بهشت‌آباد
گلاب‌بانو
کتاب برعکس
یک کتاب داشت که نشان‌مان نمی‌داد. خودش هم نمی‌دانست چی توی کتاب نوشته، الکی می‌گرفت جلوی چشمش که یعنی دارم می‌خوانم. چیزهایی هم می‌گفت که سر و ته داشت. داستان دختری را می‌خواند که توی یک دهات زندگی می‌کرده، اسمش شبیه روستای خودمان بود ولی کمی فرق داشت.
مه‌لقا سرش را کج کرد و گفت: همین‌جا را می‌گویی خانه
خودمان؟
معصومه سرش را به علامت نفی تکان داد و گفت: نه بابا جان! خانه خودمان که اسمش این
نیست. اسمش همان بود. اما مه‌لقا
قانع می‌شد که بقیه داستان را بشنود و ناتمام نماند. دخترک بزرگ نمی‌شد، همان‌جا
توی روستا این‌طرف و آن‌طرف می‌رفت و به مردم کمک می‌کرد. ما عجله داشتیم بدانیم
چه خبر است. کی دختر بزرگ می‌شود؟ کی عروسی می‌کند؟ این را سعیده می‌خواست بداند، یک
دست و یک پایش از آوار بیرون مانده بود. مادرش داد می‌زد: سعیده جان من را هم با
خودت ببر، مگر نمی‌خواستی عروس شوی؟
سعیده به عروسی با قاسم خیلی حساس بود، می‌خواست بداند این دختر توی قصه‌های
معصومه یک وقتی چشمش دنبال قاسم، پسر چوپان روستا نباشد. آب پیچیده بود توی دره و
سیل گوسفندها را با خودش برده بود. قاسم را که اصلا پیدا نکردند. معصومه قاسم را
دوست داشت. توی قصه هایش معلوم بود اما هیچ‌وقت به زبان نمی‌آورد. توی قصه‌ها قاسم
پسری بود مهربان که زبان حیوانات را می‌فهمید و به همه ادم‌ها کمک می‌کرد. حتی
زبان گنجشک‌ها و کلاغ‌های ده را می‌فهمید و با آن‌ها حرف می‌زد. اسم قاسم توی قصه‌های
معصومه قاسم نبود، سلیمان بود، اسم سلیمان که می‌آمد چشم‌های سعید گردتر می‌شد. یک
تکه از دنباله موهای سیاهش را به دندان می‌گرفت و می‌جوید، دنبالِ سلیمان قصه‌های
معصومه بود. مدام می‌پرسید: خب! سلیمان چی شد؟ سلیمان کجا رفت؟ سلیمان چی گفت؟ حتی
اگر سلیمان چیزی هم می‌گفت معصونه به زبان نمی‌آورد و ساکت می‌شد و ادم دیگری را
تو قصه‌هایش می اورد. چند وقتی هم با سلیمان قهر کرد و گذاشت توی همان دره، کنار گوسفندهایش
بماند. محلش نگذاشت تا سعیده ارام بگیرد. توی قصه‌ها، هر کی می‌آمد و می‌رفت و هر
کاری که دلش می‌خواست را انجام می‌داد. سعیده گوش می‌کرد و بی‌توجه توی ذهنش دنبال
قاسم راه می‌افتاد تا اخر آبادی، تا آن‌جا که از آن به بعد مرتع است و به کوه می‌رسد.
چیزی را بهانه می‌کرد و تا آن‌جا می‌رفت و بعد دل‌تنگ باز می‌گشت. دل‌تنگ و خوشحال
از این‌که خودش تنهایی دنبال قاسم می‌رود و کس دیگری نیست دنبال قاسم بیاید اگرچه
همه مردم آبادی دنبال قاسم می‌گشتند. هر‌کس در گله قاسم گوسفندی داشت دنبالش آمده
بود. جنازه گوسفندها بعد از فرو‌کش کردن آب و نفوذ آب در خاک، داخل باتلاق‌های
کوچک و بزرگ فرو رفته بود و پر از مگس و پشه شده بود. همه از قاسم می‌پرسیدند.
