پهلوان بی‌بی!
گلاب بانو
مبارزان محله
بی‌بی نمی‌خواست پدربزرگ را ببریم. می‌دانست پیرمرد دست و پا گیرمان می‌شود. خودش زرنگ بود، حداقل پانزده سالی از پیرمرد کوچک‌تر بود. انگار به زور شوهر کرده بود و شده بود زن میرزا غضنفر قندچی، به قول خودش میرزا غضنفر قندچی قلدر! این آخری را خودش می‌چسباند به ته پیرمرد وگرنه خود بی‌بی قلدرتر بود.
پیرزن چهارشانه قد بلند که ساواکی‌ها فکر می‌کردند مرد است و چادر انداخته روی سرش، یک سر و گردن از قندچی بلندتر بود با شانه‌های پهن‌‌تر. میل‌ها و دمبل‌های پدرش را یادگار نگه داشته بود و از جوانی با میل‌ها دور می‌گرفت. پیراهن گلدارش را از پایین لوله می‌کرد و تا میزد و دور کمر می‌بست که پاگیرش نشود. بعد آستین‌ها را تا میزد. اگر پارچه تریکو بود و کش می‌آمد، گره کوچکی هم به تای پارچه می‌انداخت که سفت شود. بعد پاچه‌های شلوار را می‌گذاشت توی جوراب و جوراب‌ها را بالا می‌کشید.
توی زیر‌زمین نمناک خانه قندچی اول دمبل‌های چوبی پدر را بغل‌زده و گریه می‌کرد و بعد از گرم کردن و در‌جا زدن و چرخش و یا علی، یا علی گفتن حسابی ورزش می‌کرد.
قندچی خیلی دلش می‌خواست بداند بی‌بی کجا غیبش می‌زند که هر چه صدایش می‌زنی جواب نمی‌دهد. قندچی فکر می‌کرد از چشم بی‌بی افتاده و به او خیانت می‌کند اما زود به استغفار می‌افتاد و پیش دل خودش خودش را ملامت می‌کرد؛ بی‌بی اهل نماز و قرآن بود. بعد از یک ساعتی بی‌بی پیدایش می‌شد، صورت گل انداخته و عرق کرده می‌نشست به گپ زدن و چای خوردن با قندچی. انگار نه انگار که قندچی حنجره‌اش را به‌خاطر بی‌بی خراش داده بود. چند بار افتاد دنبال بی‌بی و زاغ سیاهش را چوب زد تا بالأخره فهمید. بی‌بی خودش را به زیر‌زمین می‌رساند، لباسش را مرتب می‌کرد و سفت می‌بست و شروع به ورزش و چرخش می‌کرد. این چیزها را قندچی از درز شیشه شکسته کنار پنجره می‌دید وگرنه کی جرأت داشت پایین برود و ابراز وجود کند. سرگرمی قندچی همین بود که منتظر بماند تا بی‌بی عزم پایین رفتن کند. پاورچین‌پاورچین میرفت، می‌نشست و به چرخ‌چرخ زدن نگاه می‌کرد به بی‌بی که خوب کباده می‌گرفت و علی، علی گویان ورزش می‌کرد. از همان وقت‌ها بود که قندچی دیگر نانوایی نرفت و خود بی‌بی که زور و بازو داشت این‌کار را انجام می‌داد. بی بی گلایه‌ای نداشت چون قندچی توی صف نانوایی دو بار استخوانش شکسته بود. میرفت می‌ایستاد ته صف شلوغ و تا نوبتش بشود این‌پا و آن‌پا می‌کرد. گاهی هم که دعوایی راه می‌افتاد کتک می‌خورد. این خاصیت کتک‌خوری را همیشه داشت ولی خودش می‌گفت نوعی استتار و پوشش است. هیچ‌وقت به یک پیرمرد کتک‌خور شک نمی‌کنند! چند باری هم سر همین رفع شک از پیرمرد کتک‌خور، دست و پایش در رفت و آسیب دید و پا کشان به خانه برگشت.
لبویی‌ها، باقالی‌ها و شلغمیها!
