حضور قلب در نماز

حجت‌‌السلام والمسلمین حسینی قمی

در روایت هست که کسی از امام سجادعلیه‌السلام سؤال کرد، این چه نمازی است شما می‌خوانید؟ فرمود: من در پیشگاه چه کسی ایستادم و نماز می‌خوانم؟ «إِنَّ الْعَبْدَ لَا يُقْبَلُ مِنْ صَلَاتِهِ إِلَّا مَا أَقْبَلَ‏ عَلَيْهِ مِنْهَا بِقَلْبِهِ» همین یک جمله برای امشب ما بس است، حضرت فرمود: بنده مقداری از نمازش قبول می‌شود که حضور قلب داشته باشد. هرچه حضور قلب نداشته باشد، قبول نیست. به امام گفت: «فَقَالَ الرَّجُلُ هَلَكْنَا» ما دیگر نماز نخوانیم. اگر شرط نماز حضور قلب است، ما کجا حضور قلب داریم؟ مرحوم آیت‌الله سید نعمت‌الله جزایری نقل می‌کند که یکی از دوستان من رفت و گفت: بروم دو رکعت نماز با حضور قلب بخوانم. چون در روایت داریم اگر انسان دو رکعت نماز قبول شده داشته باشد خدا بهشتی‌اش می‌کند. گفت: بروم در مسجد نماز بخوانم. الله اکبر نماز را که گفت، یک مرتبه نگاهش افتاد که چرا این مسجد به این بزرگی مناره ندارد؟! اگر بخواهند مناره بسازند کجا قرار بدهند، سنگی، آجری، تا سلام نمازش را داد مناره‌های مسجد کوفه‌اش تکمیل شد. گفت: این هم نماز با حضور قلب! حضرت سجاد یک جمله فرمودند که خیلی امیدوار کننده است. «فَقَالَ كَلَّا إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ مُتَمِّمُ ذَلِكَ بِالنَّوَافِلِ» خدا با نافله جبران می‌کند. این نافله‌ای که در نماز می‌خوانید جبران آن حضور قلبی است که ما نداریم. صحبت از نوافل که می‌شود، به قول آیت‌الله سید احمد شبیری زنجانی، می‌فرمودند: مستحبات را آسان بگیرید که مردم مشتری شوند. نافله‌ نماز صبح خیلی آسان است. قبل از نماز صبح آدم دو رکعت بخواند، این جبران حضور قلبی است که ما نداریم. اگر ایستاده باشد جبران دو رکعت نماز ایستاده است. اما اگر نشسته باشد در حکمش تغییری ندارد. عزیزی می‌گفت: از وقتی من این حدیث را شنیدم نافله صبح من ترک نشده است. در کتاب وسایل‌الشیعه شیخ حر عاملی در بحث نوافل این حدیث آمده است. دو رکعت نافله صبح «خَيْرٌ مِنَ‏ الدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا» دو رکعت نافله صبح از دنیا و آنچه در دنیاست بهتر است. نماز صبح می‌خوانی، دو رکعت هم قبلش بخوان. نماز عشاء دو رکعت نشسته نافله بخوان. در مساجد یک فرصتی بین مغرب و عشاء هست و می‌شود دو رکعت نافله غفیله می‌خوانند و همان را می‌توانند نیت کنند نافله مغرب و یک دو رکعت دیگر. در این حدیث حضرت می‌فرماید: با نافله، ولی از مجموعه روایات می‌شود استفاده کرد که برای جبران این حضور قلبی که نیست، چند راه هست. یکی نافله است، یکی اول وقت خواندن است. اول وقت، نماز را به عرش می‌برد. اذان و اقامه در نماز هست. اذان و اقامه یک دقیقه وقت نمی‌برد. روایات ثواب اذان و اقامه عجیب است. ما نسبت به نماز اول وقت خیلی کوتاهی می‌کنیم. اگر انسان بتواند در مسجد بخواند و به جماعت بخواند، به جماعت که خواند تسبیحات فاطمه زهرا جبران می‌کند. در مصباح شیخ طوسی هست که امام سجادعلیه‌السلام یک دستمالی داشتند، «فِيهَا تُرْبَةُ الْحُسَيْنِ‏‌علیه‌السلام وَ كَانَ لَا يَسْجُدُ إِلَّا عَلَى التُّرَابِ» هیچگاه جز بر این تربت سجده نمی‌کردند. تربت امام حسین را روی سجاده خود پهن می‌کردند، امام سجاد جز بر تربت سجده نمی‌کردند.