فکر می‌کردند با چند‌تا گوسفند فرار کرده به سمت قله یا خودش رفته که بابت این
خسارت پنهان شود. اهالی هم دلشان می‌سوخت و هم می‌دانستند قاسم مقصر نیست. اما نمی‌دانستند
قاسم کجاست روزهای بعد گشتند دنبال قاسم هیچ‌کجا نبود
بابا کتاب
بیشترمردم خانه خراب شده بودند. اعلی‌حضرت همایونی درگیر جشن بود و آب رودخانه‌های بزرگ قوری‌چای و میدان‌چای سرازیر شده بود توی روستاها. آن‌ها که در روستا آسیب دیده بودند می‌رفتند شهرهای نزدیک پیش قوم و خویش‌هایشان. .خانه بی بی مریم پر شده بود از همشهری، آدم‌هایی که چشم دیدن همدیگر را نداشتند و خیلی وقت بود که سر یک گوسفند یا مرغ و خروس دعوایشان شده بود یا تازه با هم وصلت کرده بودند و خیلی هم دوست بودند، سر یک سفره می‌نشستند، چشم در چشم هم گله می‌کردند، از کوره در می‌رفتند یا می‌خندیدند .هرچه بود زود به صلح می‌رسید و نمی‌توانستند صدایشان را بیشتر از یک حدی بلند کنند.
صدای صلوات بود که بر دست‌ها‌ی به هم گره خورده، به‌خاطر صلح و دوستی، می‌نشست. آن‌ها هم که گره کور کینه را از دل به دیده و از دیده به دست می‌سپردند و از خر شیطان پایین نمی‌آمدند، می‌رفتند خانه همسایه‌ها یا اقوام دیگر.
بی بی مریم هرچه داشت خرج مهمان می‌کرد، دریغ نداشت. نان و ماست هم که بر سفره می‌گذاشت برکت داشت. .مردها برمی‌گشتند که روستا را آباد کنند. زن‌های پای‌کار هم بقچه بر می‌داشتند دنبال شوهرهایشان. دست و پا شکسته‌ها و بچه‌ها و پیر‌ها مانده بودند. یک دختر بچه هم توی همشهری‌ها بود، ریزمیزه و کم‌حرف. پدر و مادرش او را سپرده بودند دست یکی از اقوام و خودشان رفته بودند برای کمک به دیگران. دختر سرماخورده و تب‌دار بود ریزه و کج‌خلق، دهان باز نمی‌کرد نه به خنده نه به گریه، .کنجی گوشه‌ای جایی را پیدا می‌کرد، کتابی را برمی‌داشت و ورق می‌زد. باخودش آورده بود کتاب را، کهنه بود و پاره. رطوبت بارها و بارها در جان کتاب افتاده بود و خرابش کرده بود. بی‌بی مریم خواست کتاب را بگیرد اما دختر کتاب را با هیچ‌چیز عوض نمی‌کرد، نه با نان و غذا نه با عروسک و اسباب‌بازی.
بی‌بی.دست دختر را گرفت و برد خانه حاجمصطفی، پیر
مرد ساده‌ای که در همسایگی‌شان بود. خانه پیرمرد پر از کتاب‌های کوچک و بزرگ بود.
بی‌بی مریم به دخترک که حتی دهان باز نمی‌کرد اسمش را بگوید، نگاه می‌کرد که چطور
لابه‌لای کتاب‌ها قدم می‌زند. لبخند کم‌رنگی تو چشم‌هایش شعله می‌کشد، بزرگ می‌شود
و می‌سوزد و دست‌هایی را که قفل روی هم می‌انداخت باز می‌کند. کتابی را برمی‌دارد
ورق می‌زند و بعد سر جایش می‌گذارد.
بی بی بعد از این که خیالش از دختر راحت شد به حاجمصطفی گفت: این کتاب کوچک بد‌قلق
ما، امانت این‌جا بماند.
حاجمصطفی گفت: بخوان ببینم از روی کتابت !
دخترک ساکت نگاهش کرد. کتاب را به دست حاجمصطفی که روی هوا مانده بود، سپرد. کتاب
خسته و ورم کرده با صدای خشک ورق می‌خورد. حروفش به هم ریخته بود. یک کتاب از حکایت‌های
قدیمی. دخترک گفت: کتاب مال پدر‌بزرگش بوده، مال سال‌ها قبل و او از روی این کتاب
برای دخترک قصه می‌خوانده. بعد دخترک هم از روی همین کتاب برای دیگران قصه خوانده
است .
حاجمصطفی گفت: برای من هم بخوان و بعد قلم ریز کتابت را درون لیقه سیاه فرو برد و
داد دست دخترک و گفت: من سواد ندارم. مکتب نرفته‌ام. داستان‌ها را از بر می‌خوانم.هرچه
یادم مانده را، به هرچه می‌بینم و هرچه دلم می‌خواهد که باشد و بشود، گره می‌زنم
و می‌گویم.
