استخوان زیر چکمه

گلاب‌بانو

اصلا دلم نمی‌خواست من را با تو مقایسه کنند. اما این کار را می‌کردند؛ ذهنشان ضخم بود، ضخمی شده بود. دنبال بچه‌ای می‌گشتند شبیه تو باشد، با دهان کوچک و چشم‌های رنگی. اما من بچه‌ای با چشمان سیاه درشت و دهان بزرگ بودم. چشمانم حتی وقتی بی‌حرکت بود پر از حرف، فریاد می‌زد و دهانم حتی وقتی بسته بود پر از اعتراض بود. روزی که بعد از مدت‌ها شاگرد اول شدم به کارنامه‌ام نگاه کردم، آن همه بیست، آن همه درس خواندن برای جلو زدن از دیگران، برای در چشم پدر و مادر‌ بزرگ شدن کافی بود. برای این‌که کمبود رنگ را در چشمانم فراموش کنند و گوشه‌های دهانم را نبینند.
بار اولی که شاگرد اول شدم می‌خواستم با پدر و مادرم به صلح برسم و طور دیگری شبیه‌شان بشوم. پدرم درس‌خوان بوده و مادر هم پز درس‌خوانی‌اش را همیشه می‌دهد. آن روز دست بردم لباس نارنجی را با شلوار سبزم بپوشم. اگر تو بودی لابد شلوار قهوه‌ای را انتخاب می‌کردی با پیراهن آبی اما من این‌کار را نکردم. دوست نداشتم شبیه تو شوم. نگاه می‌کردم ببینم چه رنگی نداری، به چه رنگی حمله نکرده‌ای، آن‌وقت آن رنگ را پناه می‌دادم.اگر تو بودی این نارنجی‌ها را، با آن گل‌سر نارنجی کم‌رنگ انتخاب می‌کردی، بعد می‌گفتی که کلی از رنگ‌ها سر در می‌آوری اما من سر در نمی‌آورم، من چیزی از رنگ‌ها نمیدانم.
می‌گفتی باید رنگ‌ها را انتخاب کرد. جسورانه و ظالمانه می‌گفتی باید رنگ‌ها را در حسرت گذاشت. در برداشتنشان دقت می‌کردی که رقابت تولید کنی. مثلا اگر به سبز احتیاج داشتی از آن استفاده نمی‌کردی. رنگ‌های متضادش را با هم ترکیب می‌کردی تا قوی‌تر به چشم بیاید. بعد لکه یبز را می‌گذاشتی کنار آن‌ها تا بدبخت به نظر بیاید. سبز بدبخت کم‌رنگ فقط جرمش این بود که تو بیشتر به او نیاز داشتی و این شده بود هنرت. بعدها فهمیدم به جز رنگ چشم و اندازه دهان چقدر این چیزهایت شبیه پدر و مادر بود. بعد‌ها که فهمیدم بیست‌هایی را که هیچ وقت توجهشان را جلب نکرد، رها کردم. حتی مدتی نقاشی کردم. هر رنگی روی میز تو می‌ماند بر‌می‌داشتم و با آن نقاشی می‌کردم. رنگ خالص سبز یا ترکیبی از روشنایی و تاریکی. مسخره‌ام می‌کردی. فهمیدم توی آن خانه بیست و نقاشی یا مال توست یا هیچ‌کس.
قبل از انقلاب بود وقتی تو نقاشی قبول شدی و رفتی دانشگاه. من از دو سال قبل پرستاری می‌خواندم. از دو سال قبل برایمان مجروح می‌آوردند تحت‌الحفظ زیر نظر ساواک، پسر بچه‌ای را آورده بودند که گلوله توی چشمش فرو رفته بود و در کاسه سر گیر افتاده بود. حتما دیگر آن چشم را نداشت اما با آن یکی چشم زل میزد توی چشم آدمیزاد. چشمش را درآوردند و ریختند توی کاسه استیل اتاق عمل، با بخشی از مواد و ماهیچه و چربی. حتما بخشی از حافظه‌اش که گلوله با خود برده بود پاک می‌شد. ممکن بود پدر یا مادرش را به‌خاطر نیاورد اما خمینی را خوب به خاطر داشت.
