روز وصال

صدیقه شاهسون

آفتاب کم جان زمستانی امروز گرم‌تر از همیشه سر پنچه‌های طلایی‌اش را بر سر ساختمان‌های بلند و مردمی که سحرخیزتر از همیشه به کوچه و خیابان آمده‌اند، می‌کشد. پیرزن همان‌طور که روی صندلی جلویی ماشین پیکان سواری جا خوش کرده و مدام مواظب زنبیل جلوی پایش است چند تار موی سفید روی پیشانی‌اش مرتب می‌کند و دوباره پر روسری بزرگش را به شانه می‌سپارد. راننده با شور و هیجانی خاص، خانه‌ها و دشت‌های دو طرف جاده را که از جلوی نگاهش می‌گذرد، می‌بیند. پایش را روی گاز فشار می‌دهد. دلش می‌خواهد چند مسافرش را زودتر به بهشت‌زهرا برساند و برگردد به شهر و خودش را به فرودگاه برساند.

دو زن میانسال که صندلی عقب نشسته‌اند گرم گفتگو شده‌اند؛ اما دختر جوان کناری صدایی ندارد. پیرزن فکر و حواسش را از بیرون جمع می‌کند و به پشت سرش می‌فرستد. سرش را کمی عقب می‌برد و از آینه جلو صندلی عقب را به چشم خریدار می‌بیند. دختر جوان چون گنجشکی در لانه سکوت فرو رفته است. غمی که توی چشمانش نشسته از این فاصله هم پیدا است. او نگاهش را به دور دست‌ها دوخته و در عالم خودش غوطه‌ور است. پیرزن بعد از دقایقی گوش کردن به صحبت‌های دو زن درمی‌یابد که دختر جوان همدرد خودش است و عشق سال‌های جوانی‌اش در بهشت‌زهرا ساکن شده است. او مجبور است موقع دلتنگی به بهشت‌زهرا برود و پشت در بسته قبر بنشیند.

فکر پیرزن چون شهاب سنگی به سال چهل دو پرت می‌شود. روزهایی که شوهرش قاطی کارهای سیاسی شده بود و گوشه و کنار در جمع دوستانی قرار می‌گرفت که بر علیه حکومت تظاهرات می‌کردند. تظاهرات رفتن او تا پانزده خرداد چهل‌و‌دو ادامه داشت تا این که آن روز توسط سربازان وقت دستگیر شد. روزهایی به خون دل برای او و مهرداد گذشت تا این که یک ناشناس تلفنی آدرس بیابانی را داد که جنازه شکنجه شده‌ شوهرش را در آن رها کرده بودند.

او هنوز آن روز بارانی و سرد را به خاطر دارد که به کمک برادرش و پسرش مهرداد، جنازه را توی ماشین پیکان باری گذاشتند و تا بهشت زهرا بردند. آن روز او خوب می‌دانست کینه‌ای که در قلب مهرداد نشسته، آخر کار خودش را می‌کند. حالا بعد از چند سال پسرش مهرداد هم توی تظاهرات خیابانی شهید شد و داغ دل مادرش را تازه کرد. از دیشب که شنیده بود امام قرار است روز دوازده بهمن به ایران بیاید مثل بقیه مردم دل توی دلش نبود. زنبیلش را گذاشته بود جلوی ورودی راهرو. مدام توی خانه چرخ می‌زد و چیزی یادش می‌افتاد و توی آن می‌گذاشت. یک بشقاب حلوا برای مهرداد و ظرفی پر از شیرینی آرد نخودچی که خودش با وسواس درست کرده و برای شوهرش گذاشته بود و یک فلاکس چای و یک زیرانداز...

سنگینی وسایل توی زنبیل از صبح وزنه‌ای شدند و به جان آرتورزش کهنه گردنش افتادند.

صدای راننده دستمالی می‌شود و افکار پیرزن را پاک می‌کند.

ـ حاج خانوما اینم بهشت زهرا... بفرمایید پایین... بفرمایید که تا من برگردم تو شهر دیگه تا الان فرودگاه جا برای سوزن انداختن نیست!

مسافران عقب که سرحال‌تر از پیرزن هستند و سن و سال کمتری دارند، خیلی زود پیاده می‌شوند. پیرزن سکه‌ای سمت راننده می‌گیرد.

ـ الهی خیر ببینی مادر... اگه سوارمون نکرده بودی حالا حالا‌ها باید منتظر یه ماشین که ما رو بیاره بهشت‌زهرا، می‌موندیم.

ـ قربونت مادر... پول نمی‌گیرم... برو سلامتی امام خمینی صلوات بفرست... ان‌شاالله که هواپیمای آقا سالم به زمین بشینه!

مسافران صندلی عقب که دو سه متری از ماشین دور شده‌اند با خواهش دختر جوان می‌ایستند.

ـ مامان... زن عمو... یه لحظه صبر کنید زنبیل این حاج خانوم رو کمکش ببریم.

دخترجوان گره روسری سیاه رنگش را که با پالتوی سبز پشمی پوشیده سفت می‌کند.

