ترس از آینده را چطور مدیریت کرده و بر آن غلبه کنیم؟
حالا چی میشه؟
یاسمین رضوی
«حالا چی میشه؟» این سوالی است که ممکن است بارها از خودتان و دیگران پرسیده باشید. سوالی که وقتی بحران پیش می‌آید و شرایط ناپایدار می‌شود، رنگ و بوی تازه‌ای می‌گیرد. «حالا چی میشه؟» برخواسته از ترس است. یک ترس فراگیر به نام «ترس از آینده». در هر شرایط و موقعیتی که باشیم ممکن است نسبت به آینده دچار نگرانی و ترس شویم. تصور کنید که درستان تمام شده است و هنوز نتوانسته‌اید کاری پیدا کنید، ترس از پیدا نکردن کار و نگرانی از بی‌پول ماندن آزارتان می‌دهد. یا زن بارداری هستید که مدام در استرسید که «بچه‌ام چی میشه؟ یعنی سالمه؟ یعنی سر زایمان چه بلایی سرمون میاد؟» و نگرانی از سالم ماندن و ترس از آنچه قرار است پیش بیاید، حسابی روانتان را به هم ریخته است. نگرانی‌ها متفاوت‌اند و در شرایط بحرانی و ناپایدار، زایش می‌کنند و زیاد می‌شوند. باید با ترس از آینده چه کنیم؟ چطور بر آن غلبه کنیم و از پسش برآییم؟ با ما باشید تا به این سوالات پاسخ بدهیم.
دسته‌بندی ترس‌ها
چرا از آینده می‌ترسیم؟ ترس ما در کدام دسته از ترس‌ها جا دارد. این سوالات را می‌توانید با خواندن ادامه این مطلب پاسخ بدهید:
ترس از موفق نشدن و شکست:
این ترسی است که اغلب‌مان تجربه‌اش کرده‌ایم و ممکن است در ابتدای پیش‌گرفتن هر هدفی به آن دچار شویم. افرادی که دارای روحیه کمال گرایی هستند، بیشتر در این دام می‌افتند و معمولا به جای حرکت کردن، از ترس شکست و کامل نبودن، متوقف می‌شوند. همه‌مان می‌خواهیم در رسیدن به هدف موفق باشیم. اصلا هدف را برای این تعیین می‌کنیم که به آن برسیم، بنابراین تصور نرسیدن به هدف، احساسی از ترس و نارضایتی در ما ایجاد می‌کند.
ترس از ناشناخته‌ها:
انسان نسبت به آنچه نمی‌شناسد و نمی‌تواند پیش بینی‌اش کند، دچار ترس و نگرانی می‌شود. یکی از علل ترس ما از مرگ هم، همین است. چون مرگ رازآلود و غیر قابل پیش بینی است و هیچ چیز از آن نمی‌دانیم، می‌ترسیم. آینده هم همین‌طور است. غیر قابل پیش بینی و ناشناخته و بعضا غیر قابل کنترل. البته این مسئله به میزان زیادی در دست شرایط، شخصیت و امکانات است. افرادی با اعتماد به نفس بالا، تجربه موفقیت و شرایط خوب اجتماعی و اقتصادی کمتر دچار این ترس می‌شوند.
ترس از تنهایی:
این یکی هم ترسی است فراگیر. هیچ کدام ما علاقه‌ای به تنها ماندن نداریم و از آن می‌ترسیم. ممکن است امروز، حالمان خوب باشد، خانواده‌ای صمیمی و دوستان وفاداری داشته باشیم، در یک رابطه عاطفی مطمئن باشیم، اما باز هم ترس از دست دادن این‌ها و تنها ماندن آزارمان بدهد، مطمئنا این ترس در شرایط بحرانی مثل مرگ و جدایی، شدت می‌گیرد.
ترس از مرگ: همان‌طور که در بالا اشاره شدن، مرگ عمیق‌ترین ترسی است که انسان تجربه می‌کند. چون رازآلودترین و غیر قابل پیش بینی و کنترل است. همه موجودات مرگ را تجربه می‌کنند اما فقط ما هستیم که می‌دانیم قرار است بمیریم. این ترس به نگاه ما به زندگی و ایدئولوژی و اعتقاداتمان مرتبط است. ترس از مرگ، تنها به ترس از نوع مرگ محدود نمی‌شود. «اگر سرطان بگیرم و بمیرم؟» «اگر در زلزله زیر آوار بمانم؟» ترس از مرگ طیف متفاوتی از ترس را با خود دارد؛ از ترس از نیستی و نبودن تا ترس از گناه و عقوبت دیدن و دردناک بودن را شامل می‌شود. هرگاه که سایه‌ی مرگ نزدیک می‌شود، این ترس هم شدت می‌گیرد، مثل تجربه مرگ یکی از نزدیکان، دیدن آثار بیماری و یا تجربه زلزله و تصادف...