خیلی طول نکشید که توانست آن کتاب‌ها را بخواند. به حاجمصطفی که در جوانی پای پیاده مکه رفته بود، می‌گفت بابا کتاب!
قصه‌های قاسم
توی قصه‌هایش قاسم قهرمان بود. زمین می‌افتاد و یا‌علی
می‌گفت و بلند می‌شد. می‌دانست بر زمین که بماند مردم پشت سرش ناامید می‌شوند. اولین
سوالش این بود که قاسم پیدا شده یا نه؟ این سوال با هر تازه واردی که به خانه بی بی
آمد توی ذهن معصومه فریاد می‌شد. هیچ‌کس خبر نداشت. .پدر که نداشت ،مادرش هم رفته
بود پیش اقوامش.
یک هفته بعد پدر معصومه آمد برای احوال‌پرسی
و تشکر. مادر مانده بود همان‌جا، نخواسته بود خانواده‌اش را تنها بگذارد. شوهرش را
فرستاده بود دنبال معصومه اما بی‌بی نگذاشت. گفت: این بچه ضعیف است. رو به راه شدید
و خانه هایتان را در دامن دشت بر‌پا کردید، می‌آید.
مردم به کمک هم شروع کرده بودند به ساختن خرابی‌ها. یک پل بزرگ هم شهردار و مردم چسباندند به پیشانی رودخانه تا بیشتر از این خرابکاری نکند و بعد خانه‌ها را یکی‌یکی درست کردند.
توی این مدت
معصومه کاملا با‌سواد شده بود. توی همین چند ماه می‌توانست به راحتی بخواند و بنویسد.
به بی‌بی و مردم کمک می‌کرد و هر روز داستان تازه‌ای برای قاسم می‌نوشت. می‌خواست
برگردد روستا خواندن و نوشتن را به همه یاد بدهد. قد کشیده بود لابه‌لای کتاب‌ها و حکمت پرسش‌های
باباکتاب. انگار ریشه‌هایش به آفتاب رسیده باشند، به سرعت قد می‌کشید. قاسم را توی
چند‌تا روستا ان طرف تر پیدا کرده بودند. پدر داشت برای بی بی تعریف می کرد. آمده بود
دنبال معصومه ، می گفت که خانه را درست کردیم و با دست حجم عجیب و غریبی را نشان می
داد و می‌گفت، این همه شده بود، پیکر قاسم را می‌گفت. بدن رفته بوده چند روستا آن
طرف تر و مردم از اب گرفته بودندش. منتظر مانده بودند کسی دنبالش بگردد و بعد همان‌جا
دفنش کرده بودند. توی حیاط امامزاده روستا.
پدرها و مادرها و خواهران و برادران
عزادار عزیز از دست داده کم‌کم آرام گرفته بودند. پیدایش که نمی‌کردند بی‌قرار
بودند. البته خیلی هم می‌گفتند اصلا آن‌قدر قابل شناسایی نبود که مطمئن باشند قاسم
است .
معصومه برای غریبی قاسم تمام قصه‌هایش را برای او گفت. اسم تمام مردهای تو قصه‌ها
قاسم بود. حتی بعدها اسم پسر کوچک و یکی یکدانه‌اش را قاسم گذاشت. پسرک از هیچ‌چیز
نمی‌ترسید. انگار تبدیل به تمام قهرمانان مادر شده بود. یک جور قاسم رویین‌تن مثل
رستم.
دانایی تمام سال‌های مادر در وجود قاسم بود. به شهر که آمدند بچه را فرستاد مدرسه، پیش از آن خواندن و نوشتن یاد گرفته بود .مادر نشانی یک گمشده را در قاسم بزرگ می‌کرد. هیچ‌وقت باورش نشد آن چیزی که پدر تعریف کرده بود و آورده بودند توی قبرستان روستا دفن کردند، قاسم باشد .
این یکی قاسم را که روی دست می‌بردند، معصومه نبود. خیلی وقت بود که در حیاط امامزاده به خواب رفته بود. این یکی قاسم روی شانه‌ها مردم مانند ستاره می‌درخشید. تمام عمرش به اندازه تمام قاسم‌های قصه‌های مادر برای مردم زحمت کشیده بود. جنازه‌ای که بر روی اشک‌ها روان می‌رفت، گواهی می‌داد که هیچ سیلی نمی‌تواند پل‌هایی را که قاسم‌ها بر دل‌ها بسته‌اند ویران کند.