ـ حاج خانم... اجازه بدین من کمک‌تون کنم.

پیرزن از زرنگی و سر زبان‌داری دختری که در این چند دقیقه حتی یک کلمه حرف نزده بود تعجب می‌کند. رفتار او گل لبخندی می‌شود و بر لبان باریک و سفیدش می‌شکفد.

ـ الهی خیر ببینی مادر بیا زود این زنیبل رو از جلو پام ور دار من بتونم بیام پایین... راننده عجله داره مادر.

با کمک دختر، پیرزن و زنبیلش از صندلی جلو کنده می‌شوند و تاکسی پیکان نارنجی دور می‌زند و مثل موشک وسط جاده عریض به سمت تهران در می‌رود.

پیرزن با یکدست عصا و با دست دیگر دسته زنبیل را می‌گیرد، دختر پیش‌دستی می‌کند و زنبیل را دستش می‌قاپد.

ـ می‌خواید برید قطعه چند؟

آه از نهاد زن بر می‌خیزد.

ـ هم قطعه سیزده و هم قطعه هفتادودو... قطعه سیزده سر قبر شوهرم و قطعه هفتاد دو هم پسرم که هنوز چهله‌اش در نیومده و مزارش سنگ نداره... خدا لعنت کنه شاه دربه‌در شده رو که عزیزانم رو ازم گرفت!

کلمه عزیزان در ذهن دختر جوان هجی می‌شود. مرواریدی از اشک از صدف پلک‌های رنجور دختر جوان روی گونه‌های برجسته‌اش می‌ریزد.

ـ ما هم داریم می‌ریم قطعه هفتاد دو... شمام اول بیاد اونجا حداقل زنیبلتون رو تا اونجا کمک کنم.

ریتم تق‌تق کفش‌های پاشنه بلند دختر تند می‌شود. خودش را به زن‌عمویش که یک سالی می‌شود عروسشان شده، می‌رساند. شیشه گلاب و دسته گل را به او می‌دهد.

ـ زن‌عمو این حاج‌خانوم هم میان قطعه هفتاد و دو... شما جلوتر برید منم زنبیلش رو کمکش کنم ‌میام بهتون می‌رسم.

مادرها که برمی‌گردن.د صورت هر دویشان غرق اشک شده است. انگار به ناکامی خودشان گریه می‌کنند؛ یکی برای دامادی پسری که سر از قبرستان در آورده و دیگری به خاطر دخترش که لباس سفید عروسی نپوشیده سیاه به سر شده بود. هر دو با مهربانی سری به علامت تأیید تکان می‌دهند و جلوتر‌ از آن‌ها می‌روند.

دختر جوان خودمانی‌تر می‌شود و پا به پای پیرزن راه می‌رود. پیرزن همان‌طور که پالتوی بلند خاکستری قد کوتاهش را پوشانده و با عصا سلانه‌سلانه راه می‌رود، می‌پرسد:«شما برای چی امروز اومدین اینجا... چرا نرفتین استقبال امام؟»

نگاه دختر جوان چون کبوتری از لانه چشم‌هایش رها می‌شود و از آدم‌هایی که تک و توک اطرافشان می‌پلکند می‌گذرد. از درختان سرو با برگ‌های سوزنی کمرنگشان عبور می‌کند و روی قبرهای تازه پر شده و بی سنگ می‌نشیند.

ـ یک سال پیش نامزد پسر عموم شدم... با هم تو تظاهرات شرکت می‌کردیم... اعلامیه چاپ می‌کردیم، پخش می‌کردیم، دیوارنویسی می‌کردیم خلاصه هر کاری می‌کردیم تا راه برای اومدن آقا باز بشه، نامزدم چند وقت پیش تو تظاهرات هدف گلوله رژیم قرار گرفت و شهید شد. هر کاری کردم امروز نتونستم برم استقبال امام؛ دلم می‌خواست امروز کنار نامزدم باشم. مادر و زن عموم هم تنهایی نذاشتن بیام برای همین دنبالم اومدن.

زنبیل توی دستش را جا‌به‌جا می‌کند.

ـ شمام مثل ما...

پیرزن وسط حرفش می‌پرد.

ـ آره دخترم منم خیلی دلم می‌خواست اونجا باشم ولی گفتم بیام اینجا هم دلم سبک بشه هم هزار تا صلوات نذر سلامتی آقا بفرستم که سالم به ایران برسه!

نفس پری بیرون می‌دهد و می‌گوید:«حالا می‌خواستمم برم با کی می‌رفتم... با این پاهای چلاغم می‌رفتم؟ زیر دست و پا بدتر کار دست خودم می‌دادم!» صدای خنده‌اش از پشت دندان‌‌های مصنوعی‌ بیرون می‌ریزد.

ـ نگفتی اسمت چیه دختر جون؟

ـ لاله

پیرزن با شنیدن اسم ذوق می‌کند.

ـ چه قشنگ... لاله

نگاه مهربانش را سر تاپای لاله می‌کشد.

