات و صفات را ارائه می‌دهند که با هم فرق‌هایی دارند و کم و زیادهایی که شامل حال اغلب تعاریف می‌شود. البته که قرار نیست کودک تمام این خصوصیات را داشته باشد تا تیزهوش به حساب بیاید. رایج‌ترین راه برای تشخیص تیزهوشی یک کودک، ارزیابی هوش یا تست هوش است که توسط متخصص انجام شود.

اما تعریف کلی در مورد هوش این است: «توانایی در مسائل و انطباق آن با شرایط تغییر‌یابنده محیط» بنابراین هوش یعنی توانایی حل مسأله، یافتن راه‌حل در هر سطحی که در فرد قرار دارد و در ارتباط با مسائلی که در همان سطح و سن و سال با آن روبروست. افراد باهوش مسائل جاری را به راحتی حل می‌کنند و خودشان را با محیط به خوبی تطبیق می‌دهند.

تست هوش

تست هوشی که توسط متخصص این امر انجام می‌شود، نیاز به توصیف متخصص هم دارد. تست‌های اینترنتی و تحلیل‌های تلگرامی چیزی را ثابت نمی‌کنند. بهتر است که تست هوش را قبل از پنج سالگی فرزندتان انجام ندهید. این آزمون قبل از پنچ سالگی نتایج دقیقی ندارد.

به هوش باشید

کودکان تیزهوش خصوصیاتی عمومی هم دارند که والدین را به این فکر می‌برند که فرزندشان از بقیه کودکان معمولی، باهوش‌تر است مثل مهارت خواندن از روی متن از سنین پایین، قدرت یادگیری بسیار بالا، قدرت حافظه قوی، ارتباط برقرار کردن با بزرگترها و همه این‌ها نشان از تفاوت‌های کودکان تیزهوش با بقیه کودکان است.

خانواده تیزهوش

تیزهوشی معمولا سابقه ژنتیکی دارد. کودک تیزهوش معمولا فرزند پدر و مادری است که از هوش بالایی برخوردارند یا خواهر و برادری دارد که او نیز نشانه‌های هوش سرشار را از خود نشان داده است. بنابراین اگر در چنین خانواده‌ای قرار دارید، نسبت به خصوصیات کودکتان حساس‌تر باشید. با مقایسه‌اش با همسالان می‌توانید به خوبی متوجه پیشرفت سریع و تفاوتش بشوید.

ویژگی‌های جسمی

شاید برایتان جالب باشد بدانید که کودکان تیزهوش در هنگام تولد یا حتی تا یک سالگی از لحاظ ظاهری تفاوتی برای دیگر همسالانشان ندارند اما به مرور این تفاوت‌ها خودشان را نشان می‌دهند و قابل ردگیری می‌شوند. نشانه‌هایی مثل قدبلند، سنگین وزن‌تر بودن نسبت به همسالان، کمتر بیمار شدن و زیبایی و جذابیت خاص داشتن. نتیجه تحقیقات محققان نشان می‌دهد که این ویژگی‌های جسمی تا بزرگسالی ادامه یافته و حفظ می‌شوند.

ویژگی‌های خلقی

کودکان تیزهوش نسبت به مفاهیم انتزاعی علاقه نشان می‌دهند. ذهن انتزاعی، در کودکان زیر هفت سال تقریبا بسیار غیرفعال است. این بدان معناست که کودکان زیر هفت سال نمی‌توانند به چیزهایی فکر کنند که وجود خارجی و مابه ازای قابل دیدن ندارند. مفاهیم که کاملا ذهنی هستند مثل خوبی، بدی، عدالت، ظلم و ... اما کودکان تیزهوش از همان ابتدا نسبت به این مفاهیم انتزاعی علاقه نشان می‌دهند و نسبت به مسائل اجتماعی عکس‌العمل نشان داده و دنبال راه‌حل هستند. در واقع ذهن آن‌ها به راحتی مسائل را تحلیل می‌کنند، اگرچه کودکانه و در حد فهم و آگاهی خودشان.

