اسیر نگاه
فاطمه ابراهیمی
عرق از شقیقه‌اش سر خورد و لای ته‌ریش بورش گمشد. انگار حتی آفتاب نیم‌روزی اکتبر ماه هم مثل مردم این سرزمین، قصد جنگ داشت. کلاهش را از سر برداشت و با دستمال گل‌دوزی شده‌ای که هدیه معشوقه‌اش بود، سرش را خشک کرد.
نگاهش به فرمانده بود که با دست به داخل طویله اشاره می‌کرد و خودش همراه چند سرباز دیگر پشت خانه‌ای سنگر گرفته بودند. پوزخندی به این همه بی‌لیاقتی زد، عرضه گرفتن چند خان محلی را هم نداشت. سر چرخاند به سوی نخل بلند بالایی که هنوز چند خوشه خرمای خشکیده از روی آن آویزان بود، سایه نخل به سمت مخالف افتاده‌بود و اسیری که به او سپرده بودند، دست و بالش را برای رفتن به سایه بسته‌بود. نگاه خیره زن سیاه‌پوشی که در چهارچوب در خانه‌ای ایستاده بود، کلافه‌اش کرده‌بود. اولین باری بود که به این روستا آمد‌ه بودند و دلیل این نگاه را نمی‌توانست درک‌کند. پشت کرد به زن. قطره‌های درشت عرق کله پیرمرد اسیر را برق انداخته بود. ابروهای پر پشتش، خشم چشمانش را به رخ می‌کشید. حواسش بود که هر کاری که می‌کرد نگاه سنگین زن هم همراهش کشیده می‌شد. توی دلش دعا می‌کرد هر چه زودتر غضنفر یاغی را دستگیر کنند تا بتواند از شر نگاه‌های زن خلاص شود. دو نفر، جوانی دست بسته که لوله تفنگی به سرش نشانه رفته بود را به سمت لشکر می‌کشیدند. نگاهش را از پیرزنی که خمیده خمیده راه می‌رفت و از پشت سربازان را سنگباران می‌کرد، گرفت و با پای لنگش به سنگ نوک تیزی ضربه‌‌زد. زل زدن‌های زن و اسیری که برای رهایی تکاپو می‌کرد، امانش را بریده بود. سنگ تا جلوی پای اسیر بیشتر نرفت. نیشخند پیرمرد کفری‌اش کرد. این پا هم یادگاری از همین مردم چموش بود و هر وقت به آن نگاه می‌کرد، عصبانی می‌شد. توانش را در پای لنگش جمع کرد و چند لگد پی‌درپی به پشت پای مرد زد. زانوی اسیر روی همان سنگ نوک تیز فرو آمد و صدای دادش، رعشه بر جانش انداخت. با دیدن چهره عصبانی پیرمرد اسیر که به طرفش برگشته‌بود، چیزی ته وجودش لرزید. زیر لب فحشی داد و پیرمرد را به دوستش سپرد. پا تند کرد برای فرار از اسیر دست بسته و ناخودآگاه به سمت زن کشیده شد. با صدای شلیک گلوله نیمه راه ماند. انعکاس صدای گلوله در کوه‌های اطراف ترس را در دلش می‌ریخت. صدای قدقد و بال‌بال زدن مرغ و خروس‌ها در صدای شیهه اسبی که رم کرده‌بود و فریاد:« زدمش، یاغی زدم»، گمشد. فرمانده با عجله از میانه راه برگشت و به طرف جایی که صدا آمده‌بود، رفت. نگاهش پشت خانه‌ها را می‌کاوید که پسر‌بچه‌ای سبزه‌رو، قهقهه زنان سر رسید:« مرغ زیرمدینه رو زده‌بودند جا غضنفرخان» و پس از آن قیافه برزخی فرمانده پیدا‌شد. با دیدن ریزریز خندیدن‌های پسرک رو به فرمانده و قلاب نگاه زن که به او گیر کرده بود، کلاهش را برداشت و چنگی به موهای پرپشتش زد. حسی او را از جلو رفتن باز می‌داشت اما غرور بریتانیایی‌اش از درون نهیب می‌زد:« باید این نگاه‌های تحقیر‌آمیز تموم بشه، اگه فرمانده نمی‌تونه مقتدر باشه تو باید به این دهاتی‌ها یاد بدی تحقیر سرباز بریتانیا یعنی تحقیر ملکه!»
هر چه به زن نزدیک‌تر می‌شد، ضربان قلبش نا‌آرام‌تر می‌زد. برای سربازی که صدایش می‌کرد تا اسب رم شده را آرام کنند، از پشت دستی تکان داد و پای لنگش را روی زمین کشید. سرخی چشمان پیرزن قدم‌هایش را سنگین کرده بود.