ـ لاله خانوم خسته نشی مادر بذار زمین خودم یه جوری میارمش

ـ نه حاج خانوم دیگه راهی نمونده.

زن بی‌مقدمه می‌رود سراغ تعریف کردن گذشته‌اش. تا به قطعه هفتاد و دو برسند همه ماجرای نذر رو نیازی را که بعد از بیست سال اجاق کوری کرده بود تا خدا چراغش را روشن کند تعریف می‌کند. قصه به دنیا آمدن مهرداد و قصه شهادتش را. هنوز هم بعد از چند روز باور نمی‌کند که دوباره اجاق خانه‌اش کور شده. گاهی خیال می‌کند مهرداد شانه به شانه‌اش راه می‌رود و مواظب است که مادر عصایش را جای درست و ثابت جاگیر کند.

پیرزن و دختر جوان از میان قبرهای تازه پر شده با تابلوی فلزی که کنار کپه خاک رویشان نصب شده، می‌گذرند. قبرهایی که همه در این اواخر با پیر و جوان و زن و مرد تظاهرکننده پر شده بودند. تک و توک کنار قبرها زن یا مردی نشسته و مشغول فاتحه‌خوانی و گریه و زاری هستند. از همه بیشتر صدای سوزناک زن میان‌سالی است که با زبان لری بالای قبر عزیزش نوحه می‌خواند و با این کارش خون به دل هر رهگذری می‌کند.

لاله دست پیرزن را می‌گیرد و با احتیاط از کنار قبرها می‌گذراند. با چشم دقیق می‌شود و دنبال اسم مهرداد شاملو می‌گردد. قبل از این که پلاک را پیدا کند پیرزن از او جلو می‌افتد و مثل مادری که بعد از مدت‌ها دوری فرزندش را پیدا کرده باشد قبری را انتهای ریف آخر به آغوش می‌کشد.

ـ اینه دخترم... این مهرداد منه... یه مهندس قد بلند و چهارشونه، خوش اخلاق و مهربون... نجیب و خوش سر و زبون مثل خودت... نگا نکن الان اینجا ساکت خوابیده اگه زنده بود کلی شوخی کرده بود و نمی‌ذاشت چشمم تر بشه... نمی‌ذاشت وسیله سنگین بلند کنم تا آرتوزم عود کنه...

درددل‌های او به گریه تبدیل می‌شود. لاله با پر شال سیاهش اشک‌های او را پاک می‌کند.

ـ حاج خانوم ما چند تا ردیف پایین‌تر نشستیم. وقتی خواستیم بریم میام دنبالتون با هم برای برگشت تاکسی بگیریم.

زن با صورتی که چروک‌هایش را اشک آبیاری کرده سری به علامت تأیید تکان می‌دهد.

ـ باشه، خیر ببینی دخترم.

پیرزن دستمالی از توی زنبیل درمی‌آورد و غبار از تابلوی فلزی که با رنگ سفید اسم شهید مهرداد شاملو را رویش نوشته‌اند، می‌گیرد. سجاده‌ مخمل روی قبر پهن می‌کند.

ـ سلام آقا مهندس... خوبی پسرم... اومدم خبر خوشحالی بهت بدم امروز امام میان ایران... داشتم میومدم نمی‌دونی چه خبر بود... مردم خیابونا رو آب و جارو می‌کردن... گل کاری می‌کردن...

گریه زن به خنده تبدیل می‌شود.

ـ باورت می‌شه دو سه تا گل فروشی رفتم یه شاخه‌گلم گیرم نیومد! همه رو مردم خریده بودن ریخته بودن کف خیابون!

آه بلندی می‌کشد وادامه می‌دهد:«آخ که اگه بودی حتما با هم امروز می‌رفتیم دانشگاه اسقبال آقا... حیف که...»

سرش را می‌چرخاند و قبرهای بی‌سنگ را می‌بیند.

ـ حیف که جای همه‌تون امروز خالیه.

بشقاب حلوا را بر می‌دارد. مشمای رویش را باز می‌کند و با احتیاط راه می‌افتد میان ردیف‌ها تا به هر کس که می‌رسد تعارف کند. هنوز چند قدمی جلو نرفته که مرد جوانی از انتهای ردیف‌های آخر زیر درختان کاج به سرعت به سمتی می‌دود و فریاد می‌کشد: «آقا دارن می‌یان اینجا... هواپیمای آقا به سلامت زمین نشسته... ایشون دارن میان بهشت زهرا...»

جمله دهان به دهان می‌چرخد. دختر جوان مثل فنر از جا در می‌رود این سو و آن سو می‌دود. وقتی از صحت خبر مطمئن می‌شود سمت پیرزن می‌رود:«حاج خانوم شنیدین... آقا میان بهشت‌زهرا میان اینجا صحبت کنن! من نمی‌دونستم...»

ـ منم نمی‌دونستم مادر...

پیرزن و لاله با شادی همدیگر را به آغوش می‌کشند.