تغییر عادت و چند گام برای زندگی بهتر
به سوی نور
یاسمین رضوی
همه ما عادات متفاوتی در زندگی داریم. افکار، رفتار و کارهایی که از فرط تکرار، تبدیل به بخشی از ما شده اند. عادت به صبحانه نخوردن، عادت به منفی نگری، عادت به اخم کردن، عادت به هدیه دادن و لیستی از عادات متفاوت که می‌توانید در خود و اطرافیانتان ببینید. البته که همه عادات هم جنبه مثبت ندارند برخی از آن‌ها، زمانی که حواسمان بهشان نبوده یا از عواقبشان بی‌خبر بودیم، آمده اند و نشسته اند گوشه سبک زندگی‌مان و شده اند بخشی از ما که خودمان هم نمی‌خواهیم بپذیریمشان و از بودنشان در عذابیم.
کسانی که عادات ناپسند خود را می‌شناسند و تمایل دارند که کنارشان بگذارند، چند قدم از آن‌هایی که به طور کل از وجود عادات منفی‌شان بی‌خبرند، جلوتر هستند. آن‌هایی که می‌دانند، بالأخره قدمی برمی‌دارند، آن‌ها که نمی‌دانند یا نمی‌خواهند که بدانند، برای همیشه در آنان عادات خواهند ماند و متأثر از آن‌ها مسیر رشدشان منفی می‌شود.
در ادامه می‌خواهیم هم از چند عادت مثبت نام ببریم که وجودشان کیفیت زندگی‌مان را تغییر می‌دهند و هم از راهکارهایی برای رهایی از عادات و تغییر آن‌ها سخن بگوییم، با ما همراه باشید.
گام اول
قدم اول این است که خوب به خودتان نگاه کنید. این کار یک روز و دو روز نیست. خوب کامل خودتان را بررسی کنید و عاداتتان را بنویسید. بله، لازم است که آن‌ها را یادداشت کنید. به‌طور مثال: من عادت دارم که قبل از خواب حتما ایمیل هایم را چک کنم یا من عادت دارم بعد از غذا چرت بزنم و... شاید لازم باشد از نظر دیگران هم استفاده کنید. لازم نیست مستقیما از آن‌ها بپرسید که چه عاداتی را در شما می‌بینند، کافی است به عکس العمل‌ها و رفتارشان در مقابل خودتان دقت کنید و اگر لازم شد بپرسید.
وقتی که عادات را نوشتید می‌توانید آن‌ها را از لحاظ مثبت یا منفی بودن، تفکیک کنید. عادات مثبت یا به‌اندازه کافی تقویت شده اند که روتین زندگیتان شده اند، مثل نیم ساعت پیاده‌روی روزانه، یا مطالعه کردن و... یا نیاز به تقویت بیشتر دارند، آن‌هایی که نیاز به تقویت بیشتر دارند را جدا کنید تا به موقع بتوانید برای تثبیت‌شان برنامه‌ریزی کنید.
اما مهم‌تر از این عادات منفی هستند. حالا با لیستی از عادات منفی طرفید که نیاز به تغییرشان را حس کرده اید، به آن‌ها نمره بدهید، از یک تا ده. آن‌هایی که نمره 10 را می‌گیرند در اولویت تغییر هستند، آن‌هایی که نمره کمتری می‌گیرند به آخر لیست منتقل می‌شوند تا در ادامه مسیر به آن‌ها بپردازید.
مثال: ولخرجی؛ این عادت نمره 10 را کسب کرده است و مشخص است که شما را آزار می‌دهد و به بی‌پولی خورده اید، پس اولویت تغییر با این عادت است.
علت چیست؟
در واقع علل، همان محرک‌ها هستند. عواملی که باعث هل دادن ما به سمت عادت منفی شده اند. مثال: عادت منفی شما پرخوری و ریزه‌خوری است. شما به شدت از این مسأله در عذابید، وزنتان بالا رفته است و تناسب اندامتان به هم ریخته، اما نمی‌توانید جلوی خودتان را بگیرید و در طول روز مدام به یخچال سرنزنید و تنقلاب متفاوت را از اطراف خودتان دور کنید. محرک شما چیست؟
احتمالا شما نیاز روحی و جسمی خودتان را در آن لحظه نمی‌شناسید یا نادیده می‌گیرید. برخی از ما ریشه پرخوری‌مان عصبی است. پرخوری عصبی داریم، دچار استرس یا خشم هستیم و برای آرام شدن به خوردن پناه می‌بریم. غذا خوردن بخشی از مغز را آرام می‌کند. لازم است که احساس‌مان را بشناسیم. اگر دچار استرس هستم، پاسخ و درمانش خوردن نیست. اگر خشم دارم، باید به شکل صحیح خشمم را بروز دهم، خوردن راهش نیست.
یا اینکه می‌دانیم حوصله‌مان سر رفته است، چند ساعت بیکار و تنها در خانه مانده ایم و برای رهایی از حس به پرخوری پناه می‌بریم.
در مسیر تغییر عادات باید هم محرک‌ها را بشناسید هم موانع را و هم راهکارهایی جایگزین را.