دستانش که ناخودآگاه شروع به لرزیدن کرده‌بودند را با مشت کردن مهار‌کرد و دو قدمی پیرزن ایستاد. با دیدن سیاهی چشمان زن که در سرخی غوطه‌ور شده‌بود، چشمانش ریز می‌شد. توی ذهنش به دنبال ردی از این چشم‌ها بود، برگشت به سمت جایی که اسیران بودند و نوع نگاه مرد اسیر را به خاطر آورد؛ آن هم خشمگین بود ولی این اقتدار را جایی دیگر دیده بود. ذهنش را برای پیدا کردن سرنخی شخم می‌زد که فرمانده همراه سربازان به سمتش آمدند:« توی خونه رو خوب بگرد، گنجه‌ها رو هم سرک بکش»
زیر لب غرولندکردنش را شنید:« هر چند اونقد نترس هستند که بچه‌هاشونم تو چشمات خیره میشن و فرار نمی‌کنن»
حواسش به پیرزن بود که حتی جلو فرمانده هم صلابت خودش را از دست نداده‌بود، تنها وقتی دستش را برای احترام بالا برده‌بود نگاه زن هم همراه بازوبندش به بالا کشیده شده و در آنی غم را در چشم‌های پیرزن دیده‌بود. آن غم و این خشمی که بیشتر شده‌بود که دوباره در چشمان پیرزن نشسته‌بود، سر‌درگمش می‌کرد. غرق در کاویدن رد آن نگاه بود که برگشتن فرمانده را تا بلند شدن صدای دادش متوجه نشد:« ابله چرا خشکت زده برو توی خونه رو بگرد»
احترامی شل ول گذاشت و پشت سرش دهن‌کجی کرد. برای جلو رفتن مردد بود، از همان لحظه‌ای که کنار پیرزن رسیده‌بود به خودش اقرار‌کرد که از آن چشم‌ها می‌ترسد. با‌احتیاط قنداق اسلحه‌اش را برای کنار زدن زن جلو برد اما چشمش روی دست زن که چهارچوب را سد کرد، ماند. شال بزرگ زن تا قبل از آن جلوی دیده شدن بازویش را گرفته‌بود.
ناباورانه نگاهش را از بازوی زن به بازوی خودش کشاند. همان نقش و نگار و همان دوخت و همان چرم. وحشت‌زده به پیرزن پر از خشم نگاه کرد. قنداق تپانچه از شالی که به دور کمر زن بسته بود، دیده می‌شد. مایعی زیر پایش جاری شد. چشمانی که هیچ‌وقت دست از سرش برنداشته بودند و کابوس شب‌هایش شده‌بودند، دوباره جان گرفته و به او نگاه می‌کردند. پا پس کشید. پای لنگش به شاخه نخلی که روی زمین افتاده‌بود گیرکرد و چند قدمی تلوتلو خوران به عقب رفت. پیرزن آهسته‌آهسته جلو می‌آمد. قبل از آن‌که به او برسد دستانش را تکیه‌گاه کرد و به سرعت به سمت سپاه برگشت. خنده دوستانش به شلوار خیسش آخرین چیزی بود که می‌توانست در آن لحظه به ذهنش خطور کند. خودش را میان سربازان سرخ‌پوشی که آماده رفتن می‌شدند گم کرد. دستور رفتن از روستا از شنیدن خبر پدر شدنش هم دلچسب‌تر بود. قدم‌هایش را بلند برمی‌داشت؛ اما سنگینی نگاه زن که مثل کنه به او چسبیده‌بود را روی آخرین تپه روستا هم احساس می‌کرد.
انگشتانش با گره‌های بازوبند کلنجار می‌رفت. لوله تفنگش با باز کردن هر بند به زیر بغلش ضربه می‌زد. آخرین بندهای چرمی بازوبند را هم باز کرد و آن را پشت سنگی انداخت. نسیم تازه کوهستان کمی حالش را جا آورده بود، حالا مطمئن بود که زن نمی‌تواند او را پیدا کند. با تماشای لشکر در حال رد شدن از تنگه، قصه‌های خیالی از دلاوری‌هایش را که برای معشوقه چشم آبی‌اش آماده کرده‌بود، مرور می‌کرد. صدای بلندی که توی کوهستان پیچید او را از خیالاتش بیرون آورد. ناباورانه دور خودش چرخی زد و سربازانی که از هر سو روی زمین می‌افتادند و اسبانی که بدون سوار فرار می‌کردند را نگاه کرد. هلهله‌های سپاه دشمن که از همه طرف به گوش می‌رسید، هراسانش کرده بود. سرباز کناری‌اش پای لنگش را کشید و او را روی زمین انداخت. سنگ‌های تیز پشت استخوانی‌اش را درد می‌آورد. گلوله‌ای از بالای سرش رد شد و وسط پیشانی سربازی که به سمتشان می‌آمد، نشست. چیزی ته ذهنش نهیب می‌زد این آتشی که به رویشان گرفته‌شده از چشمان پیرزن به پا خواسته است. ماشه اسلحه‌اش را کشید و سینه‌خیز به سمت تخته‌سنگی راه افتاد. صدای هلهله‌ها و رجز‌خوانی‌هایی که از همه سو در کوهستان منعکس می‌شد، گیجش کرده‌بود. تیرهایش را بدون آن‌که به هدف بخورد به سوی سایه‌هایی که از پشت تخته‌سنگ‌ها رد می‌شدند، شلیک می‌کرد. خشاب خالی را به گوشه‌ای انداخت، نگاه حیرانش به روی فرمانده ماند که با تعداد کمی از سربازها فرار می‌کردند. ارتش سرخ‌پوش روی زمین افتاده را از نظر گذراند، خبری از اسیران نبود. چهاردست‌و‌پا شد به دنبال فرمانده که تیری بیخ گوشش به سنگ خورد و جلوی پایش افتاد. مات و مبهوت به پوکه گلوله نگاه می‌کرد. چشمانش میخ زن سیاه‌پوش شده که از پشت تپه‌ای بیرون آمد. با هر قدمی که به سویش برمی‌داشت، چشمان پسر جوان در ذهنش تداعی می‌شد. بعد یک جنگ سخت توانسته بودند وارد بوشهر شوند. از مقاومت این شهر کوچک در برابر ارتش کشورش، حرصش گرفته بود و به هر‌کس می‌رسید با یک گلوله کارش را تمام می‌کرد.
