کالبدشکافی لنف و ورم دست بعد از جراحی پستان
ورم آزاردهنده دست بعد از جراحی
در بدن انسان خون نقش اصلي را جهت انتقال اكسيژن و موادغذایی لازم برای سلول‌هاي مختلف بدن ايفا مي كند. سرخرگ‌ها يا شريان‌ها خون تازه و پر از اكسيژن و موادغذايي را به اعضاي بدن مي‌برند. در مويرگ‌ها كه ادامه سرخرگ‌ها هستند، اين خون پس از مجاورت با اعضا و در اختيار گذاشتن اكسيژن و موادغذايي به سلول‌ها، مواد زائد و دي‌اكسيدكربن را از سلول‌ها گرفته و از طریق سياهرگ‌ها يا وريدها به طرف قلب بازمی‌گرداند. اگر چه قسمت عمدة آب و مواد خارج شده از مويرگ‌ها مجددا وارد گردش خون شده از طريق سياهرگ‌ها بازگردانده مي‌شوند ولي مولكول‌هاي درشت قادر به وارد شدن به سيستم سياهرگي نيستند و لذا توسط سيستم ديگري بنام سيستم لنفاوي و يا عروق لنفاوي جمع‌آوري شده و در نهايت به جريان خون برمي‌گردند.
گاه تخليه لنف دو عضو از طريق غده‌هاي لنفاوي مشترك انجام مي‌شود. مهم‌ترين مثال در این مورد « دست و پستان» هستند. دکتر احمد کاویانی ، متخصص جراحی عمومی و فلوشیپ جراحی پستان دراین‌باره توضیح می‌دهد:
لنف ادم يا تورم دست ناشي از تخليه ناكافي لنف
براي انجام درمان جراحي كامل در سرطان پستان، در اغلب موارد چاره‌اي جز تخليه ناحيه زيربغل که پر از عروق لنفاوي است، وجود ندارد. هم‌چنين در بسياري از موارد علاوه بر جراحی، درمان تكميلي پرتودرماني نيز براي از بين بردن سلول‌هاي سرطاني که احتمالا در عقده‌هاي لنفاوي جايگزين شده اند انجام مي شود. اين موضوع به نوبة خود صدمه بيشتري به گره‌هاي لنفاوي ناحيه زير بغل وارد مي كند. اين آسيب‌ها باعث محدوديت در تخليه لنف دست مي‌شود.
در بسياري از موارد علي رغم كاهش در ظرفيت انتقال لنف از ناحيه زیربغل، هنوز اين ظرفيت از ميزان لنف توليد شده، بيشتر است و بنابراين تورم دست ايجاد نمي‌شود.
بعد از عمل جراحی و تخلیه غدد لنفاوی زیربغل اگر به هر دليل توليد لنف در دست بيشتر شود (نظير ايجاد هرگونه زخم، خراش، فعاليت عضلاني شديد و ...)، توليد لنف از ظرفيت انتقال لنف در زيربغل بيشتر شده و لنف به‌سمت دست پس مي‌زند. اين حالت باعث ايجاد لنف ادم بازو مي شود. این حالت را می‌توان به لوله‌هایی تشبیه کرد که پس از جرم‌گرفتگی ظرفیت انتقال مقادیر زیاد آب را از دست داده و در این حالت آب در آن پس می‌زند.
بروز، شدت و فاصله زماني بين عمل جراحی تا ايجاد لنف ادم كاملا بستگي به دو عامل دارد:
* چقدر از راه‌هاي لنفاوي مشترك بين دست و پستان آسيب ديده باشد
* ميزان توليد لنف با توجه به میزان عدم رعايت نکات لازم توسط بيمار چقدر افزایش یافته باشد.
علايم لنف ادم
لنف ادم معمولا در دست و بازوي بيمار در سمت پستان مبتلا اتفاق مي‌افتد.
* مايع لنف در بافت چربي زير پوست تجمع پیدا مي‌كند و باعث موارد زیر می‌شود:
- احساس پري يا سفتي در دست
- كاهش انعطاف در مفاصل دست و مچ
- مشكل در لباس پوشيدن
- تورم مداوم و پيش‌رونده
* اگر در لنف پس‌زده به دست، ميكروب ها اضافه شده و رشد کنند، به آن لنفانژيت يا التهاب عروق لنفاوي گفته مي‌شود. از علایم آن می‌توان موارد زیر را نام برد:
- حالت قرمزي،
- تشديد تورم،
- درد
- تب
- بي حالي
علل ايجاد لنف ادم
عوامل زيادي باعث ايجاد اين مشكل مي‌شوند كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
- جراحي ناحيه زيربغل در درمان سرطان پستان
- پرتودرماني بعد از انجام عمل جراحي
- عفونت دست و يا صدمه به عروق لنفاوي
- فقدان تحرك بازو
- مسائل طبي مثل ديابت، مشكلات كليوي، فشار خون، نارسايي احتقاني قلب يا بيماري كبد كنترل نشده
- عود تومور يا رشد آن در ناحيه غدد لنفاوي زيربغل نيز مي‌تواند علتي براي ايجاد لنف ادم باشد.
گذشته از اين كه چه عاملي ممكن است علت لنف ادم باشد، بايد توجه داشت كه با این که لنف ادم يك بيماري آزاردهنده است و به سختي درمان مي‌شود، خطری برای زندگی بیمار ایجاد نمی‌کند
چگونه مي‌توان فهميد كه فردي مستعد ابتلا به ورم لنف است ؟
هيچ‌كس نمي تواند پيشگويي كند كه چه كسي دچار لنف ادم مي‌شود، اما وضعيت‌هاي خاصي ممكن است احتمال وقوع آن را بيشتر كنند. این موارد عبارتند از:
عفونت: يكي از اين عوامل زمينه ساز لنف ادم، عفونت است. حتي يك عفونت كوچك مي‌تواند باعث ایجاد لنف ادم شود زيرا فعالیت ميكروب‌ها در دست، توليد لنف را به شدت زياد مي‌كند. اين عفونت گاه آن‌قدر کم و نامحسوس است که حتی ممکن است بيمار خراشي را كه باعث ايجاد عفونت شده است را نبيند و یا متوجه عفونتي در زخم يا خراش ايجاد شده، نشده باشید.
اقدامات درمانی: در بيماراني كه تحت اعمال جراحی وسیع قرار می‌گیرند یا پس از جراحی پرتودرماني قسمت تحتاني بازو، يعني جايي كه غدد لنفاوي خارج شده‌اند برای آنان انجام می‌شود، احتمال وقوع لنف ادم بيشتر است. البته پرواضح است كه در بسياري از موارد انجام راديوتراپي گريزناپذير است.
وزن بالا: لنف ادم در بيماراني كه اضافه وزن دارند يا وضعيت كلي تغذيه شان نامناسب است بيشتر ديده مي‌شود.
تغییرات محیطی: گاهي بيماراني كه با هواپيما مسافرت مي‌كنند، ماه‌ها يا سال‌ها بعد از جراحي دچار لنف ادم مي‌شوند كه علت آن افزايش سريع فشار هوا در هنگام فرود آمدن هواپيما است. البته توجه داشته باشيد كه اين حالت شايع نيست.
توجه:
غذای فرد مبتلا بايد حاوي پروتئين‌هايي باشد كه به آساني هضم مي‌شوند مثل گوشت مرغ و ماهي.