برادر ماه، خواهر خورشید

گلاب بانو

پهلوان استخوانی

آن‌ها همیشه جمعشان جمع بود. فقط من را راه نمی‌دادند بینشان. انگار من تافته جدا بافته بودم و واقعا هم بودم، تافته‌ای که مادرم مرا جدا بافته بود. از همان اول دردسر داشتم برایش. مچ دستم توی دستش بود. هنوز آن پرده قهوه‌ای بزرگ را به خاطر می‌آورم. که از جلوی آن در بزرگ آویزان بود؛ یک حفره بزرگ قهوه‌ای که مادرم تا پشت آن برسد از همه آدم و عالم ناسزا شنید. من را با خودش آورده بود چون کسی وجود نداشت که من را پیش او بگذارد. توی کوچه و خیابان هم نمی‌توانست رهایم کند. هنوز کوچک بودم، نه آن‌قدر که چیزی یادم نیاید نه آن‌قدر که معنی صدای هق هق مادر را نفهمم و نه آن‌قدر بزرگ که بتوانم این چیزها را در ذهنم به هم محکم ببافم. جایی بین کوچکی و بزرگی گیر افتاده بودم.
بزرگ شدنم از جمع کردن اسباب اثاثیه خانه قدیمی‌مان تا آمدن در خانه جدید طول کشید. توی همین چند ساعت که از آن خانه کوچک و یک اتاقی و حیاط کوچک با یک باغچه گلی جدا شدم تا به پشت پرده قهوه‌ای رنگ برسم، بزرگ شدم.

در راه عمو اسد که همیشه جلو‌تر از مادرم حرکت می‌کرد کنارمان شروع به راه رفتن کرد. عمو اسد پیر بود و یک پایش می‌لنگید. نخ‌های رنگ شده می‌آورد برای مادرم و فرش بافته شده تحویل می‌گرفت. همیشه توی حیاط می‌نشست. ندیدم هیچ وقت پا را داخل بگذارد. ندیدم سایه‌اش پشت شیشه‌ها باشد. همیشه در حیاط کوچکی نزدیک باغچه روی چهارپایه چوبی می‌نشست، حرف‌هایش را می‌زد، چای قند پهلو را یک جا سر می‌کشید، سیگاری روشن می‌کرد و همان کنار باغچه دود از سرش بلند می‌شد بعد راهش را می‌کشید و می‌رفت. مادر که تمام مدت خودش را درون یک پارچه پیچیده بود، کنج حیاط آن طرف‌تر می‌نشست و من بازی می‌کردم. بینشان بالا و پایین می‌پریدم. هر دو نگاهم می‌کرند و عمو اسد می‌گفت: قربان خدا بروم! نه پدری را که به این بچه داده بود نگه داشت و نه بچه‌ای را که به من داده بود. نمی‌دانم این دو تا کجای عالم را سنگین می‌کردند؟
بعد آن‌قدر درباره سنگینی عالم حرف می‌زد که صدا توی چادر مادر می‌پیچید، به گریه می‌افتاد و بلند می‌شد و می‌رفت. بعد که فهمیدم رابطه‌ای بین گریه‌های مادرم و من وجود دارد سعی کردم وقتی عمو اسد آن‌جاست آن دور و برها آفتابی نشوم اما مگر در یک حیاط کوچک یک اتاقی چقدر می‌شد مخفی بمانی؟ عمو اسد چند بار بلند بلند صدایم می‌کرد: پهلوان کجایی؟ پهلوان بیا اینجا. به هیکل لاغر و پیزوری و مردنی من می‌گفت، پهلوان. مادرم چیز دیگری صدایم می‌کرد که اصلا شبیه پهلوان نبود. صدایم می‌کرد دو پاره استخوان. این را بیشتر دوست داشتم برای این‌که به استخوان‌های خودم توی آینه عروسی مادر که آینه کوچک دور فلزی بود نگاه می‌کردم بیشتر دو پاره استخوان می‌دیدم تا پهلوان. دو پاره استخوان یادگار مردی که ناگهان از حرف‌های مادر گم شد. گم شد و ما را تنها گذاشت.

