فرار هایزر

عاطفه میرافضل

ژنرال هايزر فرستاده ويژه آمريكا، در چهاردهم دي ماه 1357 به منظور كمك به بقاي رژيم پهلوي و اعلام حمايت آمريكا از فرماندهان ارتش شاه و زمينه‏سازي كودتا عليه انقلاب اسلامي به تهران آمده بود. وي در سفرش به ايران، از ارتش خواست تا از دولت بختيار حمايت كرده، نظم را مستقر كند. هايزر معتقد بود كه ارتش قدرت مهار تشنّجات را دارد . قرار بود در صورتي كه نيروهاي مذهبي طرفدار امام خميني قصد سرنگوني دولت بختیار را داشتند او كودتا را به اجرا درآورد.

هایزر، ژنرال چهار ستاره آمریکایی و معاون فرماندهی نیروهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) بود و در سال‌های قبل از 57 بارها به ایران برای ماموریت‌های مختلف سفر کرده بود. او 14 دی ماه 57 به صورت کاملا مخفیانه از ترکیه وارد خاک ایران می‌شود. مسئله‌ای که حتی شاه هم از آن خبر نداشت. ماموریت‌های وی در 4 محور خلاصه می‌شد.

ممانعت از عملیات خودسرانه و حساب نشده ارتش پس از فرار شاه از ایران، موظف‌سازی ارتش به حمایت از دولت بختیار و کودتای نظامی در صورت لزوم ، مشخص‌سازی سرنوشت قراردادهای فروش سلاح‌های پیشرفته آمریکا به ایران و ممانعت از به تصرف ‌درآمدن وسایل و سلاح‌های مدرن آمریکا در ایستگاه‌های رادار در ایران توسط شوروی.

او در اولین قدم مقدمات خروج شاه را از کشور فراهم کرد. ژنرال ربیعی، فرمانده وقت نیروی هوایی ارتش بعدها می‌گوید: «دولت کارتر، به وسیله هایزر شاه را شبیه یک موش مُرده از ایران بیرون انداخت.» قدم بعدی هایزر، دیدار با فرماندهان ارشد ارتش بود. درحالی که ژنرال‌هایی مانند اویسی و ازهاری از کشور فرار کرده بودند، او وظیفه داشت ارتشیان را برای ماندن در ایران برای کنترل اوضاع و حمایت از دولت بختیار مجاب کند. بنابراین جلسه‌ای را با حضور ربیعی، قره باقی، حبیب اللهی، طوفانیان و بدره‌ای برگزار و حمایت کاخ سفید از آنان را اعلام می‌کند و با تشکیل کمیته بحران، به نوعی ارتش را برای تثبیت حکومت بختیار به خط می‌کند. برگزاری راهپیمایی به نفع بختیار با حضور چند هزار نفری طرفداران جبهه ملی و خانواده ارتشیان، فرماندهی نیروهای نظامی برای مقابله با اعتراضات سراسری مردم و دستور پایین آوردن لوله‌های تفنگ برای رگبار سوراخ کردن سینه‌های مردم و امثالهم از دیگر فعالیت‌های میدانی این ژنرال آمریکایی در مدت حضورش در تهران بود. پیچیدن خبر حضور هایزر در تهران بین مردم و سابقه دخالت‌های استکباری دولت آمریکا در بزنگاه‌هایی چون 28 مرداد 32، مردم را نسبت به حضور او بدبین کرده و کار به جایی می‌رسد که عکس هایزر در کنار عکس کارتر در پلاکاردهای مردمی دیده و شعار «مرگ بر هایزر» در تهران طنین انداز می‌شود.

اما مرحله آخر ماموریت فرستاده کاخ سفید به ایران، کودتا در صورت شکست دولت بختیار بود. او برای چنین کاری نیاز به زمان داشت و اصرار امام خمینی برای بازگشت به کشور کار را برای او سخت می‌کرد. هایزر به همراه بختیار طرح‌ها و نقشه‌های متعددی برای مقابله با این مسئله در نظر داشتند. از بستن فرودگاه‌ها و گفت و گو با امام ره گرفته تا ربایش هواپیمای حامل ایشان یا منحرف ساختن آن و بعد دستگیری وی در منطقه‌ای دورافتاده. اما نهایتا بختیار در مقابل فشار مردم نتوانست مقاومت کند و مجبور شد تا باند فرودگاه مهرآباد را برای فرود هواپیمای حامل امام ره باز کند.

هر چند که هایزر در بخشی از ماموریت خود موفق بود، اما نهایتا نتوانست اداره کشور را در اختیار قوای مورد حمایت آمریکا قرار دهد و دو روز پس از بارگشت امام خمینی ره و نا‌امید شدن از موفقیت نهایی، خاک ایران را با یک هواپیمای نظامی «سی 130» ترک کرد.