خیلی دلش می‌خواست بداند این روح‌اللهی که پچ‌پچ‌ش می‌کنند و اسمش مانند حرف مگو، داغی بر سر زبان‌های سرخ می‌گردد، کیست. بی‌بی و کل‌رحیم قصاب برایش توضیح داده بودند. بی‌بی با ایما و اشاره و کل‌رحیم با توضیح و تفضیلات. آخر نمی‌شود درباره یک رهبر تبعیدی خطرناک خیلی بلند‌بلند توضیح داد. هر دو گوش قندچی سنگین بود و چیز زیادی نمی‌شنید. خودش داد میزد روووح الله خمینی؟ و بعد گوش می‌چسباند صدای طرف را بشنود. دست را هم مانند لبه پهن قیفی دور گوشش می‌گذاشت که امواج گریزان را جذب کند و فرکانس‌های فراری را بگیرد تا بفهمد قضیه از چه قرار است. به قول بی‌بی؛ تا قندچی بفهمد حاج‌آقا روح‌الله کیست، همگی باید چند دوره زندان ساواک را برویم و بر‌گردیم.
استاد علی نقاش اعتقاد داشت قندچی باید در جریان باشد وگرنه خراب‌کاری می‌کند. یک شب خانه آن‌ها جمع شده بودند و خودشان را معرفی کرده بودند تا شک قندچی به یقین رسیده بود و کشف کرده بود اوضاع از چه قرار است.
ریحان‌بانو گفته بود، حالا که آقای قندچی در جریان قرار گرفته می تواند به میل خودش فعالیت کند و قندچی هم قبول کرده بود.اعضای مرکزی محل از بیست و یک نفر رسیده بود به بیست و دو نفر!
قندچی در شب نشست مخفیانه‌شان، باورش نمی‌شد که این همه پیرمرد و پیرزن که روزها توی صف می‌بیند و با آن‌ها کل‌کل می‌کند عضو یک گروه باشند و اعلامیه پخش کنند. مغز متفکر گروه بی‌بی بود با عینک ته‌استکانی که از پدرش به ارث برده بود. البته قندچی خیلی وقت بود که به عنوان پوشش عملیات به بی‌بی کمک می‌کرد. هیچ‌کس حتی حدسش را نمی‌زد که پیرمرد لبویی سر خیابان که لبوی داغ می‌فروشد لبوها را توی اعلامیه‌ها می‌پیچد و دست مردم می‌دهد! این خودش یک کد بود. قندچی خودش خبر نداشت بی‌بی اعلامیه‌ها را اتفاقی لابلای کاغذها می‌گذاشت و آدم‌هایی که باهاشان قرار می‌گذاشتند می‌رفتند سر قرار برای خریدن لبو! قندچی هم یک برگ اعلامیه بر‌می‌داشت و چند قاچ درشت و قرمز و پر شهد می‌گذاشت لای آن و به مشتری تحویل می‌داد. وقتی نمی‌دانست و بی‌خبر بود بهتر کار می‌کرد. بی‌بی معتقد بود محال است ما را لو بدهد اما هر چه کمتر بداند بهتر است. برای همین هم می‌گفت کاغذ لبوهات با من! و قندچی متوجه نمی‌شد چرا بعضی‌ها لبوها را خالی می‌کنند توی جوی آب و کاغذ زیر لبوها را تا می‌زنند و توی جیبشان می‌گذارند و می‌روند. جواب این سؤال‌ها را بعدا فهمید. بعدا فهمید که خود آن کاغذها از لبوها مهم‌تر بودند. وقتی فهمید چه چیزهایی را لای لبو به مردم رسانده قند توی دلش آب می‌شد، کیف می‌کرد. خوشحال بود که سهمی داشته. معمولا مشتری‌های ثابتی داشت. آن‌ها که لبو خور بودند پای بساطش جمع می‌شدند و باقالی و شلغم پخته می‌خریدند. لبویی‌ها سیاسی بودند و شلغمیها اجتماعی! باقالی‌ها هم فرهنگی بودند و توی مدارس و خیابان‌ها پخش می‌شدند!