ماه در حوض خانه

پرده قهو‌ه‌ای که کنار رفت یک حیاط بزرگ پشتش بود. یک حیاط دراندشت با کلی اتاق. عمو اسد صاحبخانه بود. من و مادر را برد درون یکی از اطاق‌ها که جلوی اتاق تازه آب و جارو شده بود و اثاثیه تمیز و مرتبی داشت.

عمو اسد گفت: پهلوان از این به بعد با مادرت این‌جا زندگی می‌کنی. بعد اسم‌هایی را صدا زد: ثریا!ثریا دختری با اخم تو آمد. جوان نبود. موهای رنگ شده داشت که فرو برده بود زیر روسری. مادر زودتر سلام داد. دختر جواب نداد. نگاهی به من و مادر انداخت. مادر چادرش را سفت پیچیده بود به خودش. صورتش معلوم نبود. بعد عمو اسد گفت: مرجان خاتون! دختردیگری آمد جوان‌تر بود از ثریا با لباس قشنگ‌تر و صورت سوخته مرجان مهربان‌تر بود. برای من یک مشت نقل آورده بود. یک چادر سفید گلدار هم گذاشت جلوی مادر. مادر دست برد چادر را برداشت.
عمو اسد گفت: نامحرم نداریم، غریبی نکن. این حیاط و این خانه و چندرغاز بخور و نمیر. هر چه هست مال همه ماست.
مادر چادر سفید را از روی چادر کهنه و رنگ و رو رفته خودش سر کرد و بعد چادر کهنه انگار که قهر کرده باشد سر خورد و پایین افتاد و مچاله افتاد روی زمین تا قبل از آن مادر را این‌طور ندیده بودم؛ فرشته‌ای سفید با صورت گرد کوچک، لابه‌لای یک چادر سفید گل‌دار.

زن‌ها هر دو به هم نگاه کردند و به من، که خیره شده بودم به مادر. گیسوان سیاه مادر افتاده بود روی شانه‌های لاغرش‌، عمو اسد لبخند به لب داشت یک مشت شکلات از جیبش درآورد و روی کت وصله‌دار من ریخت و گفت: بخور بابا جان‌!
کلمه بابا جان برای من غریب بود. هیچ‌وقت هیچ‌کس را این‌طوری صدا نکرده بودم که بابایم بشود. عمو اسد دستی روی سرم کشید و برای محکم کاری گفت: از این به بعد می‌توانی بابا صدایم کنی .

خیلی طول نکشید که مادر سنگین شد. انگار قصر ماه را انداخته باشی توی حوضخانه، آب رفته بود. به زحمت راه می‌رفت شانه‌های تکیده و لاغرش استخوانی‌تر به نظر می‌رسید. با آن شکم بزرگ که داشت روز به روز شیره جانش را می‌کشید. دخترهای عمو اسد، هر چه می‌پختند و می‌آوردند مادر لب نمی‌زد. همیشه تکه کوچکی مهر در مشت داشت و فقط با جویدن و خوردن مهر آرام می‌گرفت. لب به غذا نمی‌زد. یک سالی بود که ما در خانه عمو اسد بودیم و بابا در دهانم نچرخید. همان عمو بهتر بود. راحت‌تر بودم. به اسم بابا توی شناسنامه نگاه می‌کردم. حامد اسم بابا بود. هیچ‌وقت نشده بود بفهمم و بدانم چرا اسم این آدم هست ولی خودش نیست.

