چطور کمتر حرف بزنیم و بیشتر شنونده باشیم؟
کم گوی و گزیده گوی...
یاسمین رضوی
گفتگو و صحبت‌کردن، مهم‌ترین، اصلی‌ترین و اثرگذارترین ابزار ما برای ارتباط برقرار کردن است. زبان، ویترین افکار و احساسات ماست. تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد. این را همه‌مان شنیده‌ایم. تا از افکارمان صحبت نکنیم و احساساتمان را در غالب کلمات نریزیم، کسی نمی‌تواند ما را بشناسد یا درکمان کند و یا حتی ارتباطی با ما برقرار کند. اما حرف زدن و استفاده از زبان هم مثل هر چیز دیگری، می‌بایست تعادل داشته باشد. افراط و تفریط در هر کاری از جمله حرف زدن، بی‌فایده و حتی مضر است. برخی از ما خودمان هم می‌دانیم که آدم پرحرفی هستیم، حتی به این نتیجه رسیده‌ایم که نمی‌خواهیم این روند را ادامه بدهیم. اما نمی‌دانیم چطور باید دست از پرحرفی بکشیم. چون پرحرفی هم که در طی سال‌ها به آن دچار شده‌ایم، امری نیست که یک شبه بتوانیم کنارش بگذاریم. ما در اینجا می‌خواهیم راه‌های رهایی از پرحرفی و شنونده فعال‌بودن را با هم مرور کنیم.
بازبینی کنید
مکالمات روزمره خودتان را مجددا بازبینی کنید. به طور کلی بازبینی فعالیت‌هایمان می‌تواند ما را نسبت به خودشناسی و آگاهی درباره مشی و اخلاق‌مان کمک کند. پس از پایان یک تماس تلفنی، یک نشست دوستانه یا هر زمانی که متکلم بوده‌اید، به مدت زمانی که حرف زده‌اید و چیزهایی که گفته‌اید دقت کنید. یک قلم و دفتر کنارتان بگذارید و بنویسید که چند بار حرف دیگری را قطع کرده‌اید و رشته سخن را از کسی ربوده‌اید، چند بار دیگری خواسته است میان صحبت‌های شما حرفی بزند و به او اجازه نداده‌اید. زمان صحبت‌هایتان چند دقیقه شده است. اگر کفه حرف زدن به شنیدن می‌چربد، وقت آن است که دست به کار شوید. اگر حافظه خوبی ندارید که همه چیز را به خاطر بیاورید یا به خاطر متکلم بودن تمرکزتان آن‌قدر نبوده که متوجه دیگران باشید، می‌توانید از این به بعد مکالماتتان را تا مدتی ضبط کنید و ببینید چه کسی بیشتر در جمع صحبت می‌کرده است؟ درباره چه کسی بیشتر صحبت شده است؟ چه کسی اغلب حرف دیگری را قطع کرده است؟
گام اول
وقتی متوجه شده‌اید که جزء پرحرف‌ها دسته‌بندی می‌شوید، لازم است که بدانید و به خودتان بقبولانید که قطعا برای رفع مشکل راه حلی وجود دارد. ناامید سرآغاز ناکامی است. در گام دوم باید برای مشکل‌تان یک راه حل پیدا کنید و پای آن بمانید. صبور باشید و گمان نکنید یک شبه همه چیز درست می‌شود. چون اگر آهسته و پیوسته قدم برندارید نه تنها موفقیتی کسب نمی‌کنید که دیگران را هم دچار سردرگمی می‌کنید و گمان می‌کنند که مشکلی برایتان پیش آمده یا ناراحت ودلخورید که در این صورت مشکل دوچندان می‌شود.
چرا این‌قدر حرف می‌زنم؟
حتما برای صحبت‌هایمان دلیلی داریم. پیدا کردن این دلیل که ممکن است خودمان هم آن‌قدرها به آن آگاه نباشیم، بسیار مهم است. برخی از ما گمان می‌کنیم که اگر درباره همه چیز تمام و کمال توضیح ندهیم، ممکن است مورد قضاوت سوء‌دیگران قرار بگیریم. همین است که شروع می‌کنیم آسمان و ریسمان بافتن. برخی دیگر هم سعی داریم همه جمع را تحت تأثیر قرار دهیم، از در حاشیه بودن و مورد توجه تمام جمع قرار نگرفتن بیزاریم. در واقع باید نقل مجلس باشیم. دلیل را پیدا کنید و موشکافانه آن را بررسی کنید و با خودتان صحبت کنید. قرار نیست همه زندگی‌تان را برای همه توضیح دهید. شما فقط مسئول خودتان هستید نه نگاه و نظر مردم. با خود بگویید: چرا باید همه را در جمع تحت تأثیر قرار دهم؟ مگر برای این کار به دنیا آمده‌ام؟ چه نفعی برایم دارد؟ چه چیزی به من اضافه می‌کند؟ و البته به این نکته دقت کنیم که تحت تأثیر قرار دادن دیگران، جذاب بودن و در قلب آدم‌ها جای شدن، روش‌های متفاوتی دارد که حتی یک کدام‌شان هم به پرگویی اشاره ندارند.