...................

حجت‌الاسلام والمسلمین سعیدی

جایگاه مؤمن در پیشگاه خدا

حدیث از وجود نازنین امام باقرعلیه‌السلام هست، در مورد معراج پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله ‌حضرت این‌گونه فرمودند: «لمّا أسري‏ بالنبيّ صَلَّى‌اللَّهُ‌عَلَيْهِ‌وَ‌آلِهِ وَ‌ سَلَّمَ قال» وقتی که سیر دادند، «سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى‏ بِعَبْدِه‏» آیات اول سوره مبارکه اسراء، پیامبر این‌گونه به خداوند عرضه داشتند. «يا ربّ ما حال المؤمن عندك؟» مؤمن نزد تو چه جایگاهی دارد؟ نزدیک به هشتاد و خرده‌ای حدیث معراج داریم، بعضی می‌گویند: تعداد معراج زیاد بوده و بعضی می‌گویند: نه، یک معراج بود و معارف مختلفی است که در منزلگاه‌های مختلف آن زمان به پیامبر منتقل شد. «قال: يا محمّد! مَنْ‏ أَهَانَ‏ لِي‏ وَلِيّاً» خداوند در مقام بیان منزلت و جایگاه مؤمن در نزد خودش، اگر کسی به دوست من اهانت کند، ولی بیانگر حال مؤمن است. «فَقَدْ بارزَنی بالمُحاربة» مرا به مبارزه طلبیده است. پس حرمت و قدر و منزلت مؤمن نزد من این‌طور است که اگر کسی به او اهانت کند به جنگ با من پرداخته است. «وَ أَنَا أَسْرَعُ شَيْ‏ءٍ إِلَى نُصْرَةِ أَوْلِيَائِي» من هم اگر دوستانم کمک بخواهند، فوری به کمک آن‌ها می‌آیم. خدا نکند آدم طرف مقابل جنگ خدا قرار بگیرد. این در مقام بیان جایگاه اهانت هم هست که بدانید جنگیدن با مؤمن لزوما به معنی شمشیر کشیدن نیست. جنگیدن محارب با خدای مؤمن به معنی اهانت با اوست. کسانی مثل فرعون و نمرود را هی می‌خواهی بچینی، یک عطفی باید باشد کسی که اهانت به مؤمن می‌کند، اگر اهانت کردی تو هم دشمن خدا هستی. پس اگر زبان ما به راحتی به اهانت باز شد مثل کسی است که به راحتی ربا می‌خورد. در اهانت به دیگران این‌قدر احتیاط می‌کنیم. یک‌وقت می‌خواهم خودم را بالا ببرم، کسی را پایین می‌آورم. اشتباه کسی را بیان می‌کند، در حدیثی داریم که خداوند اهل دنیا را برای پیامبر تعریف می‌کند که این‌ها آدم‌هایی هستند که بدی‌های مردم را زیاد می‌گویند. این بد است، می‌خواهد بالا بیاید باید دیگران را پایین ببرد. در اداره باشد، در مدرسه باشد. در جامعه باشد. بارها برای من پیش آمده که می‌گویند: آقای فلانی این حرف را زده است. مرجع تقلید است. فلان مرجع این حرف را زده است. بعضی از حرف‌ها، حرف‌های دیگر به دنبال دارد. بچه می‌گوید: غذا نمی‌خورم. اسباب‌بازی را پرت می‌کند، مادر می‌گوید: خوابش می‌آید. بچه در حرف‌هایش نگفت خوابش می‌آید ولی از رفتار بچه مشخص است. وقتی خوابید و بیدار شد، غذایش را می‌خورد و با اسباب‌بازی‌هایش بازی می‌کند. این بچه نگفت: خوابش می‌آید ولی مادر فهمید تمام این بهانه‌ها پشت سرش خواب است.

...............

حجت‌الاسلام‌والمسلمین عاملی

پرهیز از پرحرفی

حضرت علامه تا کسی سؤال نمی‌کرد، حرف نمی‌زد. آقای امینی می‌گویند: یک‌وقتی علامه طباطبایی حضرت امام را دعوت کردند به خانه، گاهی سؤال از امام می‌پرسیدند جواب می‌داد، گاهی از علامه سؤال می‌کردند، جواب می‌داد. یکبار عمدا صورتم را وسط گرفتم و سؤال کردم، هم ایشان ساکت ماند و هم ایشان، آخر سر یکی از دو بزرگوار گفت: اگر آقا اجازه بدهد من پاسخ بدهم.