طلوع در زمستان
لبو باقالی و و شلغم داغ تا نزدیکی دانشگاه رفته بود که قندچی را دستگیر کردند. پیرمرد را آن‌قدر کشیده زده بودند تا همان نیم‌پرده‌های گوش نیمه شنوایش هم ریخته بودند و چیزی نمانده بود. دیگر بازگشت صدا توی سرش معنی نداشت. دو حفره خالی کنار سرش فقط برای عبور هوا بودند تا اعضای شنوایی!
قندچی بعد از آزادی دیگر لبو نفروخت. نمی‌توانست چیزی بشنود. باطوم‌هایی که توی سرش کوبیده بودند جمجمه را شکسته بود. اما صدای شکستن جمجمه به گوش خود قندچی نرسیده بود.
بی‌بی رفت تحویلش گرفت. یک کلاه پشمی بافتنی را کشید روی سرش تا پایین گوش‌ها و قندچی تشکر کرد. دیگر لازم نبود بی‌بی بلندتر حرف بزند. با بلندگو هم کنار گوشش حرف می‌زدی چیزی نمی‌شنید، دیگر صدا برایش فقط عبور باد بود از یک فضای خالی. بی‌بی حالا برای قندچی پانتومیم اجرا می‌کرد، بی‌صدا لب‌هایش را به هم می‌کوبید و دست‌هایش را روی هوا پرواز می‌داد .قندچی خوشش می‌آمد. پیرزن چهارشانه و ورزشکاری برای گفتن هر چیزی بالای سرش آن‌قدردست می‌چرخاند که شبیه رقص می‌شد یک جور رقص خودمانی. این رقص وقت آمدن امام دیدنی بود. قندچی واقعا متوجه نمی‌شد که امام قرار است بیاید. بی‌بی مانند امام که عبایی روی شانه دارد، چادری را که روی سرشانه‌ها داشت جابجا می‌کرد، مثلا به جای عبا و می‌گفت امام، امام! قرار است بیاید بیاید. قبلش سر رفتن شاه خاکبرسر، بی‌بی به هر زحمتی بود حالی‌اش کرده بود. بی‌بی تاجی را روی سرش می‌گذاشت و می‌گفت: شاه! شاه! بعد دو دستی روی سرش می‌کوبید .البته یواش که یعنی؛ شاه خاکبرسر شد.
قندچی می‌خندید. بی‌بی یک خاک‌برسری محکم و واقعی تو سر قندچی زد. پوست بی‌موی سر، دامبی صدا داد تا قندچی متوجه شد شاه رفته است. خیلی خوشحال شد فهمید که چقدر رفتن شاه برای شاه درد داشته! به دست بی‌بی نگاه می‌کرد که کوچه و خیابان را نشان می‌داد. پنجرهای کوچک خانه، بی‌شاه بزرگ‌تر به نظر می‌رسیدند. بال چادر بی‌بی را چسبید و با هم بیرون رفتند. دلش می‌خواست شادی مردم را بشنود. دهان‌هایی که باز می‌شدند و بسته می‌شدند. هزاران نفر مانند بی‌بی توی هوا دست تکان می‌دادند. نمی‌توانست صدای بوق ماشین‌ها و خوشحالی آدم‌ها را بشنود. نزدیک بهار بود. زمستان داشت شانه خالی می‌کرد. گنجشک‌ها مثل آدم‌ها به جیغ و فریاد رسیده بودند اما قندچی تمام این حرکات را در سکوت برای خودش تکرار می‌کرد.
دکتر علی برای قندچی یک جفت سمعک آورده بود. زیاد فایده‌ای نداشت. بیشتر سر و صدای خود سمعک اذیتش می‌کرد. هر دو رفتند نهضت سواد آموزی با هم؛ بی‌بی صداها را برای قندچی می‌کشید. این‌‌طوری بهتر بود. چند سال بعد می‌توانست بخواند و بنویسد و با هم روی کاغذ حرف بزنند. لب‌خوانی هم می‌فهمید؛ عینک دور مشکی‌اش را به چشم میزد و خیره می‌شد به بی‌بی که حالا چند بهار از زمستان انقلاب گذشته بود و سرشانه‌هایش هم‌چنان ستبر و مردانه بود.