عمو اسد وقتی دید کلمه بابا توی دهانم نمی‌چرخد، رهایم کرد به حال خودم باشم. چند ماه بعد هم که مادر باردار شد به کلی دست از سرم برداشت. خودش داشت پدر می‌شد. روی پاهایش بند نبود، کیف می‌کرد. مادر قرار بود برایش دو تا بچه بیاورد. بهترین اتاق را داده بودند به مادر. مادر اما جان نداشت. چیزی، دردی غمی از درون به جانش ناخن می‌کشید.

بچه‌ها را دوست نداشتم. می‌دانستم خواهر‌دار یا برادر‌دار می‌شوم اما این تسکینم نمی‌داد. دکتر می‌گفت که جان مادر در خطر است و باید بچه‌ها را زودتر به دنیا بیاورد اما عمو اسد زیر بار نمی‌رفت و رضایت نمی‌داد در عوض برای مادر طلا و لباس می‌خرید که هیچ‌کدامش به درد مادر نمی‌خورد. النگوهای طلا به دست استخوانی و لاغرش گشاد بود و لباس‌ها در تنش زار می‌زد تبدیل شده بود به وسیله حمل بچه‌ها.

بعد از مادر

جایمان را اولش جدا کردند. اولش که مادر رفت. مادر طاقت نیاورد نتوانست بچه‌ها را ببیند. یک دختر و یک پسر حاصل آن همه رنجی بود که مادر در خانه بزرگ و بی‌در و پیکر عمو اسد کشید. فکر می‌کرد از آن حیاط کوچک و نمور و آن تک اتاق خسته و رنگ و رو رفته به یک خانه بزرگ آفتاب‌گیر می‌آید، به جایی دل‌باز و بزرگ، به جایی نو و جدی و با دلی آسوده من را بزرگ می‌کند. برای عمو اسد هم دختری پسری چیزی می‌آورد. اصلا نمی‌دانست که این‌طوری می‌شود. من را بردند به انباری نمور کنج خانه. لبخندها یک شبه تبدیل به خطوطی در هم برهم شد. دیگر کسی مرا تحویل نمی‌گرفت. برایم توی کاسه غذایی می‌آوردند. صدای گریه بچه‌ها از دور می‌آمد دل را به دریا زدم و رفتم آن طرف. فقط عمو اسد لباس مشکی پوشیده بود. زن‌ها هر کدام یکی از بچه‌ها را بغل زده بودند و خودشان را تکان تکان می‌دادند. بچه‌ها از گریه هلاک شده بودند. شب و روز گریه می‌کردند. از زور گریه کمی می‌خوابیدند نفس که می‌گرفتند دوباره گریه می‌کردند.

عمو اسد حالش خوب نبود. بچه را سپرده بود به دخترهایش و خودش درون قاب یک پنجره مچاله شده بود. پشت سر هم سیگار می‌کشید. یک قطره اشک از سر مزار مادر کنج چشم‌هایش لانه گرفته بود؛ نه می‌افتاد و نه خشک می‌شد. مثل زخمی تازه کنج چشمش زنده ‌و زخمی خودنمایی می‌کرد. دخترها هم حوصله‌شان سر می‌رفت، بچه‌ها را می‌گذاشتند توی گهواره و می‌رفتند.

آرام آرام نزدیک بچه‌ها رفتم. صورت‌های گرد و کوچکشان چقدر شبیه مادر بودند با همان دست و پای ریز و و سفید. دست بردم بغل کردم یکی از بچه‌ها را، نمی‌توانستم خودم را کنترل کنم. بچه به محض این‌که بغلش کردم ساکت شد. دیگر گریه نکرد و همین‌طور زل زد به من. عمو اسد سر برگرداند و دید که بچه در آغوش من ساکت است. بلند شد، آن یکی بچه را هم آورد. آن یکی هم درست مثل همین بود؛ یک قرص ماه که نصف شده بود. انگار مادر را به دو نیمه تقسیم کرده باشند. یک قرص ماه این ور و یک قرص ماه آن ور. برادر ماه، خواهر خورشید.