توی کوچه برای پیدا کردن مبارزان، پاسبانی می‌داد که جوانی قدبلند و چهارشانه از خانه‌ای بیرون آمد و سوار اسب شد. برآمدگی زیر شال که دور کمرش بسته بود، نظرش را جلب کرده‌بود. به یاد مسابقات تیراندازی‌شان لبخند مرموزی روی لبش نقش بسته و مگسک اسلحه‌اش را روی پهلوی جوان نشانه گرفته‌بود.
زن سیاه‌پوش به چند قدمی‌اش رسیده‌بود. خودش را عقب کشید اما پشتش به تخته سنگ خورد.
جوان از روی اسب افتاده و مثل مارگزیده‌ها به دور خودش پیچیده‌بود. قهقهه زنان چرخیده و کمرش را تاب‌داده‌بود، اما با برگشتن پسر و دیدن چشمان به خون نشسته‌اش سر جایش خشکش زده‌بود. هیچ التماسی توی چشمانش نمی‌دید فقط خشم بود و آتشی که فکر می‌کرد دودمانش را می‌سوزاند.
به چشمان پر از خون زن نگاه کرد که تپانچه‌اش را از زیر شال دور کمرش بیرون می‌کشید. نگاه لرزانش بین بازوبند زن و تپانچه‌ای که آن روز به چشمش نیامدهبود تا غنیمت بردارد دو‌دو می‌زد. نیم‌خیز شد برای رفتن به پشت تخته سنگ که درد در تمام بدنش رخنه کرد و خونی که از پای سالمش روی صورتش پاشیده شد دوباره به همان کوچه بردش.
مبارز جوان از آخرین رمقش برای انتقام استفاده کرده و تیری به پایش نشانده بود.
در انتهای زاگرس، زوزه‌هایش در صدای رجز خوانی ده زن لرده‌ای گم شد:
«فلیس دو ماشه‌ای دیدش چه ریزه
رئیس نظام پوزه کهک بیداد میوزه
سه ستون انگلیسی با می‌جنگه
گر یکیش زنده بره سی ما چه ننگه
چَه رو تا دم رو توپ و تفنگه
هر هلی ری میکنی گُری پلنگه
رئیس نظام جار میزنه‌ای جنگ دینه
ستون صاف بکنین پاکش بی خینه
چه رو تا دم رو ناله‌ی تفنگه
صدسال دال بخاره لش فرنگه»
معنی اصطلاحات:
فلیس: نوعی تفنگ که دارای دو ماشه چکاننده است.
دیدش چه ریزه: مگسکش چه کوچک است. کنایه از دقیق بودن تفنگ.
کهک: کوهی در آن منطقه.
پوزی کهک بیداد میوزه: با ناله تفنگ فلیس بردماغه کوه کهک محشر به پا کرده است.
گر یکیش زنده بره سی ما چه ننگه: اگر یک نفر از آنان زنده برگردد برای ما چه ننگ است.
چه‌رو و دم‌رو: نام دو محل در لرده.
هر هلی ری میکنی گلی پلنگه: هر سمتی رو میکنی نعره پلنگ است. کنایه از جنگاوری هالی لرده.
بیت چهارم: رئیس نظام جار میزند این جنگ دین است، ستونشان را از دم بکشید که خون همه‌شان مباح است.
دال: نوعی پرنده گوشت‌خوار مانند کلاغ ولی بزرگتر.
صد سال دال بخاره لش فرنگه: به اندازه خوراک صد سال دال‌ها لاشه فرنگی در کوه ریخته.