چه کنیم؟
1. در قدم اول باید ترسمان را بشناسیم، از چه می‌ترسیم و چرا؟ هم‌چنین باید احساس ترس را پذیرفت و گمان نکنیم که تنها ما هستیم که در این دام افتاده ایم. همه ابناء بشر ترس از آینده را تجربه کرده یا می‌کنند. پذیرش اولین قدم کنار آمدن و درمان است. انکار را کنار بگذاریم و ترس را بشناسیم و بپذیریم و این یعنی نصف راه را آمده‌ایم.
2. درگیر شدن با زندگی؛ این دومین راهکار ماست. باید با زندگی درگیر شوید. باید تصمیمی بگیرید، قدمی بردارید تا از انفعال و ترس خارج شوید. البته که ممکن است سایه ترس همراه‌تان بیاید که عجیب هم نیست و برای همه‌مان محتمل است. اما تجربه زندگی، از ترس هایمان می‌کاهد، حتی اگر به شکست منجر شود. از تجربه کردن و تصمیم گرفتن نترسید. قدمی بردارید و زندگی را زندگی کنید.
3. اهداف کوتاه مدت داشته باشید. افق‌های دور و باشکوه و اهداف بلند و دست نیافتنی، برای مشخص کردن مسیر زندگی شما خوبند، اما برای راه افتادن و پشت سر گذاشتن ترس باید اهداف کوتاه مدت داشته باشید. به طور مثال اگر از بیکاری می‌ترسید، بهتر است به جای اینکه هدف تان را بگذارید پیدا کردن یک شغل همه چیز تمام با حقوقی رضایت بخش، از دم دستی‌ترین کاری که می‌توانید انجام دهید شروع کنید. همین لحظه هم شروع کنید. به قول نویسنده معروف: «همه‌اش که نباید ترسید، راه که بیفتیم، ترسمان می‌ریزد»
4. درمان ترس از آینده با نگاه به گذشته: به حال و گذشته و اطرافتان نگاه کنید. چه می‌بینید؟ این‌ها نتیجه چیزی است که تا به امروز بوده‌اید. از این به بعد هم همین است. اگر آزارتان می‌دهد باید تغییر کنید و قدم بردارید، اگر راضی هستید که ترس استرس‌زا معنایی ندارد.
5. نفس عمیق بکشید: نفس کشیدن و آن هم نفس عمیق، شفا‌دهنده است. ممکن است در نگاه اول چندان به نظر نیاید، اما فقط به این نکته توجه کنید که همه ما وقتی نگران و ترسیده هستیم نفس هایمان بریده و سطحی است و این باعث نرسیدن اکسیژن کافی می‌شود، اما نفس عمیق کشیدن به شما آرامش داده و اثرات جسمی ترس را کاهش می‌دهد.
6. حواس پرتی متمرکز یا ذهن آگاهی را تجربه کنید؛ به الان و همین لحظه فکر کنید. به اطرافتان نگاه کنید. روی تک‌تک چیزهایی که می‌بینید چند دقیقه تمرکز کنید و فقط به همان فکر کنید. بو بکشید و هر آنچه استشمام می‌کنید را توضیح دهید. این‌ها تمریناتی است که حواس شما را از آینده به حال می‌کشد.
7. تقویت معنویت؛ تصور داشتن یک پشتوانه قادر و مهربان، حالمان را خوب می‌کند. احساس امینت می‌دهد و ترس هایمان را کنترل می‌کند.
8. یک تمرین ساده: به ترس هایتان نمره بدهید. زمانی که دچار نگرانی می‌شوید، موضوع ترس‌تان را مشخص کنید. از یک تا 10 درجه‌بندی کنید و درجه ترس را در نمودارتان مشخص کنید. اگر امتیازتان زیر 5 است، ترس شما چیز آن
9. قدرها مهمی نیست اگر بالای 5 بود پس باید کاری کنید و همین «باید»، محرکی است که به فعالیت وادارتان می‌کند تا از انفعال بیرون بروید.
10. از ترس هایتان حرف بزنید؛ خودخوری نکنید. بالاخره اطرافتان کسی هست که بتوانید صمیمانه با او از نگرانی هایتان صحبت کنید. نهایتا می‌توانید ترس هایتان را یادداشت کنید یا با یک مشاوره گفتگو کنید.
11. به این نکته توجه کنید که اغلب ترس‌های ما ذهنی هستند و احتمال رخ دادن‌شان بسیار کم است. زمانی که کاری را شروع می‌کنید متوجه می‌شوید که هیچ چیز آن‌قدرها که شما می‌ترسیدید و گمان می‌کردید ترسناک نیست.