برنامه‌ریزی و تمرین کنید
بدون برنامه‌ریزی راه به جایی نمی‌برید. لیستی که در بالا به آن اشاره شد را جلویتان بگذارید. عادات منفی‌ای که می‌خواهید از شرشان خلاص شوید. جایگزین هر عادت منفی را جلوی آن بنویسید، به جای آن عادت منفی باید چه کار کنید؟ یک هفته برای تمرین روی آن در نظر بگیرید. هر هفته برای یکی از عادات. بنجامین فرانکلین دقیقا همین کار را کرد و 13 عادت زندگی‌اش که می‌خواست تغییرشان بدهد را یادداشت کرد. این لیست را در این‌جا می‌آوریم شاید که برای شما هم الهام‌بخش باشد.
لیست بنجامین از این قرار بود:
* رعایت اعتدال: تا حد بی‌حالی نخورید و بیش از حد ننوشید.
* سکوت: فقط در صورتی که نفع دیگران یا خودتان در میان باشد، حرف بزنید؛ مکالمات بی‌ارزش نداشته باشید.
* نظم: هر چیزی جای خودش را داشته باشد، هر کاری وقت خودش را داشته باشد.
(برای شما می‌تواند به این صورت باشد: عادت منفی: بی‌نظمی: تمرین: هر چیزی را در جای خودش قرار دهم، حتی اگر بی‌حوصله و خسته باشم)
* دقت: در کاری که باید انجام دهید، دقت داشته باشید.
دقتی که فرانکلین درباره‌اش صحبت می‌کند همان تمرکزی است که اغلب‌مان از آن خالی شده ایم و مقصرش احتمالا موبایل و شبکه‌های اجتماعی و حواس پرت کن‌هایی است که در اطرافمان داریم.
تمرین این مرحله می‌تواند برای شما بدین صورت باشد: عادت منفی: عدم تمرکز، تمرین: «در طول روز یک‌ساعت گوشی موبایل را بی‌صدا کرده و اتصال به اینترنت را قطع می‌کنم به کار یا مطالعه می‌پردازم»
* صرفه‌جویی: فقط در صورتی که برای خودتان یا دیگران مفید است هزینه کنید، یعنی چیزی را هدر ندهید.
* تلاش: وقتتان را تلف نکنید؛ همیشه مشغول کاری مفید باشید و کارهای غیرضروری را حذف کنید.
* صداقت: کسی را گول نزنید؛ صادقانه فکر کنید و حرف بزنید.
* عدالت: به کسی آسیب نرسانید و وظایفتان را درست انجام دهید.
* میانه‌روی: در هیچ کاری زیاده‌روی نکنید.
* تمیزی: تمیز نبودن بدن، لباس یا محل کار و زندگیتان را تحمل نکنید.
* آرامش: برای موضوعات کوچک و اجتناب‌ناپذیر آشفته و پریشان نشوید.
* نجابت: به خاطر حفظ سلامتی و حُسن شهرتتان، مراقب روابط خود باشید.
* فروتنی: سقراط را الگویتان قرار دهید.
چرا عادت بد؟
تعارف که نداریم، بسیاری از عادات بد به ما حس خوبی می‌دهند، در واقع ما را گول می‌زنند و در لحظه حالمان را خوب می‌کنند، چه کسی از خوردن یک کیک شکلاتی بزرگ کیف نکند؟ اما چه کسی است که نداند مصرف زیاد و هر روزه شکر و آرد چه بلایی سر سلامتی و تناسب اندامش می‌آورد؟ بنابراین شما باید برای خودتان تشویق‌های مثبت در نظر بگیرید. نکاتی که آن حس خوبی که از عادت منفی داشته اید را جبران کند. برای اینکه وسوسه نشوید که به سمت عادت بدتان برگردید، برای خودتان تشویق‌های متفاوت در نظر بگیرید.
چند پیشنهاد ساده برای تغییرات کوچک اما مؤثر
وسایل الکترونیکی و موبایل را با خود به اتاق خواب نبرید. آن را خاموش کنید و به جای سرک کشیدن در شبکه‌های اجتماعی، مطالعه کنید یا دراز بکشید و به کارهای روزتان فکر کنید.
وقت غذا خوردن بنشینید، حتی اگر شده برای چند دقیقه. غذا خوردن در حال حرکت، یا حین کار، به کاری ناآگاهانه تبدیل می‌شود که تمرکز را از بین می‌برد.
صفحه گوشی خود را بررسی کنید و برنامه‌هایی که وقتتان را تلف می‌کند کم کنید.
به جای اینکه در زمان‌های خالی یا انتظار، فورا گوشی‌تان را دست بگیرید و خودتان را با آن مشغول کنید، سعی کنید هیچ کاری نکنید. گوشی را کنار بگذارید و با دقت به اطرافتان نگاه کنید. ترافیک یا مطب دکتر، جاهایی هستند که می‌توانید این تمرین را انجام دهید.
ساعتی که روزتان باید تمام شود را مشخص کنید، حتی اگر کارهایتان تا آن زمان تمام نشده باشند.