بنویسید و مرور کنید
مضرات پرگویی را بنوسید، بلاهایی که تا به حال بابت زیاد حرف زدن سرتان آمده است در حالی که می‌توانستید با سکوت جلوی آن را بگیرید را یادداشت کنید.
لیستی از گناهانی که با واسطه زبان ممکن است مرتکب شوید، تهیه کنید.
از فواید سکوت و تفکر، بنویسید و هر روز آن را مرور کنید.
حواستان باشد که درباره هر کاری نظر ندهید و در پاسخ بگویید که نمی‌دانم یا نظری ندارم.
برای خالی نبودن عریضه و شکستن سکوت، مجلس را دست نگیرید. شما موظف نیستید تمام مجالس را از رخوت و سکوت در آورید و حتما هم این کار را با زبانتان انجام دهید. گاهی سکوت چندان هم بد نیست و چه بسا که افراد حاضر در مجلس سکوت را به صدا ترجیح دهند. در این مواقع دوستانه به دیگران لبخند بزنید و مؤدبانه سکوت کنید.
کسی که زیاد حرف می‌زند، کمتر فکر می‌کند چون وقتی برایش باقی نمی‌ماند، آنچه در لحظه به ذهنش می‌رسد را عنوان می‌کند. سعی کنید به کلماتتان دقت کنید، یک حرف را دوبار مرور کنید و بعد به زبان بیاورید. دقت کنید سخنی که می‌خواهید بگویید نفع شخصی دیگری را به خطر نمی‌اندازد؟ توهین و تحقیری درش نیست؟ راز کسی را برملا نمی‌کند؟ فایده‌ای به حال شنونده دارد یا نه؟
رفع استرس با راهی به جز حرف زدن
حرف زدن برای رفع استرس هم، مثل پرخوری عصبی است. برخی از آن به عنوان یک مکانیسم دفاعی استفاده می‌کنند تا جلوی استرسشان را بگیرند. راه‌های متفاوت رهایی از استرس را بیاموزید تا در موقع لازم فقط یک راه نباشد که بتوانید به آن رجوع کنید. قدم زدن، نفس عمیق کشیدن، آب خوردن، خط خطی کردن روی یک تکه کاغذ و... کارهایی است که می‌توانند استرس‌تان را کاهش دهند.
شنونده فعال بودن را تمرین کنید
شنونده فعال یعنی کسی که فقط گوش نمی‌دهند، بلکه حواس و تمرکزش را هم در اختیار گوینده می‌گذارد. اگر شنونده فعالی نباشید، تبدیل به فردی پرحرف می‌شوید. تمام توجه‌تان را به گوینده و طرف مقابل بدهید و اجازه دهید تمام حرفش را بزند و جمله‌اش را تمام کند. هرگز در میان سخن دیگری نپرید.
ارتباط چشمی برقرار کنید
برقراری ارتباط چشمی نشانه توجه شما به هم صحبتتان است. علاوه بر این باعث می‌شود از بی‌توجهی احتمالی فرد مقابل را از چشم‌ها، حالت صورت و زبان بدنش متوجه شوید و سخن گفتن را تمام کنید.
آموختن فن بیان
فن بیان را بیاموزید. برای افزودن اثر کلامتان لازم است که فن بیان را بیاموزید که البته در این یادداشت نمی‌توانیم کامل به آن بپردازیم. اما می‌توانیم این نکته اصلی را بگوییم که باید شمرده صحبت کنید. جویده جویده حرف زدن و تند تند کلمات را بیرون ریختن نه مؤدبانه است و نه زیبا و ممکن است به پرحرفی بینجامد.
کم گوی و گزیده گوی
همه ما عاشق شنیده شدن هستیم. میزان عاشقیت‌مان البته متفاوت است. به هر حال همه‌مان دوست داریم که هنگام گفتگو، شنونده‌ای فعال و سراپاگوش داشته باشیم تا کسی که حواسش به ما نیست.
برای این‌که شنونده‌تان را از دست ندهید مراحل حرف زدن را از زبان مارتی نمکو ـ مجری رادیوی ملی آمریکا ـ برایتان می‌گویم. مارتی معتقد است مراحل حرف زدن مثل چراغ راهنمایی است؛ 20 ثانیه اول چراغ سبز است و شنونده تمام حواسش به شماست. 20 ثانیه دوم چراغ زرد می‌شود و اگر همین‌طور به حرف زدن ادامه دهید شک نکنید که بخشی از هوش و حواس مخاطب را از دست می‌دهید، 20 ثانیه آخر که چراغ قرمز شده و پرنده کاملا از قفس پریده است.
البته این طبیعی است که گوینده وقتی شروع به حرف زدن می‌کند در کلمات خودش غرق شده و زمان از دستش در می‌رود. پس یکبار تمرین کنید تا دست‌تان بیاید 20 ثانیه چقدر است و چند کلمه در این فاصله می‌توان گفت.