نیکی یک کودک تیزهوش است. او فقط سه سال دارد، اما وقتی گریه‌های مادرش را برای از دست دادن فردی مهربان از فامیل دید، به او گفت: «مامان لطفا ناراحت نباش، ممکنه خدا دوباره اونو بیافریند، چون اون خیلی مهربون بوده»

هم‌چنین کودکان تیزهوش، خوش‌اخلاق هستند و از نظر فعل اخلاقی نسبت به همسالان برتری دارند. آن‌ها مفهوم خوب و بد را متوجه شده‌اند و بر اساس آن عمل می‌کنند. با این حال اگر کودک تیزهوش در خانواده‌ای تربیت شود که نادیده گرفته شده، تحقیر و تنبیه و سرزنش می‌شود، ممکن است اخلاق‌‌های خوبش به پرخاشگری، انزوا و بی‌قراری تبدیل شود.

حساسیت

کودکان تیزهوش بسیار حساس‌تر از همسالانشان هستند. زودتر احساس درد می‌کنند یا نسبت به صدا حساسیت نشان می‌دهند. در واقع میزان تحریک‌پذیری این کودکان بیشتر از سایرین است. این کودکان مدام در حال حرکت کردن هستند و بسیار کمتر می‌خوابند.

تحرک

همان‌طور که در بالا هم گفته شد کودک تیزهوش از یکجانشینی بیزار است و مدام در حال حرکت است. تمایل زیادی به جنب‌و‌جوش و بازی دارد و اگر مدتی این امکان را از او بگیرید بهانه‌گیری‌هایش شروع شده در حالی که والدین گمان می‌کنند دلیلی برای بی‌قراری کودک وجود ندارد. کودکان تیزهوش از همان ابتدای نوزادی کنجاوی‌های خاصی از خود نشان می‌دهند.

ویژگی‌های شخصیتی

اعتماد‌به نفس کودکان تیزهوش بالاست و این بچه‌ها به راحتی با شرایط و محیط سازگار می‌شوند. انرژی و حافظه بالایی دارند و اگر چیزی مورد توجه شان قرار بگیرد به سرعت آن را حفظ می‌کنند و یاد می‌گیرند. در عین حال نسبت به تمام چیزهایی که حواس پنجگانه‌شان را در‌گیر کند به شدت حساس‌اند و عکس‌العمل نشان می‌دهند. ممکن است نور افتاده روی فرش حواس یک نوزاد را به خود جلب کند. کودکان تیزهوش همیشه سؤالات زیادی در آستین دارند که منطق و پیچیدگی این سؤالات بزرگترها را شگفت‌زده می‌کند. پاسخی هم که به سؤالات شما می‌دهند استحکام منطقی خاصی دارد که مشخص است کودک حسابی به آن فکر کرده و عمیقا آن را متوجه شده است و پیچیدگی‌هایی در پاسخ‌هایشان یافت می‌شود که در همسن و سال‌هایشان مطلقا وجود ندارد.

تخلیل و خلاقیت در کودکان تیزهوش بسیار زیاد است. آن‌ها می‌توانند خیال‌بافی‌های جذابی بکنند. نسبت به چیزهایی که وجود ندارد فکر و خیال کنند. به همین دلیل خلاق هستند، چون سعی می‌کنند مسائل را نه از راهی که همگان و دیگران به طور معمول برای حل‌شان دارند بلکه از راهی تازه به آن بپردازند. شخصیتشان ثبات دارد و بسیار روان و واضح صحبت می‌کنند.

تکرار و تکرار

کودکان تیزهوش معمولا یک مسأله را بارها را مرور می‌کنند و راه‌حل را آن‌قدر تکرار می‌کنند و به تجربه‌های جدید و راه‌های جدید فکر می‌کنند تا به نتیجه دلخواه برسند. در خلوتشان معمولا به مسائل فکر می‌کنند که برای همسالانشان جذابیتی ندارد. وقتی به مسأله‌ای درگیر می‌شوند از خواب و خوراک می‌افتند و ممکن است بدخلقی کنند که لازم است والدینشان رسیدگی کامل و کافی را نسبت به روح و جسم این بچه‌ها داشته باشند.

هوشمندانه رفتار کنید

تیزهوش بودن کودک به معنای رهایی و راحتی والدین از آموزش فرزند نیست. تصور اغلب افراد این است که فلانی کودک تیزهوش دارد خوش به حالش، نیازی نیست برای درس خواندن این بچه خودش را بکشد. در حالی که مسأله فقط این نیست. کودکان نابغه با مشکلات و مسائل خاص خودشان دست و پنجه نرم می‌کنند که به هیچ عنوان هم ساده و پیش‌پاافتاده و راحت نیستند. هم‌چنین اگر والد یک کودک نابغه هستید لازم است که از متخصصین این امر کمک حرفه‌ای دریافت کنید.