سرباز کنار من ایستاده بود. من باید پرونده‌اش را پر می‌کردم. علت کوری و از دست دادن چشم را نوشتم، حادثه. یعنی سرباز گفت بنویس حادثه. هنگام شکار غیر قانونی و در رفتن ساچمه ناگهانی که در لوله تفنگ شکار گیر افتاده بود. پرسید: تایید می‌کنید؟ از آن یکی چشم سالمش پرسیدم و سرباز بلند سرم داد زد که؛ به شما چه ربطی دارد که به مجرم برای فرار از قانون کمک می‌کنید؟
به من ربط داشت چون پرستارش بودم.
گفتم: وظیفه‌ام است. این‌جا هم نوشته و با خودکار دستور پرسیدن از بیمار و محل امضا را نشان دادم. سرباز آن محل را خودش امضا کرد و خودکار را تحویلم داد. این، همان موقعی بود که پسرک با صدای بلند گفته بود: نه! این مطلب مورد تایید من نیست! من هم همین را ننوشتم چون سرباز داد می‌زد: این‌ها را بنویس که من می‌گویم. کاش اصلا سواد نداشتم، مثل حسن بقال می‌نشستم با چرتکه حساب و کتاب می‌کردم و برای هر مشتری شکلکی توی دفتر می‌کشیدم و بعد زیرش علامت می‌گذاشتم . اما بدبختانه سواد داشتم و میتوانستم این چیزها را بنویسم .
پسرک با یک چشم خیره نگاه می‌کرد. چشم سالمش انگار بلند بلند می‌خندید. من این چیزها را فهمیده بودم. وقتی رنگ‌ها می‌توانند بلند بلند بخندند پس چشم‌ها هم می‌توانند.
سرباز با قنداقه تفنگ به آن یکی چشم سالم خندانش فشار می‌آورد. می‌خواست اسامی آدم‌هایی را بداند. می‌گفت: بگو به جز تو دیگر چه کسی آن‌جا بود؟ نمیدانم چه عجله‌ای داشت؟ می‌توانست آن‌جا این چیزها را نپرسد اما می‌پرسید، چون به نظرش خیلی دیر شده بود. جلوی دکتر و سر‌پرستار بخش و دکتر و سر‌پرستار بخش هر دو نگاه می‌کردند. لب‌های من می‌لرزید که بگویم تفنگت را بردار احمق. اما سرپرستار از اتاق بیرونم کرد. مرا فرستاد دنبال یک قرص که توی دستش بود. گفتم قرص توی دستتان است و سرپرستار دست گذاشت روی شانه‌ام که؛ نه این نیست! می‌خواست من را از ‌آن‌جا دور کند. لب‌های خودش هم می‌لرزید. می‌خواست کلی کلمات بد و زشت به سرباز بگوید اما به زور لب‌هایش را به هم می‌چسباند. دو بار گفت: برو قرص را پیدا کردی نیاور!
سرباز توی ذهنم با قنداق تفنگ می‌کوبید توی کاسه چشمی که سالم بود. آن یکی چشم تخلیه شده بود و باند بزرگ سفیدی رویش پیچیده بودم.
من همیشه به این فکر می‌کردم که کدام قرص و آمپول حال بیماران را بهتر می‌کند. وقتی تو با رنگ‌ها و کاغذ‌ها سر و کار داشتی‌، من اسم بیماری‌ها را مرور می‌کردم؛ به این چه می‌گویند؟ استوماتیت، علایمش باید این‌طوری باشد، دست درد، پا درد.
