شاعر از یاد رفته

عاطفه میرافضل

اديب‏الممالك فراهاني را مي‏توان يكي از بنيانگذاران يا پيشروان شعر متعهد سياسي در ادبيات فارسي معاصر ناميد كه در اشعار خود، مشكلات كشور و مردم را منعكس ساخته است. ميرزا محمدصادق حكيم ملقب به اديب‌الممالك فراهاني در تهران به دنيا آمد. او سرودن شعر را با مديحه‏گويي آغاز كرد و لقب اديب‏الممالك از طرف مظفرالدين شاه قاجار به وي اعطا شد. ادیب‌الممالک در سرودن انواع شعر به ويژه قصيده تبحر داشت و از سبك استادان قديم پيروي مي‏كرد. بيشتر سروده‏هاي اين شاعر برجسته، بيان‌كننده اوضاع زندگي اجتماعي و مبارزات سياسي دوران اوست. اديب‌الممالك با انتشار روزنامه ادب، در بيداري افكار عمومي ملت ايران و افشاي ظلم و فساد حاكمان قاجار نقشي سازنده ايفا كرد. او پس از صدور فرمان مشروطه، به سردبيري روزنامه مجلس برگزيده شد و به بازتاب موضوعات مردمی و چگونگی فعالیت نماینده‌های مردم در مجلس پرداخت. وی با شروع استبداد صغير از تهران بيرون رفت و سپس با مجاهدان نهضت مشروطه به پايتخت بازگشت. او هم‌چنين علاوه بر تبحر در ادبيات فارسي و عربي، در حوزه حكمت و فلسفه و رياضي و نجوم و... تخصص داشت و با زبان‏هاي روسي، تركي، پهلوي و فرانسوي و انگليسي آشنايي داشت. از اديب‌الممالك فراهاني ديوان اشعاري شامل قصايد، غزليات، رباعيات و... به جاي مانده است. اديب‏الممالك فراهاني در 57 سالگي درگذشت و در حرم عبدالعظيم مدفون شد.

ادیب از نخستین کسانی بود که با تأسیس روزنامه ادب رسما پای به عالم مطبوعات نهاد و کمابیش تا پایان عمر کار روزنامه‌نویسی را همراه با شاعری دنبال کرد و در شاعری توان خاص داشت اما به سبب دگرگونی‌های پرشتاب سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، به‌ویژه، در حوزه ادبیات نقش او در تحولات شعری، بسیار زود از یادها رفت.