من لابه‌لای درد‌ها بودم و تو رنگ‌ها را با هم ترکیب می‌کردی. تو بیشتر می‌خندیدی. بیشتر شاد بودی. حالت خوب بود و همه چیز این را می‌گفت. تو بیشتر سر میز غذا حرف برای گفتن داشتی و بیشتر همه می‌خواستند بدانند که توچه می‌گویی. به من که می‌رسید چانه‌ها کچ می‌شدند و سرها دنبال مسیری برای چرخش می‌گشتند.ابرو‌ها توی هم می‌رفتند هر‌کسی یاد بیماری‌اش می‌افتاد یا فکر می‌کرد به آن بیماری دچار می‌شود یا خواهد شد. هیچ‌کس نمی‌خواست بداند چقدر احتمال دارد که بیمار شود، چقدر احتمال دارد در بستر بیماری بیفتد، چقدر احتمال دارد حباب‌های رنگی اطرافش بترکد و از بین برود. هیچ‌کس نمی‌خواست بداند و من را با انبوهی از آن‌چه هر روز کشف می‌کردم تنها می‌گذاشتند. من هر روز کشف می‌کردم تعداد آدم‌های حادثه دیده توی خیابان‌ها زیاد می‌شود. هر روز کشف می‌کردم که آقای خمینی بیانیه جدیدی داده است. هر روز کشف می‌کردم منی که گلوله می‌خورد بهتر می‌دود و دستی که شکسته، خوشحال‌تر است و قلبی که دریده شده شهید نامیده می‌شود. من هر روز به این چیزها می‌رسیدم و فکر می‌کردم چطوری سر میز شام بگویم که پدر و مادرم ناراحت نشوند. شروع می‌کردم تا از آدم‌ها بگویم، از تغیییر فکر‌ها، از این‌که تعداد حادثه دیده‌ها زیاد است و احتیاج به خون بیشتری داریم اما یاد سرپرستار می‌افتم که یک روز آمدند و بردندش. یک روز بعد از جراحی دو نفر حادثه دیده وقتی سرپرستار یکی از آن‌ها را توی زیرزمین بیمارستان یک هفته پنهان کرده بود. آمدند و سرپرستار را برای بیان پاره از توضیحات بردند و دیگر هیچ‌وقت نیامد‌.
حرف‌های من با خانواده‌ام زود به انتها می‌رسید. مادر یا مادربزرگ یا پدر سریع می‌گفتند: خب! بگذریم. از تو چه خبر؟ تو سرشار از زندگی بودی و شناور در رنگ و فرم‌های مختلف. با زیبایی‌ها سر وکار داشتی؛ با هرچه که کامل بود و رنگی و جذاب.

من مانده بودم میان کلی آدم که خون از جای‌‌ جای بدنشان بیرون می‌زد. تو مانده بودی بین تابلو‌هایت و با دوستانت سرود می‌خواندی. هر‌کدام از ما یک جور مثل خودمان زندگی می‌کردیم هر‌کدام به روش خودمان زندگی می‌کردیم. من این‌طوری زندگی می‌کردم؛ میان چرک و خون و تنفس مصنوعی، ماساژ قلبی، استخوان‌های شکسته و مفهومی از زندگی که مدام پاره و متصل می شد و تو این‌طوری زندگی می‌کردی؛ لابه‌لای انواری از رنگ‌ها و نور و من مانده بودم که چگونه می‌توان جای دیگری جایگزین زیرزمین بیمارستان کرد برای بیماران حادثه دیده جدید؟
یک جایی را درست کرده بودند توی کمد یکی از اتاق‌ها و کمد دیگر را هم گذاشته بودم برای درست شدن و تخت‌ دار شدن. یک نفر را قایم کردم، گلوله به شانه‌اش خورده بود. قایمش کردم توی کمد و درش را قفل زدم. پشت کمد، دیوار نبود، یک در دیگر بود که بیمار حادثه دیده می‌توانست از آن‌جا فرار کند. چشم‌های بیمار حادثه دیده که گلوله‌ای هنگام بازی به کتفش خورده و با بیمار بازی‌اش گرفته بود سیاه بود و درشت. به من نگاه می‌کرد که بی‌ترس، شانه‌اش را در تاریکی بخیه می‌زدم. دهانش هم مثل من گشاد بود، وقتی لبخند می‌زد لب‌ها کشیده می‌شد.
می‌خواهم از پیله رها شوم مثل پروانه‌ها. می‌خواهم این یکی را سر میز شام تعریف کنم. می‌خواهم بگویم بعد از این که شاه رفت عروسی می‌کنیم و خانه‌دار می‌شویم. می‌‌خواهم بعد از این که خواهرم از نقاشی‌هایش حرف زد از بازی گلوله با پوست و گوشت بگویم. از رنگ استخوان سرشانه.